صنایع دستی ایران

از جمله صنایع دستی رایج در شهرستان رباط کریم می توان به شیشه گری دستی , نقش برجسته سفال و آهنگری هنری اشاره کرد .

نقش برجسته سفال

معرق چوب

صنایع دستی شهرستان ری با توجه به موقعیت تاریخی و فرهنگی این شهرستان در منطقه , چه از نظر وجود اساتید و هنرمندان شاخص و چه از نظر تعدادو تنوع کارگاههای فعال در زمره یکی از قطب های این رشته در استان به شمار می آید .

در شهرستان ری این کهن شهر تاریخی تهران صنعت شیشه گری دستی آینه کاری و ساخت احجام سنگی قوت داشته و ساخت احجام چوبی مینیاتور سفالگری سرامیک معرق منبت و چرم نیز از صنایع دستی فعال این شهرستان به شمار می آیند .

از هنرمندان پیشکسوت شهرساتان ری در رشته شیشه گری سنتی می توان به استاد علی بختیاری در رشته سفالگری استاد عبداله مهری و در رشته معرق به استاد منوچهر زنگنه اشاره کرد که ایشان در آموزش و ترویج صنایع دستی در سطح شهرستان ری سرآمد اند .

حتما می دانید که صنایع دستی یکی از قدیمی ترین فعالیت های بشر و یکی از قابل توجه ترین جاذبه های فرهنگی هر کشور است . پس جالب این را هم بدانید که در این شهرستان به دلیل برخورداری از آب و هوای مناسب برای مهاجرت هنرمندان و حدود 1200هنر مند به شکل سنتی درخانه و علاوه برآن بیش از 110 کارگاه تولید صنایع دستی فعالیت دارند که در مجموع برای 2500نفر در زمینه صنایع دستی اشتغالزایی ایجاد شده است . ضمن آن که در این شهرستان حدود 25 رشته صنایع دستی به صورت عمده فعالیت دارند .
بعضی از تولیدات صنایع دستی این شهرستان ها در حال حاضر به خارج از کشور صادر می شود اگر گذرتان به شهریار افتاد سری به بازارچه دايمی صنایع دستی در جوار امامزاده بی بی سکینه (س) بزنید . تراش شیشه و نقاشیر روی شیشه , سفال , سرامیک و احجام چوبی اهمیت فراوانی در این شهرستان دارند .

صنایع دستی یکی از قدیمیترین فعالیت های بشری و یکی از قابل توجه ترین جاذبه های فرهنگی هر کشوری است که گویای روحیه هنری مردمان آن کشور است . امروز اهمیت میراث فرهنگی در اقتصاد جهانی بر کسی پوشیده نیست . صنایع دستی یکی از مهمترین عناصر در توسعه کارآفرینی و اشتغال بوده و نقش مهمی در رشد اقتصاد خانواده و پر کردن اوقا ت فراغت آنها دارد .
شهرستان ملارد بواسطه قرارگیری در کنار تهران بزرگ یکی از شهرستانهایی است که بخش بزرگی از این جمعیت را عمدتا از قشر کم درآمد جامعه هستند را جذب کرده است . بسیاری از هنرمندان سراسر کشور با فرهنگهای مختلف در مهاحرت به استان تهران به خاطر وجود آب و هوای مناسب , باغات سرسبز , زمین مناسب نزدیکی به بازار مصرف در شهرستان ملارد ساکن شده اند .
در شهرستان ملارد بیش از 60کارگاه تولید صنایع دستی وجود دارد . بیش از 300 نفر نیز به صورت صنایع دستی خانگی فعالیت می کنند .

نقاشی روی شیشه

تراش روی شیشه

کارگاههای شیشه گری , سفالگری و مصنوعات سنگی ورامین از دیرباز به صورت فعال و پویا به تولید پرداخته و هم اکنون نیز از جمله فعالیت های چشمگیر شهرستان هستند . علاوه بر اینها رشته های معرق , منبت و سبد بافی از جمله رشته های رایج صنایع دستی در شهرستان ورامین اند .

کاشی هفت رنگ

شیشه گری فوتی

پوستین‌دوزی
در زمره صنایع دستی مشهد پوستین‌دوزی و نقش‌اندازی روی آن از اهمیت و جایگاه برخوردار است. بنابر شواهد فن پرورش و نمک زدن، تراش و خورش دادن و آماده کردن پوست برای جلیقه، پوستین و زیرانداز، دارای سابقه هزار ساله و یا بیشتر می‌باشد. پیش از این بسیاری از پوستین‌دوزها در محله نوغان گردهم می‌آمدند که اصلیت آنها کابلی و در مشهد متوطن گردیده بودند، شیوه کار آنان بدین ترتیب آغاز می‌شد، ابندا پوست تازه گوسفندان پر پشم را به دباغخانه می‌برند، پشت پوستها را با نمک و آرد جو آش می‌دادند، کارد می‌کشیدند، رنگ می‌زدند و در آفتاب می‌گستراندند تا به صورت چرم نرم و زرد رنگی درآیند، آنگاه آن را اصلاح کرده و مانند خیاط‌ها برای تهیه انواع پوستین آن را برش می‌دادند و با سوزن به هم می‌دوختند، برای تزيین پوستین نیز از هنر سوزن‌دوزی و با رنگ‌آمیزی استفاده می‌کردند و امروزه پوستین‌دوزی از هنرهای مردم شاندیز محسوب می‌شود که در کنار کار کشاورزی و دامپروری به این حرفه نیز روی آورده‌اند و به تولید انواع سجاده، پادری، دایره‌های کفشی، دستکش و غیره اشتغال دارند.

سماورسازی
سماور یک واژه روسی به معنی خودجوش است. در دوره صفویه قهوه وارد ایران شد و در آغاز احتمالاً از سماور برای تهیه قهوه استفاده می‌گردید اما بعدها وسیله‌ای برای تهیه چای بود. بنابر شواهد در قرن هجدهم میلادی از ایران و خاورمیانه به روسیه وارد شد و مردم آن را به یک کالای هنری تبدیل کردند. برای اولین بار سماور در دوره سلطنت شاهرخ نوه نادرشاه افشار از روسیه وارد ایران شد و تا دوره قاجار نیز وارداتی بود. بعدها صنعت سماورسازی در شهرها و روستا و در میان عشایر رونق گرفت و دواتگران از آن پس انواع سماور و وسایل مربوط به آن از جمله جام، لگنچه و پارچ می‌ساختند. از جمله مصنوعات دستی در مشهد مقدس سماورسازی است که تولیدات آن بسیار معروف می‌باشد. این سماورها با نقش و نگار آراسته گردیده و گاهاً با ورشو آبکاری می‌شود.

آینه‌کاری
آب و آینه همواره نزد ایرانیان به صورت دو نماد پاکی، روشنایی، بخت، راستگویی و صفا شمره شده است و شاید به کار گرفتن آینه به عنوان یکی از آرایه‌های بنا با این امر بی‌ارتباط نباشد. بنابر مدارک موجود گویا آینه برای نخستین بار در تزيین بنای دیوانخانه شاه طهماسب صفوی در قزوین به کار گرفته شده و یکی از آرایه‌های معماری دوره اسلامی به شمار می‌رود. به عنوان هنری برای ایجاد اشکال منظم در طرح‌ها و نقش‌های متنوع با قطعات کوچک و بزرگ آینه به منظور تزيین سطوح داخلی بنا تعریف شده است. حاصل کار آینه‌کاری ایجاد فضایی درخشان و پرتلألو است که از بازتاب پی‌درپی نور در قطعات بی‌شمار آینه پدید می‌آید. رایج‌ترین طرح‌ها در هنر آینه‌کاری طرح‌های مشهور گره، شمسه، ترنج، لچک، قطارسازی، اسلیمی، تمونی و نیم گره کور می‌باشد. آینه‌کاری از جمله هنرهایی است که به دلیل مذهبی بودن شهر مشهد، وجود اماکن متبرکه و زیارتگاه‌ها در این منطقه رواج دارد.

ارغوان بافی
از به هم تنیده شدن تار و پود ترکه‌های نازک حاصل از درختچه‌های ارغوان هنری سنتی و بومی ایجاد می‌شود که به «ارغوان بافی» معروف است. این هنر دستی با ترکه‌های ارغوان، گیاهی طبیعی و خودرو از دره‌های منطقه مایان طرقبه انجام می‌شود. برداشت ترکه‌های ارغوان معمولاً در اواسط بهار آغاز و تا اواخر پايیز ادامه دارد. پس از جمع‌آوری ترکه‌ها آن‌ها را در محیطی خیس و نم‌دار خوابانیده و آماده کار می‌نمایند و با بافتن ترکه‌های ارغوان به یکدیگر سبدها و اقلام تزيینی تولید و به بازار فروش عرضه می‌نمایند.

گلیم بافی
هنر گلیم‌بافی دستاوردی است که از قرون گذشته بر اثر کار مشقت بار در پای دارهای بافندگی ساده روستایی و ایلیاتی پدید آمده است. اگرچه پیشینه این هنر به دوران تاریخی و قبل اسلام می‌رسد اما در طول دوران اسلامی ذوق و سلیقه کویرنشینان، روستايیان و بومیان موجب بروز خلاقیت‌های هنری و شکوفايی آن با الهام از طبیعت پیرامون بوده است. امروزه زنان روستایی اوقاتی از زندگی روزمره خود را به بافت گلیم اختصاص می‌دهند. گلیم‌ها دارای نقوش متنوع حیوانی و طرح‌های هنری است که از انواع آن می‌‌توان به گلیم سوماک و گلیم سوزنی اشاره نمود.

«هرکاره» تراشی
دیگ‌ها و ظروف سنگی که در اصطلاح عامه مردم مشهد “هرکاره” نامیده می‌شود از قرون گذشته یکی از مهمترین سوغات مخصوص مشهد به شمار می‌آمد. از ویژگی‌های این سنگ که نوعی سرپانتین می‌باشد نرم و مقاوم بودن آن در برابر آتش است که به دلیل طبخ ملایم، غذا را لذت‌بخش می‌نماید. بنا بر روایات حضرت رضا(ع) در هجرت تاریخی خود از مدینه به مرو و ورود به نوقان به کوهی که سنگ از آن برداشت می‌کردند تکیه نموده و فرمودند، خداوند به این کوه برکت داده است. امروزه هرکاره تراشی جایگاه خود را به عنوان هنر سنتی و سوغات حفظ کرده است.

تولیدات نمدی
امروزه گردشگرانی که به سوی تفرج‌گاه‌های طبیعی مشهد از جمله شاندیز تردد می‌‌نمایند این‌گونه تولیدات را در فروشگاه‌های عرضه محصولات متنوع و سوغات مشاهده می‌کنند که در اندازه‌ها و رنگ‌های گوناگون وجود دارند. نمد از پشم گوسفند تنیده شده، به صورت کلاه، زیرانداز و… تولید می‌شود که مراحل ایجاد آن کارگاهی است.

قالی مشهد
از جمله دلایل رونق این هنر سنتی در مشهد وجود مضجع پاک و شریف حضرت رضا(ع) و مهاجرت هنرمندان قالی‌باف از مناطق مختلف و توطن آن‌ها در این شهر بوده است. امروزه موزه‌های دنیا آراسته به قالی مشهد به ویژه از عصر صفویه می‌باشد. شهرت فرش مشهد را باید در رنگ و نقش و نحوه‌ي بافت آن جستجو نمود.

کاشی کاری سنتی
کاشی به عنوان یکی از عناصر زیبايی بناها از قرون پیشین در عمارات و ابنیه به کار می‌رفته است. موطن اصلی کاشی، ایران بوده و صنعتگران دوره هخامنشی مبتکر و خالق این هنر بوده‌اند. این هنر در دوره تیموریان تکامل یافت و در عصر صفویه به اوج عظمت خود رسید. کاشی به لحاظ مواد تشکیل‌دهنده آن بر دو نوع کاشی گلی و جسمی شناخته می‌شود و از نظر تنوع شامل کاشی معرق، هفت رنگی، زیر رنگی، نره و غاز مغازی است. امروزه این هنر به دلیل وجود بناهای مذهبی در شهر مشهد رواج دارد.

فیروزه تراشی
فیروزه یکی از قدیمی ترین سنگ های شناخته شده در دنیاست. زیبایی اش در طول تاریخ آن را در زمره سنگ های پررمز و راز قرارداده و افسانه ها در مورد آن نسل به نسل و سینه به سینه ساخته شده است. فیروزه این سنگ زیبا آدمیان را در طول قرن ها شیفته خود کرده است.
مشهدمقدس به دلیل نزدیکی به نیشابور از گذشته محل تراش و عرضه فیروزه بوده و یادمان باشد که تراش فیروزه در ایران همچون فیروزه اش مرغوبترین نوع تراش در دنیا محسوب می شود و بسیاری فیروزه تراشی را نسل به نسل به یکدیگر آموختند و این پیشه را کسب خانوادگی خود می دانند.

از صنایع‌دستی شهر اراک می‌توان به دستبافتهای سنتی (قالی‌بافی، گلیم‌بافی، جاجیم‌بافی)، رودوزیهای سنتی، آثار چوبی (منبت و کنده‌کاری روی چوب، معرق کاری، پیکرتراشی، خراطی، ساخت سازهای سنتی، مشبک و گره‌چینی چوب)، سفالگری، کتابت و نگارگری (طراحی سنتی، نقاشی ایرانی، گل و مرغ، تذهیب و تشعیر، خوشنویسی، کتیبه نویسی)، آثار فلزی (مسگری، قلم‌زنی، سفیدگری، چلنگری، مشبک فلز، ملیله طلا و نقره)، ساخت پاپوش سنتی(گیوه‌دوزی و گیوه‌بافی)، آرایه‌های معماری (گچبری سنتی، آینه‌کاری…) و تراش سنگهای قیمتی و نیمه‌قیمتی اشاره کرد.

صنعت قالی در این منطقه از گذشته رواج داشته و قالی فراهان، سربند و ساروق شهرت جهانی داشته‌اند. صنعت قالی‌بافی از آغاز بنیان‌گذاشتن این شهر توسط یوسف‌خان گرجی به عنوان عمده کالای صادراتی این شهر قرار گرفت. قالی در اراک به گفته سیسیل ادوارز زمانی از اهمیت و اعتبار و فراوانی برخوردار بود و رقیب قالی کرمان بود. از انواع قالی مشهور اراک می‌توان به قالی ساروق اراک اشاره نمود که از لحاظ استحکام و نقشه‌های منحصربه‌فرد و نوع خامه (پشم) استفاده شده، شهرت جهانی دارد. اراک به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز صدور فرش به اروپا تا سال ۱۳۱۹ خورشیدی باقی‌ماند.

 

از جمله صنایع دستی شهر ستان شازند می توان به دستبافتهای سنتی ( قالی بافی، گلیم بافی ) – رودوزیهای سنتی- آثار چوبی ( منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری، پیکرتراشی، خراطی)- سفالگری- کپوبافی اشاره کرد .

از جمله صنایع دستی شهر محلا ت می توان از دستبافتهای سنتی ( قالی بافی، گلیم بافی ) – رودوزیهای سنتی- آثار چوبی ( معرق کاری، پیکر تراشی) – سفالگری – پاپوش سنتی ( گیوه دوزی و گیوه بافی) -آثار تلفیقی و تکمیلی نام برد .

از جمله آثار صنایع دستی شهرستان خمین می توان از دستبافتهای سنتی ( قالی بافی، گلیم بافی ساده و گل برجسته، جاجیم بافی) رودوزیهای سنتی- آثار چوبی( منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری، خراطی، پیکر تراشی، خاتم کاری)- سفالگری- کتابت و نگارگری – آثار فلزی( قلمزنی، چلنگری) و… نام برد .

از جمله صنایع دستی شهرستان ساوه می توان به دستبافتهای سنتی ( قالی بافی و گلیم بافی)- رودوزیهای سنتی- آثار چوبی ( منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری، خراطی)- سفالگری- کتابت و نگارگری – آثار فلزی( قلمزنی، چلنگری) اشاره نمود .

بافته های داری و زیراندازها
گروه بافته های داری و زیراندازها یکی از گروههای صنایع دستی را تشکیل می دهد. بافته های داری و زیراندازها قدمت بسیار طولانی در منطقه خراسان جنوبی داشته و نقش بسیار مهمی در خودکفایی مردم منطقه ایفا کرده است. مقدسی در کتاب احسن التقاسیم می نویسد : ( از قوهستان پوشاک هایی مانند نیشابوری سفید و فرش و جانماز … و مانند آن صادر می شود .) در کتاب اشکال العالم جیهانی متعلق به نیمه سده چهارم هجری آمده است : ( از ولایت قهستان کرباس های نیکو و پلاس های خوب و زیلوها مانند جهرمی می بافند و بیشتر در تون می باشد و از آنجا به نیشابور و دیگر ولایات می برند ). سیسیل ادواردز نیز در کتاب ( قالی ایران ) اشاره ای به نوعی قالیچه های عربی بافت منطقه فردوس داشته است.

در بیرجند [در یک سده ی قبل] اصناف و صاحبان حرف از همدیگر کاملاً مجزا شده و هر یک در جایی از بافت شهر که بصورت سنتی به آنها تخصیص یافته بود به حرفه و شغل خود اشتغال داشتند. در بازار کلاه مالهای بیرجند منظره صدها کلاه نمدی به شکل های مختلف (میرزایی، پهلوی، برزگری، آخوندی و غیره ) رنگ های گوناگون که قالب زده در آفتاب قرار می دادند که خشک شود، دیدنی بوده است. نگاهی به اقلام مهریه نیز در اسناد به جای مانده در عصر قاجار نیز گواهی است بر قدمت نمد مالی در منطقه. نمد سفید عمل بیرجند یکی از اقلام جهیزیه محسوب می شده است. امروزه نمدمالی در منطقه رونق گذشته خود را از د ست داده و استفاده از نمد به عنوان زیرانداز بسیار محدود است .در استان خراسان جنوبی جزء هنرهای فراموش شده محسوب شده و کار تهیه و تولید نمد در استان ما صرفا محدود به ساخت لباس مخصوص چوپانان یعنی کپنک است. روستای سَلم آباد در نزدیکی شهرستان سربیشه در حال حاضر تنها کارگاه فعال منطفه رو در خودش جای داده. اغلب مردم این روستا در گذشته نمدمال بوده اند. ولی در حال حاضر از مجموعه کارگاههای نمدمالی این روستا فقط یک کارگاه باقی مانده است. شهرستانها دیگر استان بویژه سرایان نیز دارای کارگاههای نمد مالی زیادی بوده که هنرمندان سرایانی در آن به تولید انواع نمد (فرش نمد، کپنک) مشغول بوده اند، ولی در حال حاضر به علت فوت استادکاران قدیمی و کهولت سن نمدمالان باقیمانده ، این هنر فراموشی سپرده شده است.

پوشاک سنتی
نام رشته : پای پوش سنتی
ساخت انواع پای پوش های سنتی یکی از رشته ها ی صنایع دستی است. گیوه بافی و گیوه دوزی با استفاده از نخهای پنبه ای و ساخت کفشهای چرمی از اصلی ترین پای پوش های مردم منطقه از گذشته های دور محسوب می شده است که در حال حاضر ، از جمله حرف منسوخ شده و کم رونق در استان خراسان جنوبی است.در بیرجند قدیم انواع کفش و گیوه در بازار بفراوانی یافت می شده است.

همانطور که مستحضرید چرم یکی از مواد اولیه تهیه کفش است. یکی از مناطق تولید چرم در منطقه خراسان جنوبی ، روستای چرمه از توابع شهرستان سرایان بوده است .نام روستا ” چَرمه ” خود دلیلی بر رونق چرم سازی در این منطقه است . این منطقه به جهت ییلاقی بودن و برخورداری از مراتع سر سبز از قدیم محل پرورش و نگهداری اسب هم بوده است . تولید انواع پای پوش های سنتی در حال حاضر با توجه به ورود انواع کفش ها به سبک اروپایی رونق گذشته را کاملا از دست داده.استاد ابراهیم ذکریا، ساکن روستای چَرمه ، بیش از 30 سال سابقه فعالیت در رشته سراجی سنتی از بازماندگان نسل استادان فرآوری چرم یعنی سراجی سنتی و تهیه پای پوش های سنتی هستند که این هنر در خانواده ایشان بصورت موروثی بوده.. استاد ابراهیم ذکریا تنها کسی است که به صورت پدر فرزندی فن و روش این هنر اصیل و بومی را در سینه خود حفظ نموده و تا کنون با توجه به سختی های کار و عدم سرمایه کافی ، به تنهایی در حفظ آن کوشیده است.

رودوزی های سنتی

سوزن دوزی و یا رودوزه های سنتی از هنرهای اصیل و سنتی ایران و از پرکاربردترین و زیباترین آنها است. و دارای تنوع بی شماری می باشد . که بر حسب منطقه و محل کار دارای ویژگیهای ساختاری منحصربفرد می باشد . به طوریکه از نوع و روش دوخت و کاربرد رنگهای متنوع می توان به مکان پیدایش آنها پی برد. رودوزیهای سنتی هنر آراستن سطح رویین پارچه های اکثراً ساده با بهره گیری از نخهای الوان و با کمک سوزن و قلاب است و دست اندرکاران آن به مدد بخیه های ظریفی که بر منسوجات ساده می نشانند معمولاً تلفیق زیبایی از صبر ، شکیبایی را به نمایش می گذارند.

سفال
سفالگری از رشته های بومی و شاخص خراسان جنوبی می باشد.سفالگری در منطقه خراسان جنوبی کاملا جنبه کاربردی داشته و اکثر محصولات تولید شده در منطقه بدون لعاب و یا دارای لعاب ابتدایی است. خاک مورد استفاده معمولا خاک مل و رس بندی و کوره ها اکثرا زمینی می باشند. سفالگری اغلب به روش های مفتولی (کویل) و چرخ کاری است که از روش مفتولی معمولا برای ساخت ظروف با ارتفاع زیاد و یا ساختن تنور استفاده می شود.روستای شاهزیله و کوشه از مناطق قدیمی ساخت ظروف سفالی در منطقه می باشند. این صنعت علاوه بر شهرهای بیرجند و خوسف در شهرستان فردوس نیز از رواج نسبتا خوبی برخوردار است.

صنایع دستی چوبی

در استان رشته هایی همچون حصیر بافی ، خراطی ، ترکه بافی و اسپند بافی از رشته های بومی و اصیل منطقه در گروه صنایع دستی چوبی و رشته هایی همچون معرق چوب ، منبت چوب ، مشبک چوب ، محرق چوب ، پیکر تراشی جزء رشته های رایجی و غیر بومی در گروه صنایع دستی چوبی هستند.
هنر – صنعت ترکه بافی یکی از کهن ترین صنایع دستی بشراست . ماده اولیه مورد نیاز درترکه بافی ، ساقه های نورس گیاهان به ویژه درخت بید است .در استان خراسان جنوبی درختان سرخ بید و درختچه های سافتِرگ از جمله مهمترین منابع تامین مواد اولیه ترکه بافی است که بصورت فراوان در محل تولید یافت می شوند.

صنایع دستی فلزی
گروه صنایع دستی فلزی یکی از گروه های شاخص صنایع دستی ایران را تشکیل می دهد . از گروه صنایع دستی فلزی ، رشته هایی از قبیل چلنگری یا آهنگری ، مسگری ،علامت سازی ، قفل سازی ، افزار فلزی (اسلحه سازی…) ، چاقو سازی در استان خراسان جنوبی زمینه فعالیت داشته و یا دارند. در بیرجند [در یک سده ی قبل] اصناف و حرف گوناگون از همدیگر کاملاً مجزا شده و هر یک در جایی از بافت شهر که بصورت سنتی به آنها تخصیص یافته بود به حرفه و شغل خود اشتغال داشتند.

نساجی سنتی
کشور ما ایران در دوره های مهم تاریخی سهم عمده ای در پیشرفت و تکامل صنعت نساجی در دنیا داشته و از مناطق پیدایش و تکامل این صنعت به شمار میرود.متاسفانه امروزه پیشرفت علم و تکنولوژی صدمات زیادی به نساجی سنتی این سرزمین کهن وارد نموده است.
قدیمى ترین سندى که از صنایع قهستان حکایت مى‏کند، تاریخ طبرى است. طبرى ضمن بازگویى وقایع سال 69 هجرى مى‏نویسد : عمروبن سعیدبن عاص، رقیب عبدالملک ابن مروان الحکم الاموى قباى قهستانى و پیراهن قهستانى در برداشت. طبرى در جاى دیگر از خالدبن عبدالله نام مى‏برد که از لباسهاى بافت قهستان مى‏پوشید. این مطلب دلالت بر کیفیت بافته‏هاى قهستانى دارد که با پارچه‏هاى مصرى رقابت مى‏کرده است.

صنایع دستی چوبی یکی دیگر از رشته‌های هنری است که به شکل بسیار بدیع وهنرندانه ای روی چوب صورت می‌گیرد.تولید انواع صنایع دستی با استفاده از چوب ازدیرباز در استان همدان بویژه مناطق شهری از جمله همدان، ملایر، تویسرکان، سرکان رواج داشته است.صنایع دستی چوبی شامل خراطی، نازک کاری، منبت کاری و معرق کاری است که در این استان خراطی و بویژه منبت کاری بیشتر رواج دارد. گفتنی است که طی سالهای اخیر منبت کاری در تویسرکان و جوکار ملایر رونق بسیار چشمگیری یافته است.
واژه منبت کاری بمعنای کنده کاری روی چوب است که سابقه ای دیرینه دارد، شاید بتوان آغاز تاریخ منبت کاری را زمانی دانست که انسان نخستین با ابزاری برنده چوب را تراشیده است. منبت کاری روی چوب از قدیم در ایران مرسوم بوده است،در کتیبه هایی که در خزانه داریوش در تخت جمشید به دست آمده البته مدارک معتبری از پیشینیان این هنر در دست نداریم و دلیل این امر آن است که عمر چوب کوتاه است و بر اثر مرور زمان از بین می‌رود،اما در کشور ما آثاری از منبت کاریهای نسبتا” قدیم به جای مانده که روی در مقبره‌های ائمه اطهار(ع) ونیز منبرها انجام شده است.پاره ای از این آثار 900 تا 1000 سال قدمت دارند.کهنترین در چوبی منبت کاری شده،اکنون در موزه اکبرآباد هندوستان حفظ می‌شود،این در متعلق به کاخ سلطان محمود در غزنه بوده است.در موزه‌های ایران نیز چند در چوبی متعلق به قرون چها

رم و پنجم هجری موجود است،کنده کاری این درها بصورت شاخ و برگ و کتیبه‌های مختلف با آیه-‌های قرآنی است.در اصفهان نیز مساجدی از عهد صفویان وجود دارند که درهایشان هنوز دست نخورده و سالم باقی مانده اند مانند در مدرسه شاه سلطان حسین،آرامگاه شاهزاده حسیندر قزوین نیز در بسیار زیبایی دارد که از دوره شاه طهماسب باقی مانده است،یکی از زیباترین آثار منبت کاری شده ایران رهلی است که در موزه متروپولتین نیویورک نگهداری میشود و علاوه بر تزئینات شاخ و برگ به سبک ساسانی، نام دوازده تن از ائمه معصومین(ع) بر روی آن دیده میشود. در عصر حاضر نیز منبت کاری همچنان رواج دارد و در گوشه و کنار ایران خصوصا” در استان همدان هنرمندان بسیاری مشغولند.

این حالات و احساسات لطیف گاه با سرپنجه سفالگری در گل و گاه بر پاره سنگی ثبت شده است. گلیم و گبه ای را خوش نقش ساخته و در میان نقوش زری های گلابتون و یا پارچه ای قلمکار ، آرام و قرار یافته و با استفاده از رمز و راز و اشاره ، هم صحبتی با ما را آغاز کرده است.

روایت کهن صنایع دستی و دیرینگی آن به ایران باستان می رسد که در پیوستگی تاریخ از دوران گذشته تا حال از روزگار شوکت کاخ ها و ازدحام در کوی برزن ها و بازار ها تا به امروز در هر دوره ای به نوعی نمایان شده است.

هنرمند با دم های غنیمت عمر و لحظات گذرای زندگی خویش همواره خاطرات لذتبخش را زنده ساخته ، آن را آراسته ، پیراسته و در پایان اثری به جای نهاده که یادآور تاثرات او از نمایش های هستی است.

این حالات و احساسات لطیف گاه با سرپنجه سفالگری در گل و گاه بر پاره سنگی ثبت شده است. گلیم و گبه ای را خوش نقش ساخته و در میان نقوش زری های گلابتون و یا پارچه ای قلمکار ، آرام و قرار یافته و با استفاده از رمز و راز و اشاره ، هم صحبتی با ما را آغاز کرده است. صنایع دستی حاصل سخت کوشی بشر اولیه در استفاده مستقیم از ننعمت های فراوان به منظور رفع نیازهای زندگی بوده است.

ویژگی ارزنده این هنر صنعت اصیل همچون ارزش افزوده بسیار بالا نیاز اندک به سرمایه گذاری برای ایجاد شغل ،دسترسی سریع به مواد اولیه و ابزار کار داخلی ، قابلیت توسعه در کلیه مناطق کشوری ، نداشتن آثار مخرب زیست محیطی ،ایجاد درآمد مکمل جاذبه جهانگردی و مبادلات فرهنگی مسئولان و برنامه ریزان ممالک مختلف را بر آن داشته است که در برنامه های توسعه اقتصادی و اجتماعی جایگاه ویژه ای را برای آن قائل شوند.

استان هرمزگان هم با توجه به بافت سنتی ،آداب و رسوم خاص و فرهنگی غنی و ریشه دار ،از قدیم الایام بخش مهمی از انواع صنایع دستس را در خود جای داده و به همین جهت همواره در طول تاریخ مورد توجه محققان و تاریخ شناسان گوناگون قرار گرفته است.

با در نظر گرفتن این مهم و در راستای اهداف برنامه سوم توسعه مدیریت صنایع دستی استان هرمزگان ، برنامه ها و سیاست هایی را تعیین و اجرا نموده است.

هر چند که اجرای طرح های مصوب به همراه تنوع ارگان ها و سازمان هایی که به صورت موازی در امر صنایع دستی عمل می کنند اشکالات مهم و بعضا جبران ناپذیری را به همراه داشته است لیکن بحمدالله با تصویب تغییر شرکت سهامی صنایع دستی به سازمان صنایع دستی ، یکپارچگی بیشتر و نتایج بس مفیدتری را در آینده شاهد خواهیم بود.

در هر صورت در برنامه پنج ساله سوم توسعه ،این مدیریت اقدامات بسیاری را در بخش های مختلف آموزش ،تحقیق و توسعه رشته -های رو به زوال ،توسعه مراکز آموزشی ،توسعه رشته های آموزشی ، اعطای مجوزهایلازم و تسهیلات و بسیاری اقدامات جدی و زیربنایی دیگر به انجام رسانیده است که به صورت مدون در گزارش پیوست مراتب طرح شده و دلایل عدم و عدم تحقق اهداف پیش بینی شده مورد بررسی قرار گرفته است.

امید است که اعضای محترم کارگروه صنعت و معدن استان ،مانند همیشه با ارائه نقطه نظرات ارزشمندشان ما را در ادامه هر چه بهتر این مسیر،یاری فرمایند. 1. در استان هرمزگان صنایع دستی بومی از جایگاهی ویژه در فرهنگ و سنت­های مردم برخوردار می­باشد.

بعنوان مثال رودوزیهای سنتی که از جمله مهمترین رشته­ های صنایع دستی این منطقه است. جز لاینفک پوشش بومی زنان و دختران منطقه می­باشد و یا نوعی حصیر به نام «تک» در نواحی روستایی هم بعنوان زیرانداز و هم بعنوان بخشی از پوشش سقف خانه­ ها مورد استفاده قرار می­گیرد.

نکته دیگر اینکه با درنظر داشتن موقعیت مرزی استان و رویارویی ساکنان مدرسه با فرهنگ­های بیگانه، محفوظ­ ماندن این جایگاه و استفاده از صنایع دستی بویژه در پوشش خانم­ها بسیار ارزشمند است و حاکی از توجه و عنایت مردم استان به اینگونه صنایع و حفظ نمادهای سنتی و بومی منطقه می­باشد.

تولیدات صنعتگران این منطقه بسته به نوع محصول مصارف ویژه­ای دارند که به اختصار به آنها اشاره می­شود: محصولات سفالی: تولیدات سفالگران مینابی عمدتاً ظروف سفالی می­باشد که از آن جمله اند: نوعی کوزه آب به نام «جهله» انواع گلدان، قلیان، سرقلیان، اسفندسوز درباز و قفسی «گشته­سوز» این ظروف سفالی بیشتر توسط ساکنین نواحی روستایی مورد استفاده قرار می­گیرد.

محصولات حصیری مشتمل بر: سجاده حصیری، بادبزن، نوعی سبد حصیری گرد و دردار بلند جهت نگهداری البسه، نوعی زیرانداز به نام «تک» که در نواحی روستایی به منظور پوشاندن سقف خانه­ ها نیز مورد استفاده قرار می­گیرد، درپوش کوزه، نوعی سینی گرد و بزرگ به نام «سپ»، «دمکش»، گلدان حصیری، ظرف میوه، ظرف نگهداری نان «کفه».

بافته­ های داری سنتی شامل: قالی افشار، انواع گلیم، خورجین، نوعی روانداز با پرزهای بلند به نام «خرسک» که گاهی به عنوان زیرانداز مورد استفاده قرار می­گیرد، جاجیم، گبه.

صنایع دستی دریایی (محصولات صدفی) شامل: انواع مجسمه، تابلو نقش برجسته، آویز، پرده و زیورآلات که بیشتر کاربرد صنعتی دارند.

صنایع دستی استان هرمزگان از جمله صنایعی است که بیش تر جنبه مصرف محلی داشته و شامل: سفال گری، گلابتون دوزی، شک دوزی، شیریكی پیچ، خوس دوزی، بادوله دوزی، چادرشب بافی، قالی بافی، سبدبافی، حصیربافی، سوزن دوزی، صنایع صدفی، عبادوزی، درب و پنچره چوبی، كرچاب، خورجین، ملیله دوزی دور لباس، كوزه سازی و صنایع دستی دریایی هم چون لنج سازی است. صنایع دستی موجود در استان هرمزگان عمدتاً فصلی بوده و ۹۰ درصد تولیدکنندگان را زنان تشکیل می دهند.

گلابتون دوزی

زردوزی که در نقاط مختلف ایران به «کم دوزی»، «گلدوزی»، «برودری دوزی» و «کمان دوزی» شهرت دارد، در اکثر نقاط ایران رواج دارد و در استان هرمزگان بویژه شهرهای بندر لنگه، بندر عباس و میناب رونق بسیار دارد.

از گلابتون دوزی برای تولیداتی نظیر دمپایی، شلوار های زنانه، سر آستین، پیش سینه، دور یقه، لبه پرده، دیوارکوب، پشتی، کوسن، سجاده، جلد قرآن و تابلو استفاده می کنند و در صنعت دوخت طرح های زیبا و منقش بر روی پارچه با نوارهای طلایی، گلابتون دوزی نام دارد و در تزیین لباس های محلی زنان به كار می رود.

سوغات هرمزگان و صنايع دستي هرمزگان

طرح اصلی آن از لباس های محلی زنان هند و بنگال اقتباس شده است. لباس های گلابتون دوزی بیش تر جنبه ی مصرف محلی دارند اما در حال حاضر به خاطر زیبایی نقوش و راحتی این لباس مورد توجه زنان دیگر نیز قرار گرفته اند. ابزار كار گلابتون دوزی عبارت اند از: قلاب، مداد، كپیه، چهار پایه یا هاون چوبی.

قالیبافی

مناطق تولید قالیبافی در استان هرمزگان عبارتند از: بندرعباس, روستای درتوجان و بخش حاجی آباد. اغلب تولیدکنندگان را عشایر اسکان یافته ایلهای افشاریه ورائینی تشکیل داده که به تولید و تهیه انواع قالی و قالیچه, رویه پشتی و چنته مشغول هستند.

تولیدکنندگان معمولاً پشم مورد نیاز خود را از سیرجان خریداری کرده و خود به ریسیدن و رنگرزی آن اقدام می کنند. نوع گره رایج “گره فارسی” است و نقشه هایی که در بخش حاجی آباد و روستای “درتوجان” بافته می شود نقشه های افشاریه است که به نامهای بوته شاهی، ماه و ستاره ای, سه کله, خشتی, گنبدی, شکارگاه, بچه بغل, سماوری و … معروف هستند.

حصیربافی

حصیرهای بافته شده برای فرش زیرپا، پوشش سقف خانه ولوازم خانگی مورد استفاده قرار می گیرد. از حصیر بافی باید به عنوان رایج ترین و معمول ترین صنعت دستی استان هرمزگان نام برد، چرا که ماده اولیه مورد نیاز حصیر بافی برگ درخت خرما بوده اما در بعضی از آبادی های كرانه ای از نی هم حصیر می بافند و به حد وفور در اختیار صنعتگران است و تولید انواع فرآورده های حصیری که کاملاً جنبه مصرفی دارد در استان شایع است.

سوغات هرمزگان و صنايع دستي هرمزگان

روستاهای میناب، یشاگرد، بندر لنگه و اطراف آن از مناطق مهم بافت حصیر است که اکثر کار آن توسط زنان و دختران منطقه صورت می گیرد. مواد اولیه مورد مصرف عبارت است از برگ درخت خرما(پیش مُغ) و ضایعات درخت خرما و گیاهی به نام “مور”. حصیر بافان میناب در روستاهای بهمنی، چلو، نصیرابی، محمودی و قاسم آباد ساکن هستند.

خوس دوزی

این هنر به کمک نوارهای نقره ای باریک و برروی پارچه توری ریز بافت تجلی یافته و گاه ستاره هایی فلزی برروی پارچه می نشانند، و ازآن برای تزئین مقنعه، دستار(چادر زنانه) استفاده می شود. پارچه مصرفی معمولاً به رنگ های سیاه، سفید، سبز و زرشکی است که هر دو روی پارچه شکل یکسان دارند.

شک دوزی

نواری است كه با نخ های طلایی و نقره ای فلزی بافته می شود و بیش تر برای آستین، لبه و دور یقه پیراهن زنانه مورد استفاده قرار می گیرد. ابزار كار شامل: هاون چوبی، قرقره، نوار فلزی طلایی و نقره ای است.

كم دوزی

نوعی هنر دستی مخصوص استان هرمزگان است که در شلوار زنانه، پشتی، پارچه های گل دار و روكش لباس استفاده می كنند و به جای نخ معمولی از نخ ابریشم و از زری كه بهترین آن نقره است، بهره می برند.

كلاه دوزی

این هنر بیش تر بین ساكنان عرب زبان هرمزگان رواج دارد. بدین ترتیب كه به وسیله قالبی ویژه پارچه را با نشاسته آغشته ساخته تا شكل بگیرد.

سپس به وسیله نخ سفید ابریشمی به فاصله معین و با طرح گل های گوناگون، پارچه را به وسیله خار مانند كه از نقره نوک تیز است یا خار درخت خرما سوراخ می كردند و پیرامون آن را با ظرافت می دوختند و برای هر طرح و نقشه ای كه روی پارچه می دوختند، نامی انتخاب می كردند مانند:كلا ملباری، بوشهری، جلد ساعتی و مرغ شاه. بهترین گونه آن ها، كلاه مرغ شاه بود همه گونه های كلاه را «كلاه نجومی» می گفتند.

سوزن دوزی

سوزن دوزی که در ناحیه بشاگرد رایج است. نوع دیگر از رودوزی است که فقط در بخش “بشاگرد” و توسط زنان و دختران روستایی به شیوه زنان بلوچ انجام می گیرد و دلیل آن نزدیکی منطقه به استان سیستان و بلوچستان است.

چادرشب بافی

چادرشب بافی یا “کاربافی” از دیگر صنایع دستی استان هرمزگان است که در روستاهای کلیبی و سرریگان از توابع میناب و روستاهای سیروئیه, احمدیه و فارقان رواج دارد و صنعتگران این رشته در تمام طول سال به فعالیت اشتغال دارند.

توربافی

از آنجا كه تور ابزار اصلی صیدماهی است. مردم محل به ویژه كسانی که از راه ماهی گیری زیست می كنند؛ به بافتن تور می پردازند. توربافی هنری ارثی و نیاكانی است كه به گونه دستی و ابتدایی رواج یافته است. در حال حاضر تور مورد نیاز صیادان توسط شیلات جنوب تامین می شود اما هنوز در برخی از آبادی ها و بندرهای هرمزگان توربافی رواج دارد.

گرگورسازی

گرگور، تله سیمی به شكل نیم دایره است كه به عنوان وسیله اصلی صید ماهیان كف زنی از آن ها استفاده می شود. گرگور سازی در حال حاضر به جهت كمبود و گرانی سیم ویژه آن كه وارداتی است رونق گذشته را ندارد ولی در صورت تهیه سیم آن در آبادی های صیادی، جزیره ها و بندرهای هرمزگان كم و بیش رواج دارد.

سوغات هرمزگان و صنايع دستي هرمزگان

بادله دوزی

بادله دوزی یا “تلی بافی” عبارت است از بهم پیوستن چند نوع زری با یکدیگر به صورتی که زری بزرگ دروسط و زری های کوچک در اطراف قرار می گیرند. بادله به شکل نوارهایی با پهنای ۱۵ سانتیمتر تولید می شود که معمولاً برای لبه شلوارهای زنانه مورد استفاده قرار می گیرد.در این صنعت دستی، چند نوع زری دوزی را به هم می دوزند و از این راه پارچه ای به دست می آید كه بادوله نام می گیرد.

خرسک بافی

خرسک عبارت است از بافت نوعی فرش با پرزهای بلند و درشت بافت که بافت آن با رنگ های بسیار محدود انجام می شود. در بافت سنتی آن از رنگ طبیعی پشم استفاده می شده است. پرز, تار و پود کلفت آن از پشم است و از پود رو استفاده نمی شود.

در قدیم از آن به عنوان روانداز استفاده می کرده اند. امروزه از این نوع بافت برای تولید پادری و کناره در اندازه های مختلف استفاده می کنند. نقوش خرسک معمولاً هندسی بوده و بافت آن در روستای “درتوجان” رواج دارد.

شیریکی پیچ

از دیگر تولیدات استان هرمزگان شیریکی پیچ را می توان نام برد که مرکز تولید آن روستاهای بخش حاجی آباد بوده و دلیل رونق آن همسایگی منطقه با استان کرمان است.

چنته بافی

چنته بافی در منطقه وشاگرد به وسیله دارهای زمینی و توسط زنان انجام می شود. نقش ها اغلب به صورت هندسی و ذهنی بافت است. اطراف چنته را به وسیله صدف های دریایی و منگوله های رنگی تزئین می کنند. از چنته بیشتر برای تزئین کپرها استفاده می شود.

سفال گری

سفال گری بیش تر در شهرستان های بندرعباس و میناب رواج دارد. بیش تر سفال گران این استان؛ خاک مورد نیاز خود را از درون روستاهای پیرامون تامین می كنند

محصولات صنایع دستی استان گلستان از طبیعت منطقه و نیازهای خاص آن شکل گرفته است که برخی از آنها چون قالی ترکمنی در ایران بی نظیر است.
در حال حاضر استان گلستان یکی از قطبهای مهم تولید کننده فرش ترکمنی، قالیچه، پشتی، قارچین، گلیم، نمدبافی، گلدوزی، سوزن دوزی، ابریشم دوزی بر پارچه، زیور آلات ترکمنی ، ساختن آلات موسیقی، سبد بافی، ریسندگی و بافندگی الیاف، پارچه بافی و تولید وسایل چوبی است. از دیگرسوغاتی های این استان می توان به شال و روسری ترکمنی و خاویار اشاره کرد. از بهترین جاها برای خرید صنایع دستی و سوغاتی بازار دائمی و قدیمی گرگان است که داخل بافت قدیمی شهر گرگان قرار دارد، همچنین بازار های روزهای هفتگی نیز از مهمترین مراکز عرضه صنایع دستی وماهی هستند.