شهرهای ایران(کجا بریم ؟)

اِوَز شهری است در جنوب استان فارس. شهر اِوز در ۴۰ کیلومتری شمال غربی شهر لار و ۳۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شیراز مرکز استان فارس در ارتفاع افزون بر ۱۰۰۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر در دشتی میان دو رشته کوه از دنبالهٔ کوه‌های زاگرس جنوبی قرار دارد.

محدوده

از شمال جویم و بخش جویم، از جنوب شهر لامرد، از مغرب خنج و از سمت مشرق به گراش محدود می‌گردد. در این شهر ۲۳۸۲۱ نفر جمعیت زندگی می‌کنند.

آثار باستانی

دژهای کلاته پرویزه عبدالقادری آتشکدهٔ محلچه پس تنب و زیرجد برکهٔ سلفی که بر اساس مستندهای مهم و اعلام سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری در زمان حکومت تیموریان ساخته شده است سد و چاه‌های تنگه عنوه مسجد جامع قلعه پرویزه توپ نادری در کنار این قلعه قدمت اوز را به سالیان دور و دراز می‌کشاند. از جمله آثار باستانی دیگری که در این شهر وجود دارد خانه‌های خشتی بسیار قدیمی با بادگیرهای بزرگ و زیبا است. علاوه بر آن به حمام قدیمی این شهر که معروف به حمام شهرداری است و آب انبارهای قدیمی از جمله به آب انبار ملا محمد کرامتی که قدمتی نزدیک به سیصد سال دارد نیز می‌توان اشاره کرد. در ۳ کیلومتری اوز در روی کوه قلعه‌ای درست شده است، به نام قلعهٔ پرویزه (به زبان محلی: پروده) که در آن آثار زیادی وجود دارد. از جمله خانه‌های مسکونی خشتی اوز می‌توان به خانهٔ رییس محمد سعید سوداگر و خانهٔ حاجی ملا عبدالرحیم کرامتی اشاره کرد.

جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا : ۱۰۵۰
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه : ۲۲
میانگین بارش سالانه : 203

اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی : ۰۷۸۲۳۶۲
تاریخ تاسیس شهر : 1334

اَهِل شهری است در جنوب استان فارس ایران. این شهر در بخش اشکنان از توابع شهرستان لامرد قرار گرفته‌است.

نام قدیم این شهر کوچک نهل بوده است که نام پادشاهی است در روزگار ساسانیان. آثار بسیاری از سنگ و ساروج در این شهر وجود دارد که قدمت آن‌ها به ۱۵۰۰ سال پیش می‌رسد.

جمعیت

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهر اهل در حال حاضر برابر با ۵۷۰۱ نفر بوده‌است.
اَهِل شهری با مردمانی با صفا و مهمان نواز و کوچکترین شهر ایران می‌باشد. و دین مردمان اَهِل مسلمان (شیعه وسنی) اَهِـل شهری کوچک وکم جمعیت اما زیبا دربخش اشکنان، شهرستان لامرد واستان فارس است.
براساس اطلاعات موجود در مرکز آمار ایران، شهر اَهِل درموقعیت ۵۳درجه و۳۵ دقیقه طول جغرافیایی و۲۷درجه و۱۰دقیقه عرض جغرافیایی قراردارد و از شمال به رودخانه مهران، ازجنوب به ارتفاعات کوه کلاسالار و بوچیر، ازشرق به روستای کدیان و ازغرب به روستای مزبهو و مــرکز بخش ختم می‌گردد. این شهر در ســه کیلومتری شرق اشکنان (مرکزبخش)، ۵۵ کیلومتری لامرد (مرکز شهرستان)،۱۷۵ کیلومتری جنوب غربی لارستان، ۱۱۵ کیلومتری غرب بستک و۳۷۵ کیلومتری جنوب شیراز واقع است. شهر اَهِل از سمت غرب به بخش جناح استان هرمزگان محدود است. آب وهوای آن گرم و خشک است که حداقل دمای آن در زمستان به ۵/۶ درجه سانتی گراد وحداکثر دمـای آن در تابستان به ۵/۴۵ درجه سانتی گراد می‌رسد، مــیزان بارندگی دراین شهر از۱۰۵تا۱۲۹میلی متر متغیر است. درصد رطوبت هوا حداقل ۱۷٪ وحداکثر به ۶۰٪ می‌رسد. درتابستان براثر وزش بادهای موسومی که درمحل به آن باد کوش مــی گویند وازطرف دریای عمان و هند می‌وزد باعث ریزش باران‌های موسومی به نام حـَمِنه می‌گردد. ارتفاع اَهِل از سطح دریا ۸۵۰ تا ۹۰۰متر ودمای متوسط آن ۲۴درجه سانتی گراد می‌باشد. وسعت حوضـــه استحفاضی شــهر ۶۴ کیلومتر و وسعت محدودهٔ خدماتی آن ۱۰ کیلومتر مربع می‌باشد این شهر دارای ۱۶۰۰خانوار و 5701 نفر جمعیت بوده که میـزان رشد سالانه جمعیت آن ۹/۳ است.

زبان ولهجه مردم شهر اَهِل

زبان مردم اَهِل همان زبان لاری می‌باشد. در واقع اَهِلی یکی از گویش‌های این زبان به شمار می‌رود و برای اطلاع از ساختار دستوری، واژگانی، معنی شناختی، آواشناختی، واج شناختی و نحو این گویش باید به مادر این گویش یعنی لاری مراجعه کنیم. در ذیل نگاهی گذرا داریم به تعاریفی که نویسندگان متفاوت ایرانی و خارجی در مورد این زبان ارائه داده‌اند و سپس نیز به کارهای تحقیقی انجام شده در این مورد اشاره می‌کنیم: محمد کریمی نژاد (۱۳۸۱) این زبان را “اچمی” نامیده و در این مورد چنین می‌نویسد که “این زبان شاخه‌ای از زبان بازمانده پارسیک و پارسی عهد ساسانی بوده و زبان پهلوی نیز شکل دگرگون شده وتحول یافته زبان دوره هخامنشیان بوده است. فارسی دوره ساسانی که به نام‌های فارسی میانه، پارسیک، پارسی و پهلوی ساسانی خوانده می‌شود، حدفاصل بین فارسی عهد باستان و فارسی دری و جدید می‌باشد. زبان لارستانی و چند زبان دیگر مناطق پیرامونی فلات ایران (کردی، بلوچی، لری، مازندرانی، گیلکی و شماری دیگر) ظاهراً شکل بازمانده و متحول شده گویش‌های مختلف پهلوی اند. از رهگذر شباهت‌های واژگانی و ساختاری بین آنها می‌توان به قرابت‌های آنها با یکدیگر پی برد (و نیز به قرابت هر یک با پهلوی به واسطه همان گونه شباهت‌ها میان هر یک از آن‌ها با پهلوی). اختصاصاً در مورد لارستانی، می‌توان به یک مورد منحصربه‌فرد شباهت بین آن و زبان پهلوی اشاره کرد. این مورد عبارت است از تفاوت بین چگونگی تصریف افعال لازم و متعدی. (خنجی، ۱۳۸۴: ۱۵). وی در مورد قلمرو این زبان ونوعا مردم شناسی آن چنین می‌نویسد که علاوه بر لارستان فارس، برخی از کرانه هاو جزایر ایرانی خلیج فارس، کشورهای آن سوی خلیج فارس (امارات متحده عربی، قطر، بحرین، و به درجات کمتر کویت و عمان) نیز بدین زبان تکلم می‌کنند.

از آنجایی که اَهِل شهری بسیار قدیمی است آثار بازمانده از آن‌ها به عنوان جاهای دیدنی می‌توان نام برد که عبارت اند از: طاق ساروجی روی روخانه مهران که مخروبه آن باقی است و آب کاریز را از سرچشمه اَهِل به روستای پاقلات در ۱۲ کیلومتری اَهِل می رسانده است، آسیابی که به وسیله آب کاریز کار می کرده ور در دهانه تانگ مشهور به اَیلو یا اَهِلان واقع شده است – سدهای سه گانه ساروجی در دره اَیلوکه اکنون خرابه آن باقی است – ویرانه قلعه باستانی مِهرَک در ۱۵ کیلو متری اَهِل متعلق به قوم رئیس که اکنون عده‌ای از دامداران اَهِلی در آن ساکن می‌باشند – بنگر نامو که جای بسیار جالب و قابل توجهی است به صورت حوضی دایره‌ای شکل درون غاری واقع و قطره قطره آب از سقف کوه سنگی در آن می‌چکد و آب آن بسیار شیرین می‌باشد، این بنگر در بین راه اَهِل به بوچیر در کوهستان واقع است – امام زاده میر احمد که در کوهستان اَهِل ودر ۲۵ کیلومتری آن (با پیچ و خم‌های کوهستان) در دشتی سرسبز و پوشیده از در ختان بنفشه و اَخور= اَلوک با بادام کوهی و گل نرگس پوشیده شده است و زیارتگاه مشتاقان است. امام زاده سید جلال الدین قتالی در ۳۰۰ متری اَهِل و کنار جاده شرقی آن – امام زاده عبدالله معروف به پیر حاجی در اراضی کشاورزی موسوم به کنار دو در غرب اَهِل واقع است.

پوشش گیاهی شهر اَهِل

اَهِل خوش آب و هواترین و سرسبز ترین شهر بخش اشکنان و شرق لامرد است که هزاران اصله درخت در آن وجود دارد که از انواع مختلفی از قبیل نخل، کهور، کنار (چنار) گز (ترفا)، کاکتوس، لیمو، انار و نخل تزئینی و خَرزه می‌باشد که بیشترین آن‌ها نخل کهور و گز و کمترین آن‌ها لیمو و انار می‌باشد. از سال ۷۶ که شهرداری در اَهِل تاسیس شده برفضای سبز اَهِل افزوده شده است که تاکنون هزاران اصله درخت از انواع مختلف کاشته شده است در حال پیشروی می‌باشد.
فرهنگ و آداب و رسوم مردم شهر اَهِل

فرهنگ مجموعه‌ای از آداب و رسوم و سنت‌ها، معاشرت‌ها، زبان، نحوه لباس پوشیدن و نحوه کار و زندگی می‌باشد. بنا بر این هیچ قومی در جهان – حتی عقب مانده ترین آن‌ها – بی فرهنگ نیست، چه بسا اقوامی با فرهنگ ضعیف (ولو بدوی) خود را متمدن و با فرهنگ بداند و گاهی اوقات افرادی متمدن و با فرهنگ، ممکن است ایرادهایی بر فرهنگ خویش بگیرند و آن را کامل ندانند. اما بنده با جرات و اطمینان عرض می‌کنم که غنی ترین و کامل ترین فرهنگ‌ها فرهنگ اسلامی است. که اگر دقیقاً بر طبق سخن خداوند و شیوهٔ پیامبر عمل شود مسلماً کاملترین فرهنگ‌ها خواهد بود.

مردم اَهِل مردمی روشن و با فرهنگ و متمدن و با فرهنگ خوش نشین زندگی می‌کنند و اهل علم و دین و علاقه‌مند به آن می‌باشند و در این زمینه فعالیت‌هایی انجام داده‌اند که قابل ذکر است: تاسیس مدارس مقاطع مختلف و تعداد جوانانی که هرساله به دانشگاه‌های کشور راه پیدا می‌کنند دلیل همین مدعاست. از اول فروردین سال ۱۳۷۶ که اهل از رتبهٔ روستا به درجهٔ شهر ارتقا یافته دلیل فکر روشن و بینش و فرهنگ آن هاست. ده باب مسجد نشانه علاقه و اهمیت مردم اَهِل به دین و عبادت خداوند ودالّ بر فرهنگ اسلامی آن‌ها است. وجود آثار باستانی باقی‌مانده از گذشتگان ما از قبیل آسیاب آبی، سدهای سه گانه، کاریز طاق رود خانه مهران و غیره دلیل آن است که اجداد ما مردمانی زحمتکش و متمدن و پیشرفته بودند و به جدید ترین امکانات روز مجهز بوده‌اند و از همسایگان مترقی تر و جلو تر بوده‌اند زیرا چنین امکاناتی را در روستاهای اطراف اَهِل دیده نمی‌شود.

ایزَدخواست شهری است در بخش مرکزی شهرستان آباده استان فارس در جنوب ایران.

پس از ورود به استان فارس از بزرگراه اصفهان-شیراز، ایزدخواست نخستین شهر بر سر راه است.

سد ایزدخواست در ۵ کیلومتری این شهر از سال ۱۳۷۹ خورشیدی آغاز به بهره‌برداری شده.

ایزدخواست تاریخی

ضبط‌های دیگر نام آن یزدخواست و ایزدخواست و یزدخاست و ایزدخاست است.
نوشتار اصلی: قلعه ایزدخواست

در دهخدا چنین آمده است:

نام قلعه ای است در اراضی ولایت فارس که به اصفهان اقرب است و آن را ایزدخواست گویند. سبب تسمیه اش را نوشته اند که لشکری بدانجا مقام کرده بودند چندان برف ببارید که بیشتر آنها در زیر برف بمردند. فردا که سوال وگفتگو شد که چرا چنین وهنی اتفاق افتاد بزرگ ایشان گفت : «ایزدخواست » و در آنجا توقف کردند و اموات را دفن کرده قریه ای بنا نمودند به این نام معروف و موسوم شد. (انجمن آرا) (آنندراج ) : در آن موضع دیهی بنا کردند و یزدخواست نام نهادند یعنی خدا هلاک ایشان خواست .

بنای قلعه در کنار دره ای است و اصل بنای آن چند طبقه است. و در پایین آن خانه‌های روستاست.

همچنین مسجدی که در این مجموعه بر اسکلت چهارطاقی ساسانی بنا شده و پایه‌های سنگی ساسانی دیوارهای آن هنوز موجود است.

آثار قدیمی

قلعه ایزدخواست، از دوره ساسانی
کاروانسرای ایزدخواست
پل ایزدخواست
سد قوسی ایزدخواست

 

تاریخ  تاسیس شهر :1378

باب انار شهری است در جنوب استان فارس که مرکز بخش خفر است . دارای باغ‌های بسیار مرکبات و خرما می‌باشد.

گل نرگس از محصولات آن است.

یکی از قدیمی ترین نقاط شهرستان خفر میباشد حدود 2500 نفر جمعیت دارد .مدت زمان برگزاری نماز جماعت در این شهر به بیش 350 سال می رسدوجود آبشار زیبای آن گه در تمامی ایام سال هزاران نفر را به سوی خود جذب می نماید.

شهرهای نزدیک: جهرم, شهر تاریخی شیراز, رودخور

مختصات جغرافیایی : 28°58’31″N 53°13’1″E

تاریخ تاسیس شهر : 1375

ارتفاع از سطح دریا : ۱۲۸۹ متر

بابا منير مركز بخش ماهور ميلانی در كيلومتر 65 اين راه قرار گرفته است. با جمعیت 1994 نفر مدفن عارف و زاهد شیخ منیر الدین می باشد و قدمت تاریخی 700ساله در دامنه ی کوه بزان قرار دارد . و دارای چشمه سارها و باغ ها و آب و هوایی در زمستان دلچسب و در تابستان قابل تحمل می باشد.وجه تسمیه بابامنیر با عنایت به این که در گوشه ی نام عرفا را با پیشوند بابا ذکر کرده اند به مناسبت وجود مقبره ی شیخ منیر الدین در این روستا می باشد.

آریاشهر (بالادِه) شهری است در بخش جـِره و بالاده شهرستان کازرون استان فارس در جنوب ایران.

آریاشهر (بالاده) شهری است در ۴۵ کیلومتری جنوب خاوری شهر کازرون رود جره از جنوب آن می‌گذرد. آریاشهر (بالاده) در راه اصلی شهرهای کازرون – فراشبند و در دشتی در قسمت میانی بخش جره و بالاده قرار دارد. فاصله آن در جنوب با آبادی جره حدود شش کیلومتر و با شهر فراشبند حدود ۵۸ کیلومتر است. این شهر از راه‌های فرعی با آبادی‌های بخش مرتبط است.

آتشکده بزرگ گره یا چهارطاق جره متعلق به دوره ساسانی، بر روی تپه‌ای نزدیک شهر آریاشهر (بالاده) و مشرف بر شهر قدیمی جره از دیدنی‌های آن است. بازمانده‌های تاریخی و سنگ نوشته‌های مهمی از روزگار هخامنشی و ساسانی در این منطقه به جای مانده‌است.این آتشکده یکی از پنج آتشکده‌ای است که مهرنرسی وزیر بهرام پنجم در بین کازرون تا فراشبند بنا نمود.
دکتر رضا ملک‌زاده وزیر سابق بهداشت ایران زادهٔ این شهر است. جره (گِره پیشین) دهستان معروف بالاده است. نرگس‌زار معروف بالاده در این دهستان واقع شده‌است که همه ساله بازدیدکننده‌های بسیاری رااز تمام شهرستان های اطراف برای دیدن این نرگس‌زار به خود جذب میکند نرگس‌های بالاده به خاطر مرغوبیت زیاد خواهان زیادی دارد و به شهرهای اصفهان، تهران، حاشیه‌های جنوبی خلیج فارس و… صادر می‌شود.

 

 

ایج، شهری در جنوب شرقی استان فارس می‌باشد، فاصله این شهر تا شیراز ۲۱۰ کیلومتر است.
نزدیک ترین شهرستان‌ها به ایج، استهبان و نیریز نام دارند.

سابقه تاریخی و تمدنی

نام این شهر در اصل ایگ بوده‌است که در فارسی باستان معادل قلعه و بارو می‌باشد. علامه دهخدا در خصوص ایگ به نقل از فارسنامه ناصری آورده‌است:

… ایج در اصل ایگ بود بعد از تصرف اعراب او را ایج گفتند. درقدیم شهری معتبر بود و چندین صد سال پای تخت ملوک شبان کاره بود. میانهٔ مشرق و جنوب اصطهبانات به مسافت چهار فرسنگ است.

از لحاط تاریخ باستان نیز این منطقه دارای پیشینه تمدنی می‌باشد به طوریکه در کاوش‌های باستان شناسی، سرستون‌هایی شبیه به تخت جمشید در حوالی این شهر یافته شده‌است.[نیازمند منبع] در دوران پس از اسلام نیز این منطقه دارای فراز و نشیب‌های فراوان بوده‌است. ایج پایتخت حکومت محلی شبانکاره بوده‌است به طوریکه هم اکنون قلعه دارالامان مشهور می‌باشد و بقایایی این قلعه تاریخی شامل آب انبارهای مشهور به چهل برکه، دیوارهای سنگی و حوض‌های آب در قسمت شمال این شهر قابل مشاهده‌است.

دکتر جمشید صداقت کیش، استاد تاریخ نگار و پژوهشگر برگزیده کشوری درباره ایج می‌گوید:

کُردان شبانکاره بازماندگان ساسانیان در فارس بوده­‌اند و ایالت شبانکاره شهرستان­های امروزی استهبان، نی­ریز، داراب از سال ۴۴۸ هجری قمری به مدت ۳۰۸ سال با ۲۹ پادشاه، سلطنت می­کنند و پایتخت آنها شهر ایگ (در مجاورت ایج کنونی استهبان) بوده و آثار باستانی آنها ۴۰ برکه و مسجد سنگی در کوه می­باشد که این برکه­‌ها از نظر معماری در جهان نمونه ندارند و مسجد سنگی در کوه مانند تاق بیستون در اندازه کوچکتر می­باشد.».

در منابع کهن آمده‌است،
ایج به سبب دژ دارالامان در نزدیکی آن که در ۴۷۰ق به فرمان نظام‌الدین حسن بن ابراهیم از ملوک شبانکاره ساخته شد، به تدریج اهمیت یافت.. این منطقه، طی چندین سده، مرکز حکومت ملوک شبانکاره بوده، و در حوادث تاریخی این دوره به ایج و دژ آن اشاره شده‌است؛ از جمله در ۶۵۸ق که مظفرالدین شبانکاره به قتل رسید و دژ ایج به سپاه مغولی تسلیم شد. همچنین شاه محمود فرزند امیر مبارزالدین (از سلسلة آل مظفر) در ۷۵۶ق، در زمان حکومت ملک اردشیر، واپسین ملوک شبانکاره، ایج و دژ آن را تصرف کرد.

جاذبه‌های گردشگری و تفریحی

شهر ایج بواسطه موقعیت جغرافیایی خود از جاذبه‌های گردشگری منحصربه‌فردی برخوردار است. در منابع کهن آمده‌است، ایج مرکز ناحیة دارابگرد ولایت فارس[۸]واقع در بخش معتدل آن بوده، و باغها و محصول میوة آن شهرت داشته‌است و یا در فارسنامه ناصری از اعتدال هوای این منطقه نامبرده شده و فارسنامه ابن البلخی در صفحه ۱۳۱ خود بر معتدل بودن هوای منطقه تاکید دارد.

جادبه‌های طبیعی و گردشگری ایج به شرح ذیل می‌باشد:

باغ گلشن: در شمال شهر ایج باغ‌های مرکبات که در فصول مختلف زیبایی خاصی به این شهر می‌بخشند، وجود دارد که به دلیل بخشیدن طراوت و شادابی به ایج، مجموعه باغ ذکر شده را گلشن می‌نامند.
آسیاب گلشن: این آسیاب که توجه بسیاری از مردم منطقه، همچنین سازمان میراث فرهنگی را به خود جلب کرده‌است، به گفته اکثر اهالی و همچنین با استناد به روزنامه جنوب فارس، از آثار باستانی زمان قاجار به شمار می‌رود، لازم به ذکر است این آسیاب همانگونه که از اسمش پیداست، مرتبط با مجموعه باغ گلشن می‌باشد.[۱۱] چشمه بندره: این چشمه در بخش شمالی منطقه واقع شده‌است. کیفیت آب این چشمه بسیار بالا بوده و از دمای مناسبی برخوردار می‌باشد. از آب این چشمه مجموعه باغهایی با محصولات انار، بادام و… بوجود آمده‌است که شهر را بسیار زیبا نموده‌است بطوریکه مسافران و توریست‌ها هنگام ورود به شهر با منظره فرح انگیز و زیبایی روبرو می‌شوند.
کوهستان پک: ارتفاعات درب امام زاده را این رشته کوه تشکیل داده‌است، در سال‌های دور با شکار در این منطقه برخورد نمی‌شد، اما بعد از بین رفتن پرندگان بومی و شاید نابودی نسل برخی پرندگان در این منطقه، اعلام شد که شکار در این کوهستان ممنوع می‌باشد.
خانه گردشگری “مشهدی مصطفی شهبازی” : از مراکز دیدنی این شهر، خانه گردشگری “مشهدی مصطفی شهبازی” است که از افراد معتمد، خیر و پرهیزکار این شهر بوده‌است و در حال حاضر پذیرای گردشگران داخلی و خارجی است.

جاذبه های گردشگری

کوهستان بش
مسجد سنگی در بن دره (بدره)
قلعه دارالامان
چهل برکه
تخت بهمن
چشمه بن آب (بنو) کوهستان لایبیر و چشمه زیبای برامی

آداب و رسوم

در گذشته معمولاً مراسم عقدوعروسی توسط ساز و نقاره شروع میشد و مورد توجه مردم قرار میگرفت و در حال حاضر از اقبال به آن تا حدی کاسته شده است.ازجمله افراد مشهور در نوازاندن ساز میتوان به مرحوم ‘مرتضی آزادی دولت آبادی’ و فرزند مرحومشان ‘عباس آزادی دولت آبادی’،’ایوب آزادی دولت آبادی’،’اسفندیار شهباززاده’،’قوچعلی کریمی’و’منصور شبان’ و پسرش رسول’ و’حاجی محمد رنجبر’ نام برد. گفتنی است که مراسم ساز ونقاره در ایج رو به افول رفته است و مانند گذشته رونق ندارد.

شهر سوريان (Surian) مرکز شهرستان بوانات از شهرستان هاي استان فارس است. جمعيت اين شهر نزديک به 15000 نفر مي‌باشد. تاريخچه سوريان در بخش بندي هاي کشوري:

1)در سال 1316 بوانات داراي بخشداري شد و از همان هنگام سوريان مرکز بخش بوانات بود.
2)در سال 1343 سوريان داراي شهرداري شد.
3)در سال 1374 بخش بوانات به شهرستان فزوني يافت اينک از ديدگاه رسمي مر کز شهرستان بوانات شهر بوانات ناميده مي شود که اين دگرگوني نام شهر سوريان به شهر بوانات در همين چند سال گذشته اتفاق افتاده است.

مردمان سوريان
همه مردم اين شهر به زبان فارسي سخن مي‌گويند و از ديدگاه دسته بندي قومي، فارس هستند.

ويژگي هاي جغرافياي
شهر سوريان به وسيله باغ هاي سرسبز و انبوه و دو رشته کوه در ميان گرفته شده است. کوه ختابون از رشته کوههاي زاگرس و از کوههاي شهرستان بوانات است که بلند ترين قله اين کوهها در بخش جنوبي شهر سوريان جاي دارد. همچنين يک رودخانه فصلي از اين شهر مي گذرد.

جاهاي ديدني
سوريان طبيعتي زيبا و سرسبز و ديدني دارد، باغ هاي انبوه اين شهر و کناره سرسبز رودخانه و کوههاي باصفا و چشمه‌هاي گوارا بينندگان را شاد و خرسند مي‌کند. تفريح گاه و زيارتگاه محمد حنيفه که در دامنه کوه ختابون جاي دارد در بهار و تابستان مردم را به سوي خود مي کشاند. اين تفريح گاه چشمه پرآب و درختان تنومند و سالمند چنار و يک قدمگاه را در بر مي‌گيرد. گفته مي‌شود که اين قدمگاه در زمان پيش از ورود اسلام به ايران، آتشکده بوده است.

آثار تاريخي
شهر سوريان چندين بناي تاريخي مانند مسجد جامع سوريان و پل آجري روي رودخانه اصلي که هر دو از بناهاي دوره ديلميان هستند را در خود به يادگار دارد. منبر معروف مسجد جامع سوريان در موزه ايران باستان نگهداري مي‌شود.

 

-موقعیت جغرافیایی: بیرم نام یکی از بخش های هفت گانه لارستان است که در شمال غربی ان قرار گرفته است.شهر بیرم مرکز بخش بیرم در 27,25 عرض شمالی و 53,35 طول شرقی در دشت وسیع قرار گرفته و از دو سمت با رشته کوه محصور شده است. این شهر از طرف شمال به ارتفاعات با لنگستان از طرف جنوب و جنوب شرقی به کوههای دجرو و ارتفاعات گاوبست و از طرف شرق به ارتفاعات طهر و از طرف غرب به نواحی علا مردشت محدودمی شودوباوسعت 275/7کیلومترازبخشهای پهناورلارستان است.

2-ناهمواریها:چین خوردگیهای بخش بیرم جزئی از سلسله جبال زاگرس است که دردوره سوم زمین شناسی بوجودآمده است.هرچه از شمال به طرف جنوب حرکت کنیم چین خوردگیها فشرده تر می شودحدفاصل این چین خوردگیهادره های باز ونسبتا ً وسیع قرار داردکه ازمراکزاسکان جمعیت به شمار می رود. آب وهوا: بیرم جزو مناطق گرم و خشک استان فارس است که میزان بارندگی در آن بین 160تا 200 میلیمتر در نوسان است. این بخش دارای تابستانی گرم و طولانی و زمستانی کوتاه ومعتدل است، هر چند گاهی اوقات حداقل مطلق درجه حرارت به زیر صفر می رسد. با رندگی د راین ناحیه بیشتر د رفصل زمستان و منشا آن بادهای باران آور غربی است. این بخش در فصل تابستان تحت تاثیر بادهای باران آور موسمی قرار می گیرد که با رعد و برق و سیل همراه است. مهمترین پوشش گیاهی آن درختان ، نخل خرما ،گز ، کهور و درختچه های خار دار است. پیشینه تاریخی بیرم: شهر بیرم از بخشهای هفت گانه لارستان است که به لحاظ تاریخی قدمت دیرینه ای دارد.پژوهشهای تاریخی در سیر تطور نام این شهر نشان می دهد که نام اولیه ان کبه (قبه) بوده است در تغیر نام کبه به بیرم دو روایت تاریخی وجود دارد.

3-روایت اول: بیرم بر گرفته از کلمه ترکی بایرام است. به این گونه که پس از حمله سپاهیان ترک به فرماندهی بیگلر خان ترک به ناحیه لارستان و مقاومت چهار ساله از سوی مردم این ناحیه بیگلر خان سرانجام مو فق به تسخیر این ناحیه گردید. فرمانده ترک ، مراسم جشن و پیروزی خود را در محل تنب( تل) شهرستان بر پا کرد واز ان پس کبه به بایرام و به مرور زمان به بیرم تغییر نام داده است.د رفرهنگ لغت نیز امده است بیرم بر گرفته از کلمه ترکی بایرام به معنی جشن و عید است.

4-روایت دوم: مربوط به روند اسلام پزیری و گسترش اسلام د رنواحی جنو بی ایران است. بر این اساس سال ورود سپاهیان اسلام به فرماندهی سید عفیف الدین شاه زندو به این منطقه و تلاش د رجهت گسترش اسلام به سال 252قمری است.که براساس ماده تاریخ بیرم خوانده می شود.آنچه از روایات و شواهد بر می اید ساکنان اولیه بیرم زرتشتی بوده اند. وجود قلاع هفت گانه در اطراف بیرم وآتشکده بزرگ آنان د رشهر تاریخی کبه در جنوب شرقی بیرم این امر به خوبی نشان می دهد بز رگترین حاکم زرتشتی این منطقه شاه سلنتور بوده که مرکز فرمانروایی او قلعه شهرستان بوده است که به وسیله قلاع هفت گانه سزاورز،کوه پیر (کپیر)،فاریاب ،گلرخ،لیدوودیده بان محافظت می شده است.در نيمه قرن چهارم نيرو هاي اسلام به فرماندهي سيد عفيف الدين شاه زندو و از راه بندر كنگ به اين ناحيه وارد شوند . تبليغ و مجاهدت هاي چهل ساله نيرو هاي اسلام سبب پذيرش اسلام از سوي مردم نواحي مختلف لارستان بيخه ، بيرم ، لامرد ، خنج ، لار ، و … گرديد. در قرن هفتم لارستان مورد حمله نيرو هاي مغول به رهبري جغتاي خان قرار گرفت به گونه اي كه حاكم لارستان قطب الدين مويد دوم در تهاجم نيرو هاي مغول كشته شد و مغلان براين ناحيه مسلط شدند در اين دوره بيرم با قرار گرفتن در مسير تجاري و كارداني لار ، بيرم ، كيش اهميت اقتصادي ويژه اي يافت .

5-در دوران صفويه با رسمي شدن مذهب تشيع روحانيون شيعه جهت تبليغ و اجراي احكام اسلامي روانه لارستان شدند با روي كار آمدن شاه عباس پادشاه تاجر پيشه صفوي و تغيير راههاي تجاري سنتي از غرب به جنوب بيرم اهميت ويژه اي يافت چنانكه راه كارواني تجاري كه لار از طريق بيرم با نواحي ساحلي ارتباط مي يافت در سفر نامه ها و كتب تاريخي به خوبي ذكر شده است همزمان با دوره پر تلاطم حكومت نادر شاه منطقه لارستان شاهد شورش هاي گسترده خانه هاي محلي بود در نتيجه جنگ هاي داخلي كه بيش از بيست سال به طول انجاميد سر انجام يكي از سرداران محلي به نام نصير خان از ناحيه كال (كل ) قدرت را در اين ناحيه به دست گرفت فرزند او تا سال 1264 هجري قمري حاكم بلامنازع اين منطقه بودند.در اين اواخر دوران حكومت ناصر الدين شاه قاجار قتل و ناامني آشوب غارت كاروانمهاي تجاري در منطقه شوراي تجار لاري سيد عبد الحسين دزفولي لاري را به لارستان دعوت كردند تا حمايت از مردم در برابر ظلم حكام و تعديات مالياتي برقراري شرع اسلامي در اين منطقه بر عهده گرديد . اين روحاني مبارز با تشكيل حوزه علميه و تربيت شاگرداني به سرعت به گروهي از هواداران و حامياني در سراسر لارستان دست يافت كه در سالهاي انقلاب مشروطه تحت عنوان بازو هاي نظامي – سياسي مذهبي ، او را در رسيدن به اهدافش ياري رساندند .
6-بيرم از اولين نواحي لارستان بود در جريان انقلاب مشروطيت از فرمانهاي سيد عبد الحسين لاري اطاعت نمود و بسياري از تفنگ چينان و فرماندهان نظامي اين شهر او را در سر كوبي خوانين و اشرار لارستان ياري رساندند . برخي از امكانات ومتبركه و تاريخي :زيارتگاه سيد عفيف الدين (ع): حضرت سيد عفيف الدين معروف به شاه زندو نسب او به امام هفتم( امام موسي كاظم (ع)) مي رسد به دنبال عدم پذيرش اسلام در بخش هاي مختلف (لارستان كنوني ) و روشن ماندن آتش كده هاي آنان حضرت سيد عفيف الدين در نيمه قرن سوم هجري از راه بندركنگ وارداين ناحيه گرديدودورهاي ازجنگ ودرگيري با زرتشتيان منطقه بيرم را رقم زد در نهايت در سال 432 هجري قمري به روايتي در سال 302 هجري قمري رحلت فرمود شرح مبارزات و تلاشهاي سپاهيان اسلام در گسترش پذيري در اين ناحيه در تذكره شاه زند يا غزوه نامه شاه زند و آمده است تذكره مذكور در نزد اين منطقه نگهداري مي شود .

7-مير ابول به (پير بل ) :مير ابول به دختر زاده حضرت سيد عفيف الدين شاه زندو است . او در راس گروهي از سپاهيان اسلام به جنگ با زرتشتيان قلاع شمالي ناحيه بيرم رفته كه در انجا به شهادت رسيده است . ميرزا مصطفي مستوفي بيرمي (صدر الملك ) پس از اينكه به مستوفي ديوان اعلا و توليد آستان قدس رضوي نايل آمد گنبد و بارگاهي باشكوهي بر تربت حضرت مير ابول به به ساخت . آرامگاه او در 22 كيلومتري شمال شرقي بيرم واقع شده و داراي چشمه ، نخلستان ، استراحت گاه ، آشپز خانه و … است .آرامگاه شاه ابوالفتح :حضرت شاه ابوالفتح پسرحضرت سيد عفيف الدين شاه زندو است . او فرمانده سپاهيان اسلام است كه در درگيري هاي نخستين سپاه اسلام با زرتشتيان منطقه در 5 كيلومتري جنوب بيرم به شهادت رسيده است . آرامگاه او در مسير بيرم – بالاده واقع شده و داراي نخلستان ، چاه آب است و از مكانهاي زيارتي و تفريحي به شمار مي رود . ديگر اصحاب سيد عفيف الدين (ع) عبارتند از : سعد ابن سعيد – شاه ابوالحسن – شاه نور الدين و شاه جلال الدين كه بقاع متبركه آنها زيارتگاه مردم در طول سال مي باشد . آسياب فارياب : در محل فارياب بيرم در فاصله شش كيلو متري در شمال اين شهر آسياب آبي از دوران قبل از اسلام و احتمالاً از دوره ساسانيان باقي مانده است .
8-آب اين آسياب به وسيله دو رشته قنات تامين مي شده است كه در حال حاضر نيز جريان دارد و در بخش كشاورزي از آن استفاده مي شود . قلعه كپير(كوه پير) : اين قلعه بر بالاي تپه اي بلند در شمال شرقي بيرم واقع شده است و داراي يك ساختمان ديده باني ، حمام و چشمه اي است كه در حال حاضر در جريان است و مربوط به دوران پيش از اسلام است .
-9-قلعه خواجه علي : اين قلعه به وسيله سيد حاجي بابا بيرمي براي جلوگيري از حملات اشرار به منطقه و در دوره مشروطيت بنا شده است و داراي نخلستان وسيع ، آب انبار و حوض بزرگ آب است .ملا محمد باقر «صحبت» :آخوند محمد باقر متخلص به صحبت در سال 1162 هجري قمري در بيرم متولد شد .اوتحصيلات مقدماتي را در روستاي رونيز فسا فرا گرفت و سپس به شيراز رفت و در آنجا به فراگيري علوم مختلف پرداخت .صحبت در جواني در شيراز علاوه بر تسلت كامل بر ادبيات فارسي ، عربي ، شعر و شاعري در علوم فقهي و ديني نيز به درجه اجتهاد رسيد . او در دوره حكومت علي خان و نصير خان لاري مي زيسته و بارها آنها را به رعايت عدالت و اجراي حق دعوت نموده است . صحبت از شعرا و سخن وران سده دوازدهم وسيزدهم هجري و معاصر با وصال وقاآني از شعراي بزرگ دوره قاجار است . افزون بر ديوان اشعار تاليفات ديگري نيز داشته است و مانند آثار گرانبهاي دانشمندان و نويسندگان اين سرزمين ازبين رفته است . خود از دشتيم ليك اگر واثقي نه از فاسخندي نه از عاشقيقبيله به بيرم گروها گروه وطن كرده درويه وصحرا و كوه به دشت و كه آنان كه جا ساخته همه خيمه در خيمه افراخته به صحبت چو بسيار رغبت كنم تخلص هر آيينه صحبت كنمزين العباد درويش: زين العباد درويش مشهور به عابد شاه بيرمي صاحب ديواني است كه در كتابخانه مشهد مقدس نگهداري مي شود .

10-او درسال 822 هجري قمري و فات كرد .مقبره او در روستاي برخت از توابع جزيره قشم قرار دارد . مرحوم آيت الله شيخ محمد حقاني : آيت الله حقاني نيز به يك قرن پيش در بيرم متولد شد او تا سن 9 سالگي تحت تعليم و تربيت پدر (ملا شكرالله) رسم الخط و قران را آموخت فراگيري دروس عربي و حوزوي مقدمات علوم ديني فقه ، اصول و حكمت را درلار و جهرم آغاز كرد پس از آن براي تكميل اندوخته خود به نجف و حضور در محضر بزرگان علم ميرزا احمد آشتياني ، غروي نائيني و استهباني … (رحمت الله عليم ) شتافت شيخ محمد به سرعت مدارج علمي را طي كرد تبحر و تسلط وي در علوم مختلف آنروز سبب نايل امدهن به درجه اجتهاد گرديد . او سپس از تلاش و جهد فراوان در راه كسب علم درنهايت به بيرم بازگشت. اين عالم بزرگ و مبارز با تشكيل كلاس درس شاگردان بسياري را تربيت نمود و با بر جاي گذاشتن بيش از 50 اثر علمي خدمات ارزنده اي به علم و طالبان علم نمود . در نهايت در روز ششم شعبان سال 1388 قمري برابر با هفتم آبان ماه 1348 شمسي به ملكوت اعلا پيوست .سيد مصطفي موسوي بيرمي(صدر الملك)سيد مصطفي موسوي در جواني براي كسب علم و دانش از بيرم به شيراز رفت . پس از چند سال تلاش در راه فراگيري علم و خوشه چيني از خرمن معرفت به تهران رفت . او در آنجا مدارج پيشرفت و ترقي را به سرعت پشت سر نهاد . در زمان ناصر الدين شاه قاجار مدتها توليت آستان رضوي بر عهده گرفت و به منصب بالاي مستوفي ديوان اعلا دست يافت.

تاریخ تاسیس شهر :1374

بیضا شهری است تاریخی در شهرستان سپیدان استان فارس در جنوب ایران در حدود ۳۰ کیلومتری شمال غربی شیرازعلت نامیدن این شهر به نام بیضا، وجود دژی در این منطقه بود که بدست پاپک با سنگ مرمر ساخته شده بود. پس از حملهٔ اعراب، این منطقه، بیضا؛ به معنی سپید نامیده شد. قدمت این شهر به بیش از ۸۰۰۰ سال می‌رسد. درسالهای اخیر آثار تاریخی بسیاری دربیضا کشف گردیده. این شهر زادگاه کورش بزرگ بوده و در زمان هخامنش از رونق بسیاری برخوردار بوده‌است.

درباره بیضا
تاریخچه
شهرتاریخی بیضا(یا انشان) یکی از شهرهای کهن و تاریخی ایران در ناحیه بیضا که در مناطق سردسیر فارس قرار داشت و ویرانه‌های آن نزدیک آبادی تپه ملیان برجاست. یاقوت حموی، به نقل از حمزه اصفهانی، می‌نویسد: نام بیضا تازی شده کلمه فارسی «دَر اِسفید» احتمالاً دژ سپیداست. نام فارسی آن، نَسا، نَسایک / نَساتک / نَشانک بود.

قبل از اسلام

بنای شهر بیضا را به گشتاسب، پسر لهراسب کیانی، نسبت می‌دهند. در زمان ساسانیان هنگامی که اردشیر هفت ساله شد، پدرش، بابک، او را با خود به نسا (بیضا) نزد جوزهرشاه (یا جُزِهر/گوزِهْر) برد.اردشیر، هنگامی که بزرگ شد، به پدر توصیه کرد که بر گوزهر که تختگاهش در بیضا(نسا)بود بشورد. پدر نیز چنین کرد؛ گوزهر را کشت و تاج او را گرفت.

دوران زندیه

از دوره زندیه به بعد، در منابع، نام تل بیضا آمده که ظاهراً مکان قدیمی شهر بیضا، و گذرگاه و توقفگاه سپاهیان زندیه و قاجار بوده‌است. احتمالاً در این موقع، بلوک بیضااز لحاظ کشاورزی وضع مناسبی داشته‌است، به طوری که هنگام حمله آقا محمدخان قاجار به فارس، در پایان دوره لطفعلی خان زند منابع سپاهیان لطفعلی خان از بلوک بیضا تامین می‌شد.

در ۱۳۱۱، درازای بلوک بیضا از بوزنجان حدود سی کیلومتری جنوب شرقی اردکان (فارس) تا کوشک در۲۱ کیلومتری شمال شرقی زرقان هشت فرسنگ و پهنای آن از روزستای تنگ خیارهدر ۷۳ کیلومتری جنوب شرقی اردکان بیشتر از سه فرسنگ بود. از شمال به رامجرد و کامفیروز، از مغرب به اردکان، و از جنوب به حومه شیراز محدود می‌شد و مرغزار آن، «قرق بیضا»، سه فرسنگ در یک فرسنگ وسعت داشت و چراگاه اسبهای دیوانی و توپخانه شیراز بود. شهر ملیان (آبادی ملیان امروزی در کنار ویرانه‌های آن قرار دارد) مرکز قدیمی بیضا بود که در آن محل، آثار فراوانی از عمارات بزرگ ویران شده و نیز در بعضی از جاهای آن آثار باروی قدیمی شهر دیده می‌شود که وجود بیضای بزرگ و تاریخی قرون گذشته را ثابت می‌کند.

در سال 1972 میلادی پروفسور سامنر آمریکایی کاوش های خود را در تپه های روستای ملیان آغاز کرد و به شواهدی از تمدن انزان یا انشان دست یافت .
گیتاشناسی

بیضا در شهرستان سپیدان، در شمال غربی استان فارس در منطقه سردسیر، در دشتی چمن زار واقع شده و مشتمل است بر دهستانهای بیضا، بانش و کوشک هزار، از شمال به بخش کامفیروز، در شهرستان مرودشت، از مشرق به شهرستان مرودشت، از جنوب به شهرستان شیراز و از مغرب به بخش مرکزی شهرستان سپیدان محدود است. از کوههای مهم آن گر، مُور، شِش پیر و نِسا، از رشته کوههای زاگرساست، و تنگ غوره دان (قوره دان)در دهکده ایاسجان در دامنه شمالی کوه غوره دان واقع است. رود فصلی اردکان و رود شش پیر اراضی آن را مشروب می‌کنند. رود کر درجانب شمال شرقی آن جریان دارد. این بخش، دارای چندین رشته قنات و چشمه‌های فراوان است، از جمله جورک، چله گاه بزرگ، چله گاه کوچک، انجیرک و هفت خوان در کنار دهکده هفت خوان. آبادیهای آن عمدتاً در دشت قرار گرفته‌است. از گیاهان و درختان بلوط، بنه، بادام کوهی، کتیرا، گون و گل گاوزبان، و از حیوانات، بزکوهی، قوچ، میش، آهو، گرگ، گراز، روباه، بزکوهی، خرس، و خرگوش، و از پرندگان کبک و تیهو را می‌توان نام برد.
مناطق مهم

آبادیهای مهم بخش بیضا عبارت است از: شهرهرابال مرکز بیضا در حدود ۵۴ کیلومتری جنوب شرقی اردکان (فارس)که دو زیارتگاه به نامهای ناصربن عمار و امامزاده ابراهیم دارد؛ بانش، کوشک هزار، و تل بیضادر ۶۳ کیلومتری جنوب شرقی اردکان (فارس)که آثار قدیمی بسیاری دارد. دهکده ملیان در ۶۴ کیلومتری جنوب شرقی اردکان (فارس) که آثاری از چند قلعه قدیمی، یک تپه باستانی و زیارتگاهی به نام سیداحمدشاه دارد. دهکده شیخ عبود که زیارتگاهی به نام شیخ شهاب الدین و محلی به نام شاه غیب داردو دهکده زیادآباد حدود ۵۹ کیلومتری جنوب شرقی اردکان (فارس) که برخی آن را همان «قلعه زیاد» دانسته‌اند.

روستای هرابال با روستای همسایه اش ادغام شده و اکنون به شهر بیضا تبدیل شده است .

جنت شهر، شهري در جنوب استان فارس.
در جاده شيراز-بندرعباس (260 کيلومتري شيراز)داراي آب و هوايي نسبتا گرم مي‌باشد که در زمستان‌ها بسيار متغير مي‌شود. مردم اين شهر بيشتر باغدار هستند و با باغهاي بزرگ پرتقال خود تأثير زيادي در بازار مرکبات دارتد. اين شهر حدود 20000 نفر جمعيت دارد که بيشتر آن‌ها را جوانان تشيل مي‌دهند. اين شهر داراي مناطق زياد تفريحي مي‌باشد که هر ساله پذيراي تعداد زياي از هم استاني‌ها هست.تعدادي از مناطق تفريحي اين شهر عبارت اند از (خرتنگ. امام زاده شاه فصل. بوستان بزرگ عمومي و اشکفت ميرباقري و قصر دختر و پيرمراد و سرچک و …)البته مي‌توان زيباترين منطقه تفريحي شهر را باغهاي خود مردم دانست.
جنت شهر که تا 15 سال گذشته ده خير عليا ناميده مي‌شد داراي مردمي خونگرم است.

بقعه سید ابواحمد جویمی در جنوب شرقی شهر جویم در جوار ابتدایی جاده جویم – منصورآباد قرار گرفته است.

ابواحمد حجر بن احمد جویمی ( وفات 324 ه.ق) از رجال با فضل و دانش‌پرور بوده و در فارس و سایر بلاد اسلامی شهرت تمام داشته است.

بنای بقعه فعلی سید ابواحمد در دوره قاجار انجام شده است. این بنا هشت ضلعی است که بر روی آن دو دیواره گنبدی نیم‌کره ای از نوع گنبدهای یک پوششه دوره اسلامی واقع شده است. بر روی این گنبد چهار برجستگی در چهار طرف دیده می‌شود که به عنوان نگه‌دارنده و تکیه گاه گنبد ساخته اند. در رأس گنبد کاکل سنگی ( از عناصر معماری بومی منطقه) قرار دارد. فضای داخلی بنا نیز به صورت 8 ضلعی و هر یک از آن دارای طاق نما می باشند. این طاق نماها از تزئینات این بنا به شمار می‌روند. مصالح به کار رفته در بنا شامل سنگ، ساروج و ملاط گچ می‌باشد.

سنگ قبر حاوی چند بیت شعر به طول 90 و عرض 45 در وسط این بنا قرار گرفته است.

سنگ نوشته آرامگاه آقا سیدابواحمد جویمی

صبا اندر این روضه با احترام ****** سلامی به این شاه بنما مدام

در آفاق پرشد زجور و نفاق ****** چه خوش بودی ار بود عدل و وفاق

چو مهر رخش کرد اندر حجاب ****** شه سید ابو احمد اندر شتاب

تعاقب نمودند بی دینیان ****** بر آن فخر سادات آن کافران

بشد غیب در این زمین از کرم ******* که مشهور باشد بلد جوی یم

بدان زاده موسی جعفر است ****** که او را پدر حیدر صفدر است

زهجرت سه صد سال بگذشته بود ****** زدنیا همین شاه غیبت نمود

بقعه سید ابواحمد جویمی در تاریخ 18/6/87 با شماره 23364 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

جويم نام شهريست در جنوب استان فارس ودر جنوب شرقي شهر شيراز قرار دارد. براساس اطلاعات موجود در 54درجه و 33 دقيقه طول شرقي و 15 درجه و 28 دقيقه عرض شمالي از نصف النهار مبدأ واقع شده‌است. ارتفاع شهر جويم از سطح دريا به طور ميانگين 835 متر است، و مساحتش در حدود 3260 کيلومتر مربع است. آب و هواي جويم به‌طور کلي گرم و خشک و از لحاظ وفور آب، غني‌ترين بخش شهرستان است.

پيشينه تاريخي
بنابر مستندات تاريخي، در گذشته‌هاي بسيار دور استخرهاي آب راکد، چشمه‌ها، جويبارها و رودها گرداگرد جويم را فرا گرفته و در مرغزارها و جنگل‌هاي سرسبز آن، جانوران گوناگون مي‌زيسته‌اند. تاريخ‌نگاران، اين شهر را به نام «جويم ابواحمد» نيز شناخته‌اند. جويم از دو واژه «جو» و «يم» تشکيل شده‌است. «جو» به معناي جويبار و «يم» به معناي دريا است.

کشاورزي در جويم
عمده‌ترين محصولات کشاورزي جويم گندم، پنبه، ذرت، و مهم‌ترين محصولات باغي، مرکباتي مانند: پرتقال (محلي، والنسيا، توسرخ، نافي) و انواع نارنگي (کله مانتين و کينو)، ليمو ترش، ليمو شيرين، گريپ فروت، نارنج و… هستند.

جويم با توليد سالانه بيش از 55000 تن گندم و 6000 تن پنبه و نزديک به 100,000 تن انواع مرکبات و هزاران تن انواع ديگر محصولات کشاورزي، همچون نگين سبزي در جنوب استان فارس مي‌درخشد. بخش جويم در توليد اکثر محصولات ذکرشده، در لارستان داراي مقام اول مي‌باشد.

متاسفانه جويم در بخش کشاورزي نيز به رغم توليد اين همه محصول گوناگون، همچنان در گمنامي به سر مي‌برد و محصولات اين خطه زر خيز اغلب به نام شهرهاي همجوار ثبت مي‌شود که اين مسئله، ناراحتي کشاورزان را به دنبال داشته‌است و دارد. جـويم استعداد کشت اغلب گياهان دارويي، دانه‌هاي روغني و محصـولات باغي مانند زيتون و زرد آلو را در سطح وسيع دارا مي‌باشد.زمينه‌هاي سرمايه گذاري فراواني در اين بخش وجود دارد که از آن جمله مي‌توان به کارخانه پنبه پاک کني، توليد آب ميوه، بسته بندي خرما، توليد کنستانتره خوراک دام، صنايع و… اشاره کرد.

جَهرُم يکي از شهرهاي استان فارس در ايران است. اين شهر، مرکز شهرستان جهرم است. جمعيت اين شهر طبق سرشماري سال 1385، برابر با 105,285 نفر بوده‌است .

نام و پيشينه تاريخي
جهرم از شهرهاي بسيار قديمي ايران است که نام قبلي آن گهرم بوده‌است. فردوسي در شاهنامه از آن در عصر ساسانيان ياد کرده و نام دلاور ايراني يعني گهرم بر آن نهاده‌است. هم چنين در تاخت و تاز اسکندر از جهرم نام برده مي‌شود و اين شهر را در عصر پادشاهي بهرام گور دشتي بي آب مي‌خواند. جهرم يا گهرم به معني جاي گرم است. به استناد نوشته‌هاي استخري، ابن بلخي و حمدالله مستوفي، جهرم قلعه بزرگ، معروف به خورشه و خورشاه داشت که فاصله آن تا شهر، پنج فرسخ بود. باني اين قلعه، خورشه، عامل خلفاي بني‌اميه در جهرم بود. اين قلعه بعدها به همت خواجه نظام الملک وزير مشهور سلجوقيان تعمير و مرمت شد و در آن زمان اين شهر در جنوب ايران بزرگترين آبادي به حساب مي‌آمد. در نهايت پس از پيروزي اعراب اين شهر را جهرم خواندند. يکي از جنگهاي اعراب و ايرانيان و شايد آخرين آن در اين شهر واقع گرديد که تعداد کشته‌ها آنقدر زياد بوده که کوهي در غرب جهرم محل اين درگيري به کوه شهدا معروف شده‌است و دره‌اي نيز به نام دره لاشه (جسد) معروف گرديده‌است.

جهرم و انقلاب اسلامي
اين شهر در زمره 11 شهري قرار دارد که در آنها حکومت نظامي اعلام شد

مکان‌هاي ديدني و تاريخي
مسجد جامع جهرم از آثار دوره صفوي.
آتشکده قدمگاه که در جنوب شهر جهرم روي تپه‌اي باصفا ديده مي‌شود. اين آتشکده بر تمامي شهرستان جهرم مشرف است و از جمله آثار باستاني و ديدني منطقه به شمار مي‌يند.
بزرگ‌ترين غار دست ساز جهان که بنام سنگ‌شکن معروف است در اين شهر قرار دارد.
غار ورا معروف به معبد خورشيد نيز از ديگر جاذبه‌هاي طبيعي جهرم است.
بازار جهرم.
کوه‌هاي ديدني بنيز، چاتيز، اونار و غيره.
قلعه باستاني معروف به قلعه گبري که بر روي يک کوه کوچک ما بين دو کوه بزرگ قرار دارد.از عجايب قلعه گبري چاه اين قلعه‌است که در سنگ کوه حفر شده‌است.
چشمه‌اي در کوه معروف به دوغوره
امام زاده فضل بن موسي(ع)

هَمِدان[HAMEDAN] يکي از شهرهاي غربي و کوهستاني ايران مي‌باشد که در استان همدان و در دامنه رشته کوه الوند واقع شده‌است. همدان يکي از شهرهاي تاريخي-فرهنگي و توريستي ايران به شمار مي‌رود. اين شهر در سيصد و شصت کيلومتري جنوب غربي تهران، در ارتفاع 1800 متري از سطح دريا قرار دارد. جمعيت اين شهر طبق سرشماري سال 1385 مرکز آمار ايران برابر با 479,440 نفر بوده‌است. شهر همدان مرکز شهرستان همدان و نيز مرکز استان همدان است.

محوطه بزرگ ميدان مرکزي شهر همدان در زمان سلطنت رضاشاه پهلوي توسط مهندسان آلماني طراحي شده و به نقشه شعاعي معروف است که 6 بلوار اصلي بطور موازي به ميدان اصلي شهر وصل شده و بزرگراه‌ها بصورت رينگهاي اول و دوم، آنها را منقطع کرده که درجهان در نوع خود کم نظير است و در ابتداي هر بلوار اصلي دو گنبد نقره‌اي رنگ جمعاً به تعداد 12 گنبد به يادگار 12 امام مذهب شيعه و با نام ايشان تعبيه شده‌است.

جايگاه تاريخي همدان:
همدان، اولين پايتخت نخستين شاهنشاهي در ايران در 2700 تا 2550 سال پيش بوده‌است. اين شهر را نخستين شاه ماد بنيان نهاد و آن را در زبان ايرانيان دوران مادها هگمتانه به معني «جاي گرد آمدگان» ناميدند. همدان پايتخت تابستاني شاهان هخامنشي و اشکاني نيز بوده‌است. نام هگمتانه به مرور زمان در دوران ساسانيان به اَهمتان/ اَهمدان و سپس به همدان دگرگون شده‌است.

آثار مکشوفه از محوطه باستاني هگمتانه و نيز کتيبه‌هاي گنج نامه آثاري از آن زمان مي‌باشند. آثار تاريخي، فرهنگي متعدد موجود در همدان، موجب شد تا در جلسه مورخ 1370/2/2 شوراي عالي شهرسازي و معماري کشور، همدان به عنوان يکي از شش شهر تاريخي، فرهنگي کشور شناخته شود، همچنين در سال 1385 مجلس شوراي اسلامي در مصوبه‌اي همدان را پايتخت تاريخ و تمدن ايران اعلام کرد.

همچنين کاوش‌هاي باستان‌شناسي انجام شده در تپه گيان نهاوند و وجود تپه باستاني باباکمال و مهاجرت حَيَقّوق پيامبر به تويسرکان، (حدود 700 سال قبل از ميلاد مسيح) نيز حاکي از قدمت اين دو شهر مي‌باشد. شير سنگي همدان را اکثر باستانشناسان و مورخين غير ايراني يادگار دوران مادها مي‌دانند و باستانشناسان داخلي به تازگي آنرا به دوران اشکاني منسوب مي‌کنند.

مهاجرت‌هاي اقوام آريايي‌نژاد ماد از حدود 3500 سال پيش به منطقه غرب ايران و محدوده فعلي استان همدان به تدريج منجر به شکل گيري نخستين حکومت فراگير به مرکزيت هگمتانه (همدان) در فلات قاره ايران گشت و اين حکومت در 650 پيش از ميلاد در اوج اقتدار خود ضمن چيرگي بر بزرگ‌ترين قدرت سياسي و نظامي آن روزگار يعني دولت آشور قلمرو خود ار از شرق به آسياي ميانه و در غرب به آسياي کوچک گسترش داد. بر اساس نوشته‌هاي هرودوت مورخ يوناني بدستور ديااکو نخستين پادشاه ماد در هگمتانه (همدان) پايتخت آنان استحکامات عظيمي شامل 7 دژ تو در تو و کاخ‌هاي شاهي برپا شد.

بيشتر پژوهندگان علوم تاريخ و باستان‌شناسي بر اين باورند که تپه و بناهاي امروزي هگمتانه در دل شهر همدان، برجاي مانده بقاياي همين تأسيسات مي‌باشند. اين تپه طي چندين سال اخير مورد کاوشهاي باستانشناسي قرارگرفته و بناهاي بدست آمده و کارگاههاي کاوش در معرض ديد مردم قرار دارد.

همچنين انجام حفاريهاي باستان‌شناسي در تپه‌هاي گودين نزديک کنگاور در استان کرمانشاه و نوشيجان در ملاير گوشه‌هايي از فرهنگ و تمدن اقوام ماد را در اين زمان بر ما آشکار ساخته که از جمله آنها مي‌توان به نخستين اشکال خط ونگارش و سکه‌هاي اوليه و مظاهر فرهنگ ديني و معماري ايراني اشاره نمود.

از دوره هخامنشيان علاوه بر سنگ نوشته‌هاي ميخي گنجنامه همدان تعداد قابل توجهي اشياء زرين و سيمين و نيز بقاياي کاخهاي سنگي بيادگار مانده‌است که علاقمندان مي‌توانند از آنها در موزه ملي کشور و موزه تپه هگمتانه بازديد کنند از دوره‌هاي سلوکي واشکاني در همدان گورستان پارتي و در نهاوند معبدآناهيتا برجاي است.

شهر همدان در دوره ساساني يکي از ضرابخانه‌هاي اين حکومت بوده وسکه‌هاي متعددي از اين دوره در دست مي‌باشد. شهر نهاوند نيز در اين زمان داراي اهميت ويژه‌اي بود و دژ مستحکمي در آن قرارداشت و يکي از مراکز ايالات اسپهبد نشين هفتگانه اين دوره بود.

اعراب در يورش به ايران فتح نهاوند را فتح الفتوح ناميدند و گشودن همدان را به سال 645 ميلادي پس از فتح نهاوند بزرگ‌ترين پيروزي خود بر ساسانيان شمرده‌اند. از آثار اين دوره مي‌توان به غار قلعه جوق در فامنين و بقاياي قلعه‌اي در همان محل اشاره کرد.

ازاين دوره پس از اسلام نيز در نقاط مختلف استان يادمانهاي متعددي برجاي مانده که اهم آنها عبارت‌اند از: بناي بسيار زيبا و ارزشمند گنبد علويان از دوره سلجوقي – برج قربان – بقعه استر ومردخاي – بقعه خضر از قرون 7تا9 هجري در همدان امامزده ازناو از دوره سلجوقي در فامنين – امامزاده هود واظهر در رزن و بقعه حبقوق نبي در تويسرکان از قرن هشتم –امامزاده يحيي – امامزاده حسين و امامزاده اسماعيل د ر همدان و نيز کاروانسراي فرسفج و مدرسه علوم ديني شيخ عليخان زنگنه در تويسرکان – آب انبار وسنگ نبشته‌اي معروف به کتيبه آقاجان بلاغي مربوط به بناي يک سد در اسدآباد – يخچال مي‌رفتاح در ملاير وحمام حاج آقا تراب در نهاوند ونيز تعدادي پل شامل پل شکسته (خسروآباد)در اسدآباد- پل کوريجان و آبشينه در همدان پل جهان آباد در فامنين – پل فرسفج ومجموعه بازار در تويسرکان و پل زرامين در نهاوند جملگي از دوره صفوي و بازار, مسجد جامع و ميدان امام همدان و بازار ملاير از ابنيه مهم بعداز دوره صفوي.

آب و هوا:
آب و هواي همدان سرد است و در فصل زمستان زمين پوشيده از برف مي‌شود.تابستان همدان معتدل و زمستان طولاني و سرد و برفي است.همچنين کمترين دماي ثبت شده در شهر همدان 43- درجه‌است که در زمستان سال 1342 ثبت گرديده و از اين حيث در ايران رکورد دار است.

شخصيت‌هاي معروف :
از شاعران، اديبان و عالمان مشهور استان همدان مي‌توان به بزرگاني چون ميرزاده عشقي، طاهر همداني(باباطاهر)، مفتون همداني و عين القظات اشاره کرد. از هنر مندان معاصر به پرويز پرستويي، هانيه توسلي و مصطفي رحماندوست مي‌توان اشاره کرد.

آثار تاريخي، جاهاي توريستي و مراکز فرهنگي هنري:
آثار تاريخي:
-آرامگاه بوعلي سينا دانشمند و طبيب نامي ايراني
-آرامگاه باباطاهر
-گنبدو آرامگاه علويان
-آرامگاه استرومردخاي
-برج قربان
-تپه باستاني هگمتانه
-کتيبه‌هاي گنجنامه
-مجسمه شير سنگي
-بازار کهن همدان
-مسجدجامع همدان
-کليساي پروتستان
-کليساي رافاييل
-ميدان امام خميني (ره)
-قلعه دختر(قيزقلعه سي)
-تپه مصلي
-بقعه خضر
-آرامگاه عارف قزويني
-سراي قلمداني
-حمام تاريخي قلعه

مراکز گردشگري، چشم‌اندازهاي طبيعي:
تپه عباس آباد، آبشار گنجنامه، پيست اسکي تاريک دره، باغهاي مصفاي دامنه الوند به ويژه درهاي عباس آباد و سد اکباتان، پارک مردم و بوستان ارم از نقاط گردشگري و طبيعي همدان هستند.

مکان و آثار باستاني مذهبي:
امامزاده عبدالله، امامزاده يحيي، امامزاده حسين، امامزاده اسماعيل(امامزاده کوه)، امامزاده هادي ابن علي، امامزاده اسماعيل، امامزاده اهل بن علي.مقبره باستاني امامزاده اظهر، مقبره باستاني امامزاده هود.

موزه‌ها و مراکز فرهنگي هنري:
-موزه تاريخ طبيعي همدان
-موزه هگمتانه
-موزه آرامگاه بوعلي

راه‌هاي همدان:
-راه اصلي تهران – همدان به درازاي 341 کيلومتر که از قزوين ميگذرد و 200 کيلومتر آن آزادراه و بزرگراه است.
-بزرگراه تهران- همدان که از ساوه ميگذرد.
-بزرگراه تهران – کرمانشاه-خسروي که همدان در کيلومتر 375 اين مسير از سوي تهران قرار دارد.
-راه اصلي تهران – سنندج که همدان در 343 کيلومتري اين مسير قرار دارد.
-راه اصلي تهران – کرمانشاه – ايلام که همدان در همين مسير قرار گرفته‌است
-راه اصلي سنندج – همدان به طول 182 کيلومتر
-راه اصلي تبريز-زنجان – همدان- اهواز به طول 275 کيلومتر
-بزرگراه همدان -ملاير به طول 75 کيلومتر

سوغات همدان:
سفال و سراميک، چرم و کالاي چرمي، فرش، گليم و جاجيم، انگشت پيچ، سير تند، شير شيره، قيسي، مويز، شيره انگور، کماج، حلوا زرده، گردو، مرباي پوست پسته.دارتول، باسلق، شيرمال، معجون، مرباي گل رز، نان قندي، کاک،

صنايع دستي:
صنايع دستي به ويژه از نظر صنايع چرمسازي , قاليبافي و گليم بافي و به ويژه با توجه به وجود شهر لالجين به عنوان قطب سفال سازي و سراميک کشور محسوب مي‌شود.
از ديگر صنايع دستي که در همدان فعال است مي‌توان به موارد زير اشاره کرد:
منبت کاري روي چوب
معرق کاري روي چوب
مسگري و قلم زني روي مس
طلا سازي، مليله نقره، طلا کوبي و نقره کوبي

دانشگاه‌ها:
دانشگاه بوعلي سينا
دانشگاه صنعتي همدان
دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني استان همدان
دانشگاه آزاد اسلامي همدان
دانشگاه تربيت معلم باهنر
دانشگاه تربيت معلم ابن سينا
دانشگاه پيام نور همدان
دانشگاه جامع علمي کاربردي همدان
دانشکده فني مفتح همدان
دانشکده فني جباريان همدان
دانشگاه توسعه و عمران

شهرهاي خواهرخوانده:
-شهرهاي خواهر همدان: کولاب, تاجيکستان (2004)-پيوند اصلي اين دو شهر به علت مقبره مير سيد علي همداني عارف و صوفي زاده شده در همدان مي‌باشد که در کولاب دفن گرديده‌است.

تيم‌هاي ورزشي:
تيم بسکتبال پگاه همدان
تيم فوتبال پاس همدان
تيم کشتي صنايع و معادن همدان
تيم واليبال شهرداري همدان
تيم فوتبال شهرداري همدان

گويش و زبان:
گويش مردم شهر همدان، فارسي پهلوي با لهجه همداني است. اما در اين استان مردم با گويشهاي ترکي، کردي و لري نيز وجود دارد. مردم شهر ملاير با لهجه لري-فارسي، شهر بهار به زبان ترکي و فارسي، رزن ترکي- فارسي و شهر اسدآباد به فارسي-کردي گويش مي‌نمايند.