من، معده را تقويت مي‏كنم.
گل من ضد عفوني‏كننده است.
برگم غذا را لطيف و زود هضم مي‏كند.
اعصاب را قوي كرده، سم را از بدن دفع مي‏كنم.
تنگ نفس را شفا داده، سنگ‏هاي مثانه را از بين مي‏برم.
اسم من بابونه است و اعراب آن را معرب كرده و بابونج گويند. داراي انواع و اقسام مي‏باشم. بطوري كه علاوه بر بانونه‏ي معمولي و اقحوان يك نوع ديگر من به نام بابونه‏ي رومي است كه در ايران تاكنون كاشته نشده و خواصي را كه بعضي از مترجمين به من نسبت داده‏اند مخصوص آن نوع مي‏باشد.
بابونه‏ي معمولي
من بابونه‏ي معمولي هستم كه نوع بستاني و پرورش يافته‏ي من در پلو آش - كوفته و خورش‏ها بكار مي‏رود.
از گل من در رنگ كردن مو استفاده مي‏كنند، زيرا جوشانده‏ي گل من موهاي بلوطي را خرمايي و خرمايي را طلايي مي‏كند و موهايي كه با گل من رنگ مي‏شوند زيبا، شفاف و درخشنده خواهند شد. مخصوصا اگر با گل ريواس و ترشي آن مخلوط شود. نوع وحشي و خودروي من در كنار جاده‏ها و اراضي غير مزروع بيشتر نقاط ايران و اروپا ديده مي‏شود. گلبرگ‏هاي من سفيد رنگ بوده و در اطراف نهنج زرد رنگي قرار گرفته‏اند. گلبرگها زبانه‏اي و نهنج آن شامل لوله‏هاي زرد رنگ است. گلهاي مرا در فاصله ارديبهشت تا مهرماه چيده و خشك مي‏نمايند. گلهاي من داراي 20 تا 36 درصد اسانس است كه زنگ آن ابتدا آبي تيره بوده، و به تدريج سبز و قهوه‏اي مي‏شود. در اين اسانس چند تركيب شيميايي و يك نوع الكل و مقداري تانن همراه با يك ماده‏ي تلخ ديده مي‏شود.
من مقوي معده و مسكن دردهاي آن مي‏باشم. اسانس گل من داراي اثر ضد عفوني‏كننده و خوردن آن موجب زياد شدن گويچه‏هاي سفيد خون است. گلهاي مرا مانند چاي دم كرده مي‏نوشند. اين جوشانده التهاب معده را از بين مي‏برد و زخم‏ها را التيام مي‏دهد.
برگ من غذا را لطيف و زود هضم مي‏كند. من مقوي دماغ و اعصاب و شهوت بوده، و ضد عفوني‏كننده و خوردن آن موجب زياد شدن گويچه‏هاي سفيد خون است. گلهاي مرا مانند چاي دم كرده مي‏نوشند. اين جوشانده التهاب معده را از بين مي‏برد و زخم‏ها را التيام مي‏دهد.
برگ من غذا را لطيف و زود هضم مي‏كند. من مقوي دماغ و اعصاب و شهوت بوده، و ضد سم مي‏باشم. ادرار، شير و عرق را زياد مي‏كنم و قاعده‏آور مي‏باشم. من امراض دماغي و سردرد را تسكين مي‏دهم و آبريزش بيني را از بين مي‏برم من در از بين بردن بقاياي ورم ملتحمه اثري نيكو دارم. بادشكن، مخصوصا محلل ورمها مي‏باشم. تنگ نفس را شفا مي‏دهم. يرقان را درمان مي‏كنم. براي درد سينه و جگر مفيد مي‏باشم. كيسه‏ي صفرا را باز مي‏كنم براي بازشدن عادت ماهانه‏ي زنان و رحم و تحليل ورم آنها سودمند مي‏باشم. ورم بيضه را نيز برطرف مي‏كنم. اثر من در خرد كردن سنگ‏هاي مثانه و خارج كردن مشيمه «پرده‏اي كه جنين در آن است» و دفع عفونت سودا و بلغم و تب‏هاي عفوني و قولنج روده حتمي است. براي بازشدن عادت ماهانه‏ي زنان نيز تجويز شده‏ام، و براي اين كار نشستن در جوشانده من هم مؤثر است.
بخور پخته من با سركه جهت رفع آبريزش چشم مفيد است. جويدن برگ و ساقه‏ي من جهت جوشهاي دهان و شستن چشم با آب پخته‏ي من جهت درد چشم نافع است. دود من حشرات را فرار مي‏دهد. مقدار خوراك من تا 51گرم است. ريشه من قوي‏تر از آن بوده و مقدار خوراك آن پنج گرم مي‏باشد. چنانچه گل مرا در چهار برابر روغن زيتون خيس كرده، در آفتاب بگذارند و هفته‏اي يك مرتبه روغن آنرا تجديد كنند و يا آنكه آنرا با مقداري آب بجوشانند تا روغن بماند و آب تبخير شود و بعد صاف كنند، روغني بدست مي‏آيد كه معروف به روغن گل بابونه است. اين روغن ورم را فرو مي‏نشاند و زخم‏هاي چركي و آبكي را خشك مي‏كند. ترك پوست را كه در اثر سرما باشد معالجه مي‏كند. چكاندن اين روغن در گوش درد آنرا ساكت مي‏كند. سرخ شدن دست و پا را مي‏توان با ماليدن روغن من برطرف كرد، جوشانده‏ي من درد قاعده‏ي دختران را تسكين مي‏دهد و عادت ماهانه را مرتب مي‏كند.
حالا اجازه دهيد ساير انواع من خود را به شما معرفي كنند.
اقحوان‏
اسم من «اقحوان» است، به من درخت مريم - بابونه‏ي گاوي هم مي‏گويند. نوع بزرگ من كه فرنگي‏ها به آن بابونه‏ي بزرگ مي‏گويند، و در اكثر نقاط ايران مخصوصا در شمال و فارس زياد مي‏رويد. در لاهيجان - گنج نامه‏ي تبريز هم زياد ديده مي‏شود. تمام قسمت‏هاي من داراي اسانس و عطر است و خواص من شبيه بابونه‏ي رومي است كه در اروپا مي‏رويد و در ايران ديده نشده است، عده‏اي كافوريه را نيز نوعي از من مي‏دانند. بوي من كمي نامطبوع و تلخ است، گل من به رنگهاي زرد و قرمز ديده مي‏شود و تنها گلهاي زرد مورد استفاده است. من چاق‏كننده و نيروبخش مي‏باشم. كيسه‏ي صفرا را باز مي‏كنم و عرق را زياد مي‏نمايم. خون را پاك مي‏كنم و خون منجمد شده در مثانه و تهيگاه را از بين مي‏برم، خوردن من براي زنان باردار خوب نيست، زيرا ممكن است باعث سقط جنين شوم. سنگهاي داخلي را خرد كرده و از بين مي‏برم، و داراي اثر ضد سم مي‏باشم. جهت درد مثانه، ورم طحال، استسقاء و قراقرمعده و قولنج تجويز شده‏ام و با نمك مسهل خواب است، در طب سنتي ايران، جهت رفع بي‏خوابي پيران دستور داده‏اند كه هر شب مقداري اقحوان و جومقشر و بابونه را مخلوط كرده و در آب شيرين بجوشانند و كمي روغن ايرسا داخل آن كرده، بر سر بمالند تا خواب آورد و چون خوردن من توليد قي صفراوي مي‏كند، براي ماليخوليا و غش زياد توصيه شده‏ام. خوردن هر روز يك مثقال از ريشه من جهت سرگيجه مفيد مي‏باشد. سرمه خشك شده من جهت تقويت طبقات چشم مفيد بوده، جهت رفع تاريكي آن مفيد است، آبريزش چشم را برطرف مي‏كند و اين خاصيت بيشتر در نوع كوچك من است.
ايرسا ريشه بنفشه رنگين كماني است كه خود را بعدا به شما معرفي خواهد كرد.
اقحوان كوچك
نوع كوچك مرا در فارسي «بهار» گويند و فرنگيها به آن بابونه‏ي كاذب لقب داده‏اند. خوردن آن جهت تنگ نفس و خونريزي سينه و خوردن يك مثقال بر آن با سكنجبين و نمك جهت تنگ نفس، اسهال و سودا و از بين بردن خون منجمد سودمند مي‏باشد. خوردن يك مثقال گل خشك من با سكنجبين جهت درمان تنگ نفس و زياد شدن اشتها و خوشبو كردن معده مفيد مي‏باشد و خوردن پنج گرم آن جهت باز شدن ادرار، عروق و رفع قولنج نافع است. خوردن جوشانده برگ من با آب عسل، ادرار را فوق‏العاده زياد مي‏كند و محلل خون منجمد در معده و مثانه است و درد آن را تسكين مي‏دهد و چون همراه با گل من مصرف شود، سنگ مثانه را خرد و قولنج كليوي را باز مي‏كند و حمول آن قاعده‏آور و مقوي رحم است. شياف آن جهت از بين بردن دكمه‏هاي بواسير تجويز شده است. نشستن در آب جوشانده‏ي آن، سختي رحم را از بين مي‏برد. ضماد جميع اجزاي من جهت درمان بادسرخ ورمهاي گرم و سرد و نيز جهت ترميم ترك پوست و معالجه زخم‏هاي بدخيم بسيار سودمند مي‏باشد و زياده‏روي در خوردن من باعث سردرد و سرگيجه و سنگيني سر است و ضماد گل و برگ من جهت نيكويي رنگ رخسار مفيد مي‏باشد.
زبان خوراكيها جلد يك دكتر غياث الدين جزايري