من در هر مرحله، از شكوفه تا رسيدن، داراي خواص گوناگون هستم.
شكوفه‏ي من مقوي جسم و روح است.
گل من پس از شكفتن التهاب خون را تسكين مي‏دهد
و خودم براي امراض عفوني مفيد بوده، قوه بينايي، شنوايي، درد مفاصل و سياتيك را درمان مي‏نمايم.
در من هزاران خاصيت وجود دارد كه يكي از آن‏ها، دشمني و مبارزه با سرطان است!
اسم من خرما است. در فارسي به درخت من «خرما بن» و درخت خرما گويند و اعراب به خرما «تمر» و به درخت آن نخل گويند و اين همان درختي است كه حضرت عيسي در زير سايه آن از مادر متولد شدند و خداوند به حضرت مريم امر فرمودند تا از ميوه من بخورد - درخت من معمولا در جايي ميوه مي‏دهد كه سرش در آتش و پايش در آب باشد. چه آفتاب سوزان و آب فراوان براي من ضرورت دارد. در ايران در بم - بلوچستان - اهواز - آبادان - جهرم - قصرشيرين و خرمشهر به عمل مي‏آيم. اقسام زياد دارم كه فرق آنها در كوچكي و بزرگي و شكل ميوه است و بهترين محصول من مضافتي كرمان و بلوچستان است. درخت من نر و ماده دارد.
درخت نر ميوه نمي‏دهد، فقط شكوفه مي‏نمايد و يكي از عجايب ايران يك درخت خرماي نر در بلوچستان مي‏باشد كه 45 متر قامت دارد. شكوفه درخت من معمولا در محفظه‏اي است به شكل ماهي كه سر و ته آن باريك و ميان آن پهن و ضخيم است. به غلاف اين محفظه در فارسي نارونه و در عربي كفري گويند و چون اين غلاف بشكفد، در وسط آن ماده‏اي شبيه پشمك سفيد رنگ ظاهر مي‏شود كه به آن اعراب طلع گويند و داراي دانه‏است كوچكتر از گندم كه خرماكاران آنها را برداشته در وسط شكوفه‏ي ماده مي‏گذارند تا ميوه آن شيرين و شاداب شود، و در غير اين صورت، ميوه آن نرك شده و قبل از رسيدن گنديده و از بين مي‏رود. طبق مطالعات نويسنده‏ي زبان خوراكيها، با اين ميوه‏هاي سبز نرك مي‏توان مربا و ترشي درست كرد. و از منافع آن بهره‏مند شد. ميوه من از موقع شكوفه كردن تا رسيدن هفت مرحله دارد كه هر يك داراي اسامي مختلف و گوناگون است و اكنون اجازه فرمائيد كه آنها يكي پس از ديگري خود را به شما معرفي نمايند.
كفري‏
من پوست شكوفه خرماي نر هستم. فارسي من غنچه خرما است و اهالي شيراز به من «نارونه» گويند. من وقتي كهنه شوم، رنگم سرخ مي‏شود و خواص خود را از دست مي‏دهم - من مقوي جسم و روح هستم و قلب و دماغ را جلا مي‏دهم و از دوستان كبد مي‏باشم. كوبيده‏ي من قابض اسهال است، ماليدن آن به دندان باعث تقويت لثه مي‏شود و از پيوره و چرك و خون جلوگيري مي‏كند، مقدار خوراك من ده گرم است كه به صورت جوشانده و گرد مي‏توان از من استفاده كرد و چون نيم كيلو كوبيده مرا در يك ليتر آب بجوشانيد تا نصف شود بعد هموزن آن شكر افزوده، به قوام آورند معجوني بدست مي‏آيد كه جهت تقويت معده و ثقل سرد و مسموميت غذايي نافع است و عرق من كه مانند گلاب گرفته مي‏شود، با عطر خوبي كه دارد قابض و مقوي شكم بوده و اسهال و پيچش معده را تسكين مي‏دهد و روغن من، كه پس از رسيدن با مواد وسط آن نيم‏كوب كرده با مساوي آن روغن زيتون مخلوط نموده، سه چهار روز، روزي چند بار آنرا به هم زده و يكنواخت سازند داروي خوبي براي زخم معده و سر درد است و ماليدن آن مقوي مو بوده و از ريزش آن جلوگيري مي‏كند.
طلع‏
من مغز شكوفه‏ي درخت خرما هستم كه پس از شكفتن كفري از آن خارج مي‏شوم. به شكل پشمك بوده و دانه‏هايي كوچكتر از گندم دارم. به اين دانه‏ها در فارسي غوره خرما و به گرد آن كش و عده‏اي پنير خرما گويند و عربي آن «دقيق النخل» است. من مقوي معده و جمع كننده‏ي آن هستم. حرارت و التهاب خون را تسكين مي‏دهم و از فشار آن مي‏كاهم و خوردن من به قدر سه گرم و نيم تشنگي را برطرف مي‏سازد و براي جلوگيري از خونريزي مخصوصا خونريزي ريوي نافع است. من دير هضم مي‏باشم، و زياده‏روي در خوردن من باعث قولنج و ايجاد سنگ كليه است. گرد سفيد من كه به آن كش يا پنير گويند، محرك شهوت مردان و زنان است. در خوزستان گلاب مرا جهت تقويت غرايز جسماني مي‏نوشند.
بلخ‏
من ميوه سبز نرسيده‏ي خرما هستم. رنگ من سبز و مزه‏ام گس است. من به شرطي شيرين مي‏شوم و پا به مراحل بعدي مي‏گذارم كه مرا تلقيح كرده باشند. يعني از دانه‏هاي شكوفه‏ي نر گرفته و در وسط شكوفه‏ي ماده گذاشته باشند و الا نرك بوده و قبل از رسيدن گنديده و از بين ميروم. شما مي‏توانيد با اين نرك‏ها ترشي و مربا بسازيد و از منافع آن و طعم لذيذي كه پيدا مي‏كند استفاده كنيد. من داراي عطر مخصوص و ويتامين‏هاي «ث» و «اي» هستم و مقدار زيادي تانن دارم. از دوستان كبد بوده، از خونريزي لثه و معده جلوگيري مي‏كنم. قي و اسهال را درمان مي‏نمايم و خونريزي رحم را قطع مي‏كنم. ضماد من ضد جراحات، خوشبو كننده‏ي عرق بدن بوده و از عرق كردن زياد جلوگيري مي‏نمايد. جويدن من مقوي لثه بوده و نوشيدن جوشانده‏ي من براي درمان جذام توصيه شده است. من براي ريه و سينه خوب نيستم و توليد خلط مي‏نمايم. من يكي از تركيبات مواد خوشبوكننده هستم و چون مرا با آبغوره بجوشانند تا غليظ شوم و آنرا در چشم سرمه نمايند، جهت معالجه تراخم و آبريزش چشم و سرخي پلك آن مفيد مي‏باشم.
اخلال و بسر
در مرحله سوم به ما «اخلال» و در مرحله چهارم «بسر» گويند و فارسي ما خرما خرك است. مقوي معده و بالا برنده‏ي حرارت بدن هستيم. از شكم روش و خونريزي آن جلوگيري مي‏كنيم و براي بواسير تجويز شده‏ايم.
جويدن ما لثه را محكم مي‏كند و از امراض عفوني لثه و دندان جلوگيري مي‏نمايد. دير هضم و مولد باد و خلط هستيم - مخصوصا اگر ميوه درخت خرما در اثر فصل سرما در اين مراحل مانده باشد. از شكم روش جلوگيري كرده و توليد يبوست مي‏كند.
خرماي سنگ‏شكن‏
من مرحله پنجم ميوه خرما هستم. فارسي من «خرماي سنگ شكن» است. اهالي شيراز به من «قسبك» و اعراب به من «قسب» گويند. من خرماي خشك نرسيده هستم كه هنوز كاملا نرم و شيرين نشده‏ام و رنگم زرد تيره است. مسكن عطش و قطع‏كننده اسهال بوده و قدرت غذايي زيادي ندارم و بقيه‏ي خواص خرما در من جمع است و كمي دير هضم مي‏باشم.
خرماي رسيده
مرحله ششم ميوه درخت خرما خرماي تازه است كه اعراب به آن رطب گويند و چون در روي درخت يا در آفتاب خشك شوم، به آن خرماي خشك و اعراب به آن «تمر» گويند، نسبت رطب به تمر نسبت انگور به كشمش است. ما كثيرالغذا و خونساز هستيم، براي اشخاص ضعيف‏المزاج - لاغر - فالج و لقوه‏اي مفيد مي‏باشم. سرشار از ويتامين‏هاي آ - ب و اي هستيم و كمي هم ويتامين ث داريم. ما داراي مواد فندق، مواد سفيده‏اي، و چند تركيب دارويي هستيم كه يكي از آنها شبيه كورتن است - كورتن ترشح غده فوق كليه است، يكي از داروهاي قيمتي است كه اخيراكشف شده، و درمان كليه‏ي التهابات و امراض عفوني است و از ريزش مو جلوگيري مي‏نمايد. يكي از داروهاي خوش ظاهر و بد باطن است و براي مبتلايان به مرض قند خوب نيست، ولي كورتني كه در من جمع است، يك هورمون گياهي مفيد و طبيعي بوده هيچگونه ضرري ندارد، التهابات را تسكين مي‏دهم و از ريزش مو جلوگيري مي‏كنم - براي امراض عفوني سود بخش بوده، و به علت داشتن منيزيم ترمز سرطان مي‏باشم، من اشخاص لاغر را چاق ميكنم و درد كمر را تسكين مي‏دهم. قوه بينايي و شنوايي را تقويت مي‏كنم - درمان درد مفاصل و سياتيك مي‏باشم. موافق سينه و ريه هستم. جوشانده من در شير سينه را نرم مي‏كند. من مقوي غرايز جنسي هستم و شهوت را زياد مي‏كنم، مخصوصا اگر مرا در شير خيس كرده و ميل نمايند. در شهرهايي كه درخت من ميوه ثقل و امراض سوداوي است و ممكن است باعث گرفتگي كبد و طحال شده، فشار خون را بالا برد و در دهان توليد جوش و درد دندان نمايد و سبب پوسيدگي و كرم خوردن دندان شود، خوردن من با ماست و جويدن تلخون از عوارض خرما مي‏كاهد. من داراي فلزات معدني مثل فسفر - كلسيم - آهن - يد و منيزيم هستم. كساني كه خرما زياد مي‏خورند، سرطان نمي‏گيرند و فرزند پسر بيش از دختر دارند. جوشانده‏ي من براي زكام و گلو درد و امراض عفوني ريه مفيد است. اهالي بلوچستان كه خرما زياد مي‏خورند هرگز امراض بزرگ نمي‏گيرند.
هسته‏ي خرما
من هسته‏ي خرما هستم، جوشانده‏ي من جهت سنگ كليه و مثانه مفيد است. آرد من اسهال مزمن را درمان مي‏كند و از شكم روش جلوگيري مي‏نمايد، مخصوصا تنقيه حريره‏ي آن، پاشيدن اين آرد روي زخمهاي چركي، سبب خشك كردن آنها است. جوشانده‏ي آرد من بطور شستشو و زخمهاي چركي را درمان مي‏كند و شستن چشم با آن از ريزش اشك و فشار چشم جلوگيري مي‏نمايد.
زبان خوراكيها جلد يك دكتر غياث الدين جزايري