جمعه بیستم بهمن 1357

روز 20 بهمن در حالی فرا رسید که مردم تهران برای شنیدن اولین سخنرانی نخست‌وزیر دولت موقت عازم دانشگاه تهران می‌شدند. دانشگاه تهران پس از کودتای 28 مرداد در معرفی تهاجم و سرکوب رژیم شاه قرار داشت و بازرگان نیز در سخنرانی خود به این وظیفه خطیر دانشگاه در آن سالها اشاره کرد؛ "دانشگاه چنین افتخار و حق بزرگی دارد که هیچ‌گاه بعد از 28 مرداد ساکت نبوده، در آن دوران‌های اختناق بعد از 28 مرداد و جبهه ملی، در اختناق شدیدی که بر سراسر ایران حکمفرما بود، تنها مکانی که در آن اجتماع و اعتراض علیرغم مزاحمت، زندان، شکنجه و غیره تعطیل نشد و هر چند ماه. اگر نگوییم هر چند هفته فریاد مرگ بر شاه‌ بلند می‌شد. دانشگاه بود که چشم و چراغ ایران بود." بازرگان در این سخنرانی از بختیار خواست که برای جلوگیری از خونریزی و اتلاف سرمایه‌های کشور از قدرت کناره‌گیری کند(7)

در آن سوی جبهه انقلاب، مخالفان به نام هواداران از قانون اساسی بار دیگر در ورزشگاه امجدیه گرد آمدند. این بار اجتماع‌کنندگان از فضای ورزشگاه خارج شده و در خیابان روزولت (شهید مفتح) تظاهرات کردند که این تظاهرات منجر به درگیری شد. از سوی دیگر در خوی عده‌ای به نام روستائیان طرفدار قانون اساسی، مردم را مورد ضرب و شتم قرار داده و چند نقطه از شهر را به آتش کشیدند(8)

در حالی که روز 20 بهمن رو به پایان بود، هیچ کس تصور نمی‌کرد شبی پرحادثه در پیش باشد اما آن شب، تهران آبستن حوادث بود. اوایل شب عده‌ زیادی از همافران و درجه‌داران نیروی هوایی در سالن آسایشگاه جمع شدند تا تصاویر امام را از تلویزیون ببینند. هنگامی که تصویر امام (ره) بر صفحه پدیدار شد، همافران با ابراز احساسات برای ایشان صلوات فرستادند. این ابراز احساسات موجب خشم افسران تیپ گارد جاویدان شده و درگیری میان طرفین شروع می‌شود. در همان شب یگانهایی از تیپ جاویدان از نقاط دیگر تهران برای سرکوب همافران عازم دوشان‌تپه می‌شدند بامداد 21 بهمن در راه بود و پایگاه هوایی دوشان‌تپه لحظه به لحظه در حلقه تنگ محاصره نیروهای گارد جاویدان در می‌آید. همافران که در محاصره بودند متحمل تلفات شدیدی شدند. در اواخر شب نیروهای مردمی و گروههای مسلح به یاری همافران شتافته و نبرد سختی بین دو طرف آغاز شد. سرانجام نیروهای گارد مجبور به عقب‌نشینی شدند. هجوم دوباره نیروهای گارد جاویدان به پادگان دوشان‌تپه نبرد خونین دیگری را رقم زد(9)

وقایع نگاری 20 بهمن: سلام بر بازرگان، نخست‌وزیر ایران/درگیری ارتش و همافران

ستاد ارتش، عكس روزنامه كيهان مبني بر رژه افسران
نيروي هوايي در مقابل حضرت امام را تكذيب كرد.

با حمله ي مأموران گارد به پادگان نيروي هوايي تهران،
جنگ خياباني آغاز شد. به گفته ي همافران، وقتي كه راديو
اعلام كرد فيلم ورود امام خميني بعد از اخبار تلويزيون
نمايش داده خواهد شد، آنها در سالن پادگان اجتماع كردند.
با ظاهر شدن تصوير حضرت امام بر صفحه تلويزيون، طنين
صلوات سالن را پركرد و در اين هنگام، افراد گارد به سوي
آنها تيراندازي كردند و درگيري آغاز شد.

مردم ساكن در اطراف خوابگاه همافران، هنگامي كه
از حمله ي نيروي گارد به همافران آگاه شدند، اهالي
خيابا نهاي اطراف را خبركردند و طولي نكشيد كه جمعيت  انبوهي در كنار خوابگاه گرد آمدند كه با فرياد الله اكبر از
همافران حمايت م يكردند.

مردم در كنار خوابگاه نيروي هوايي همچنان شعار م يدادند
و خود را با آتش لاستي كهاي فرسوده گرم م يكردند كه
ناگهان در ساعت 5/ 3 بعد از نيمه شب مأموران حكومت
نظامي با خودروهاي نظامي و در حالي كه از دور با شليك
رگبار مسلس لها به طرف هوا در صدد ترساندن مردم
بودند، به اجتماع مردم حمله كردند. در اين هنگام مردم به
كوچ ههاي اطراف پناه بردند اما مأموران توانستند يكصد و
پنجاه و دو نفر را دستگير و به محل استقرار حكومت نظامي
در كلانتري تهران نو منتقل كنند. در بين دستگير شدگان دو
روحاني نيز حضور داشتند )ظاهرا اولين كلانتري ساقط شده
در جريان هجوم مردم همين كلانتري بود(.

پس از خبر ساعت 20، تصاويري از دوران اقامت امام خميني در پاريس از شبكه سراسري تلويزيون پخش شد. هم‌زمان با پخش تصوير امام خمينی، همافران نيروی هوايي در پادگان، فرياد «الله‌اكبر» سر دادند. شعار همافران در حمايت از امام خميني باعث خشم افسران و كاركنان ضد اطلاعات نيروي هوايي شد. اخطارهاي تند آنان به همافران، به درگيري و تيراندازي و ورود گارد شاهنشاهي منجر شد. با بالا گرفتن درگيری، مردم براي كمك به همافران ارتش وارد پادگان شدند اما لوله‌ی مسلسل گارد شاه به سمت مردم چرخيد و آن‌ها را هدف گلوله قرار داد. درگيری تا صبح ادامه داشت...

• مهندس "مهدی بازرگان " نخست ‌وزیر دولت موقت ایران طی یک سخنرانی در دانشگاه تهران برنامه‌های دولت را اعلام کرد و گفت : مأموریتی که رهبر انقلاب به من داده اند پر مخاطره ‌ترین و سنگین‌ترین مأموریت در عمر 71 ساله تاریخ مشروطیت ایران است که به یک نخست ‌وزیر سپرده شده است.

• با حمله مأموران گارد به پادگان نیروی هوایی تهران، جنگ خیابانی آغاز شد. به گفته همافران، وقتی که رادیو اعلام کرد فیلم ورود امام خمینی (ره) بعد از اخبار تلویزیون نمایش داده خواهد شد، آنها در سالن پادگان اجتماع کردند. با ظاهر شدن تصویر حضرت امام بر صفحه تلویزیون، طنین صلوات سالن را پر کرد و در این هنگام، افراد گارد به سوی آنها تیراندازی کردند و درگیری آغاز شد.

• مردم ساکن در اطراف خوابگاه همافران، هنگامی که از حمله نیروی گارد به همافران آگاه شدند، اهالی خیابان‌های اطراف را نیز، با خبر کردند و طولی نکشید که جمعیت انبوهی در کنار دیوار خوابگاه گرد آمدند که با فریاد الله‌اکبر از همافران حمایت می‌کردند.

• اجتماع مردم در کنار خوابگاه همافران نیروی هوایی که از ساعت ده شب آغاز شده بود همچنان ادامه یافت. ترس مردم این بود که در صورت پراکنده شدن، نیروهای گارد، بار دیگر به همافران حمله کنند، لذا از دفتر حضرت امام کسب تکلیف کردند و دفتر امام توصیه کردند که پراکنده نشوید.

• مردم در کنار خوابگاه نیروی هوایی همچنان شعار می‌دادند و خود را با آتش لاستیک‌های فرسوده گرم می کردند که در ساعت 5/3 بعد از نیمه شب مأموران حکومت نظامی با خودروهای نظامی و در حالیکه از دور با شلیک هوایی رگبار مسلسل‌ها در صدد ترساندن مردم بودند، به اجتماع مردم حمله کردند.

• در این هنگام مردم به کوچه‌های اطراف پناه بردند اما مأمورین توانستند یکصد و پنجاه و دو نفر را دستگیر و به محل استقرار حکومت نظامی در یکی از کلانتری های تهران منتقل کنند. ( ظاهرا اولین کلانتری که به دست مردم افتاد همین کلانتری بود.)
•  

در بین دستگیر شدگان دو روحانی نیز حضور داشتند.