شهرهای ایران(کجا بریم ؟)
نجف شهر از شهرهای استان کرمان در جنوب شرقی ایران است. این شهر در شهرستان سیرجان قرار گرفته است. جمعیت آن در سال ۱۳۸۵، برابر با ۶٬۷۶۸ نفر بوده است.
محمدآباد از شهرهای استان کرمان در جنوب شرقی ایران است. این شهر مرکز شهرستان ریگان می باشد. جمعیت محمد آبادریگان در سال ۱۳۸۵، برابر با ۵٫۹۸۲ نفر بوده است .
رودبار شهری است در استان کرمان در جنوب شرقی ایران. این شهر مرکز شهرستان رودبار جنوب است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵، برابر با ۸٫۸۴۳ نفر بوده است.
شهرستان رودبار جنوب یکی از شهرستانهای استان کرمان است. که در منتهی الیه جنوب شرقی استان قرارگرفتهاست که از شمال با بم و عنبرآباد از شرق با استان سیستان و بلوچستان از جنوب با قلعه گنج واز غرب با کهنوج همسایه است. فاصله آن از مرکز استان ۳۳۳ کیلومترو با جیرفت ۸۵ کیلومتر و فاصله آخرین آبادی آن تا مرکز استان ۵۰۰ کیلومتر است.
مساحت این شهرستان ۱۳۲۰۰ کیلومتر مربع میباشد و مرکز آن شهر رودبار است. جمعیت این شهرستان در سال ۱۳۹۰، برابر با ۱۰۴،۴۲۱ نفر بودهاست[۱]. قبل از انقلاب اسلامی ایران شهر اسلام آباد وجود خارجی نداشت و پس از انقلاب این شهر با کوچ مردم میش پدوم و سایر روستاها شکل گرفت، قابل ذکر است که اولین مدرسه رودبارجنوب در زیارت میرمقداد تاسیس شد که پس از انقلاب نیز ادامه داشت و اسلام آباد مرکزشهرستان، پس از انقلاب دارای مدرسه شد.
بَرَوات شهری است در استان کرمان ایران.
بروات در بخش مرکزی شهرستان بم قرار دارد.
بروات در حدود شش کیلومتری مشرق شهر بم، بر سر راه اصلی بم – زاهدان قرار دارد. هوای تابستانهای آن گرم و زمستانهای آن ملایم است. زمینهای آن با چندین رشته قنات آبیاری میشود. نخلستان و دامداری و علوفه کاری دارد. محصول عمده آن حنا و مرکبات است، و خرمای پر آب آن در منطقه شهرت دارد. در گذشته شامل سه دهکده بروات بالا و بروات میانه و بروات پایین بود که حدود یک کیلومتر از یکدیگر فاصله داشتند.
زهکلوت، شهری است در استان کرمان جنوب شرقی ایران این شهر مرکز بخش جازموریان است.
جمعیت
این شهر در بخش جازموریان قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲٬۵۵۶ نفر (۵۳۴خانوار) بودهاست.
گُلباف در بخش گلباف شهرستان کرمان قرار دارد.نام آن در گذشته «گوک» بود.اين بخش در جنوب شرق کرمان قراردارد و فاصله جادهاي آن با مرکز استان 120 کيلومتر است که 40 کيلومتر آن اتوبان است، اما فاصله هوايي اين بخش با کرمان کمتر از 50 کيلومتر ميباشد.آب وهواي گلباف کوهستاني است.
باغها و مزارع منطقه با آب قنات آبياري ميشود. محصولات اين منطقه عبارتاند از ميوههاي سردسيري ازجمله انگور، انجير، به، انار، و زردآلوهاي نوري، قيسي، شکري.
دهستانها:
جوشان
کشيت
نسک
حرمک
پشوئيه
جوشان به داشتن انگور و زردآلوي نوري و قيسي معروف است.کشيت به داشتن انواع خرما، وجود بادهاي گرم کويري، شنهاي روان و همچنين قلعه تاريخي کشيت شهرت دارد.حرمک را پيوسته بودنش به کوير و همچنين مقبره امازاده زيد محمود، زبانزد کردهاست.
آبگرمي در مرز شهداد و گلباف است و از نظر تقسيمات کشوري به گلباف پيوستهاست.اين آب گرم جوشان براي درد مفاصل و مرضهاي پوستي اثر دارويي دارد.
نَرماشیر از شهرهای استان کرمان در جنوب شرقی ایران است.
در قدیم
لغتنامهٔ دهخدا در مورد نرماشیر مینویسد: شهری است [به ناحیت کرمان] خرم، و جائی آبادان و بانعمت و جای بازرگانان. (حدودالعالم). شهر مشهوری است از شهرهای بزرگ کرمان در یک منزلی بم و نیز در یک منزلی فهرج از طرف صحرا. (از معجم البلدان). نام شهری از بلاد کرمان قریب به شهر بم و معمور و آباد و دارزین ناحیهای است از آنجا با هوای سرد که در تابستان آنجا توان ماند. (انجمن آرا) (آنندراج). این نام بر مجموعه ٔ دهات و آبادیهای قسمت شرقی بم اطلاق میشود، و آن ناحیتی است با هوای گرم و حنا و خرمای فراوان.
موقعیت جغرافیایی نرماشیر
جمعیت شهرستان نرماشیر براساس سرشماری سال 1390 بالغ بر 60 هزار نفر است و وسعت آن حدود یک هزار و 200 کیلومتر مربع و دارای دو بخش مرکزی و روداب است. این بخش از شمال به کویر لوت، از مشرق به شهرستان فهرج از جنوب به شهرستان ریگان از مغرب به شهرستان بم محدود میشود و واقع شدن این شهرستان در مسیر جاده بینالمللی شهرت خاصی به آن بخشیده که همگان با نام آن آشنا هستند.
شرایط اقلیمی و آب و هوایی نرماشیر
شهرستان نرماشیر دارای آب و هوای متغیر است، فصل تابستان آب و هوایی بسیار گرم و سوزان، فصل زمستان دارای آب و هوایی بسیار سرد و خشک و در بهار هوایی بسیار مطبوع دارد.
محصولات کشاورزی نرماشیر
موقعیت آب و هوایی متغیر نرماشیر سبب شده که سالانه محصولات متنوعی در این شهرستان برداشت و صادر شود که از جمله این محصولات کشاورزی، باغی و زراعی میتوان به عمدهترین آنها مانند خرما، پرتقال، انار، نارنگی، خیار سبز، هندوانه، ذرت، انواع سبزیجات، گیاهان دارویی، جو، گندم و یونجه اشاره کرد. اصلیترین این محصولات خرما و دارای انواع مختلفی است و مشهورترین آن خرمای مضافتی است که در بین شهرستانهای شرقی استان کرمان بیشترین خرمای صادراتی از باغهای این شهرستان صادر میشود.
صنایع دستی و جاذبههای گردشگری نرماشیر
صنایع دستی مشهور این شهرستان عبارتند از قالیبافی، گلیمبافی، مرواریدبافی، سفالگری و حصیربافی که با راهاندازی مرکز صنایع دستی و کارگاههای قالیبافی در روستاهای سیدآباد و حسنآباد کناره رونق آنها دوچندان شده است. براساس اسناد معتبر تاریخی شهرستان نرماشیر یکی از مناطق آباد و پررونق استان کرمان بوده و از آن جا که در مسیر کاروانرو قدیمی قرار داشته و شهرها و آبادیهای مختلفی تا حاشیه رودخانه نساء شکل گرفته است. در این آبادیها و شهرها کاروانسراها، قلعهها، بازارها، آتشکدهها، مساجد، آب انبارها و سایر بناهای حکومتی و تجاری ساخته شده که در حال حاضر تنها بقایای آنها به چشم میخورد.
آثار تاریخی نرماشیر
«قلعه باستانی» واقع در روستای قلعه شهید که تاریخ این بنا به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجاریه میرسد و شکل معماری این قلعه همانند قلعه ارگ بم دارای دو برج بسیار بلند و زیبای خشت و گلی به ارتفاع 9 متر است و یکی از جاذبههای گردشگری مهم نرماشیر محسوب شده و سالانه پذیرای گردشگران بسیاری است. قلعه چغوکآباد این قلعه در شش کیلومتری جنوب غربی رستمآباد مرکز نرماشیر و در روستای شهید چمن واقع شده و به نام قلعه شاهنشین شهرت یافته که مربوط به دوره پیش از اسلام است. از دیگر آثار باستانی نرماشیر میتوان از ارگ ساسانی، قلعه شمس، زیارتگاه ملاسراجالدین، قلعه جمالی، دروازه شرقی شهر و صدها منازل در هم فروریخته نام برد که همه ساله در ایام نوروز بیشتر اهالی نرماشیر، بم و دیگر شهرهای همجوار از آنها دیدن میکنند. طی 30 سال گذشته اسناد تاریخی مهمی در این مکانها دیده شده که بعضی در گوشه تاقچه منازل به فراموشی سپرده شده و بعضی توسط دورهگردهای نقره جمعکن از محل خارج شده است. اگر به تاریخ نگاهی بیندازیم، بنای شهر نرماشیر به دست اردشیر بابکان بوده که 5 هزار و 772 سال بعد از هبوط آدم بنای گواشیر نهاده شده است. اردشیر بابکان بعد از فتح عراق عرب و دیار بکر و شامات به کرمان مراجعت کرده و در سمت شرقی بم شهر نرماشیر را ساخت که تاکنون آثار آن باقی است و عوام آن ولایت خرابههای آن شهر را چغوکآباد مینامند. بخش مشخص خرابههای مذکور بر بلندای صفهای به ارتفاع سه متر بنا شده و در آن مکان بر فراز آن صفه رفیع روزگاری ارگ ساسانی و شهر قدیم نرماشیر قرار گرفته است. ارگی که یک بدنه دیوار آن به ارتفاع هفت تا هشت متر از آن بر جای مانده است و خشتهای قطور ساسانی به کار رفته در دیوار و محل دروازه ورودی ارگ مزبور با ضربی مشخص عهد ساسانی قابل رؤیت است. مشاهیر نرماشیر «ملا سراجالدین» عارف قرن نهم فرزند سید طاهرالدین محمد که در روستای کامرانیه مدفون است. «رفعت نظام نرماشیری» میرزا قاسمخان پسر خواجه محمدحسن از مشروطه خواهان این خطه است که به علت خیانت خانهای آن زمان در بردسیر دستگیر و در باغ بهادرالملک در مشیز به دار آویخته شد. «پیرمراد شاه» از عرفای قرن هشتم نرماشیر به شمار میرود و مقبره وی در جنوب روستای فیضآباد بر روی تپهای جزیره مانند که در وسط سیل باقیمانده است، وجود دارد. «محمدبن بحرالرهمی نرماشیری« از علمای بزرگ خطه نرماشیر و از شاگردان حضرت امام صادق (ع) بوده و در زمان خود شهرت جهانی در علوم اسلامی را داشته که بیش از 500 رساله مکتوب از وی باقی مانده بود که در یکی از آتشسوزیهای خراسان از بین رفته است. «ناصحالدین نرماشیری« همان ابوزهیر خواجهای بود که از بزرگان و محتشمین و وزیر سابقعلی از حکام دوران سلجوقیان بوده که به وزارت سیستان منصوب شده است. صنایع پیشتاز شهرستان نرماشیر با توجه به محصول خرما که جزو اصلیترین محصولات نرماشیر است، این شهرستان دارای صنایع بستهبندی خرما، صنایع تبدیلی شیره خرما و صنایع تبدیلی ضایعات برگ خرما به نئوپان است.
منبع : سایت نرماشیر
نظامشَهر از شهرهاي استان کرمان در جنوب شرقي ايران است.اين شهر در بخش روداب شهرستان بم قرار گرفتهاست. جمعيت آن در سال 1385، برابر با 1,760 نفر بودهاست .
اين شهر در سال 1384 خورشيدي با ارتقاي روستاي نظامآباد به شهر تشکيل شد.
در بازسازي ارگ بم که در زمينلرزه سال 1382 خورشيدي ويران شد، خشتهاي بکاررفته در بازسازي سربازخانه ارگ، از خاک معدن نظامشهر در 30 کيلومتري ارگ بم بهرهگيري شدهاست.
گردان 102 الزهرا از گردانهاي تحت امر قرارگاه ابوذر استان کرمان در نظامشهر مستقر است.اين گردان در مبارزه با قاچاق مواد مخدر فعال است.
در قديم:
فرهنگ جغرافيائي ايران ج 8 مينويسد: نظامآباد دهي است از دهستان رودآب بخش فهرج شهرستان بم. در 29 هزار گزي جنوب غربي فهرج، در جلگه گرمسيري واقع است و 505 نفر سکنه دارد. آبش از قنات، محصولش غلات و خرما و حنا و پنبه، شغل اهالي زراعت است.
نگار شهری است در استان کرمان در جنوب شرقی ایران. این شهر در شهرستان بردسیر قرار گرفتهاست. جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵، برابر با ۹٬۳۰۵ نفر بودهاست.
بیشتر فعالیت ساکنین این شهر کشاورزی بوده و بدلیل قرار گیری در مسیر کرمان-بافت محل مناسبی جهت فروش تولیدات دامی میباشد.
نودِژ شهری است در استان کرمان در جنوب شرقی ایران. این شهر در شهرستان منوجان قرار گرفتهاست. جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵، برابر با ۵٫۵۲۵ نفر بودهاست.
فاصله نودژ تا بندر عباس ۱۱۰ کیلومتر است. نودژ دارای تابستانهای گرم و خشک و زمستانهای سرد و خشک میباشد و با میانگین بارندگی ۱۷۰ میلیمتر در سال یکی از مناطق کمآب به شمار میآید.
پیشینه سکونت در نودژ به پیش از اسلام بر میگردد. وجود دژی به اسم قلعه کافران و نیز گورستان غیر مسلمانان گواه بر این مدعا است. از مهمترین مکانهای مذهبی آن امامزاده سیفالدین است. از دیگر زیارتگاههای این شهر میتوان زیارت حضرت بی بی طیبه، را نام برد که سالانه میزبان زائران زیادی است.
یکی از محصولات مهم کشاورزی نودژ پرتقال معروف آن است. نودژ همچنین دارای نخلستانهای فراوانی میباشد که طی چند سال اخیر به علت خشکسالیهای پی درپی به یک سوم مقدار اولیه کاهش یافتهاست. سرمای سوزان نیزباعث خشک شدن شمار زیادی از باغهای لیموترش و پرتغال آن منطقه شدهاست. یکی از قناتهای معروف و قدیمی این شهر که قدمت بسیار طولانی دارد قنات دهنه ناییز است که طی سالهای اخیر به علت خشکسالی و احداث چاههای غیر قانونی اطراف آن به طور کامل خشک شدهاست. نودژ همچنین دارای یک معدن عظیم فروآلیاژ کروم میباشد که سنگ معدن آن پس استخراج به پالایشگاهی به نام آبادان که در جنوب نودژ واقع است انتقال داده میشود.
مردم
گویش مردم نودژ ترکیبی از گویشهای بندری و منوجانی میباشد. از لحاظ جمعیتی معروفترین طوایف ساکن در این دیار طایفه درویشان ،طایفه نوشادی، طایفه لاریها، طایفه لورگ، طایفه مرشدی و حاجب میباشد. بر پایهٔ اطلاعات موجود طایفه حاجب از قدیمیترین طوایف ساکن در نودژ است.
از شخصیتهای معروف مذهبی این شهر میتوان از آیتالله سید احمد متعلم نودژی، حجتالاسلام شیخ عباس محبی ،آخوند، حجتالاسلام سید احمد محبی مدرس، حجتالاسلام سید محمد محبی (شیخ محمد)، حجتالاسلام سید غلامرضا محبی (اول)، حجتالاسلام سید عبدالرحیم محبی، حجتالاسلام شیخ حسین عالمزاده نودژی، حجتالاسلام سید احمد رهبر و آیتالله سید عبدالواحد محبی نام برد.
از تیمهای فوتبال معروف این شهر میتوان از تیمهای پتروک، اتحاد، پرسپولیس، وحدت، رخسار، عقاب و استقلال نام برد.
هجدک شهری است در استان کرمان در جنوب شرقی ایران. این شهر در شهرستان راور قرار گرفته است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵، برابر با ۲٫۹۱۵ نفر بوده است .
منبع عکس :سایت هواشناسی
هماشهر یکی از شهر های تازه تاسیس ایران اسلامی است که در فاصله 23 کیلومتری شهرستان سیرجان در محور کرمان-سیرجان واقع شده شده است.
این شهر از به هم پیوستن روستاهای سعادت آباد-یحیی آباد-دهنو-دولت آباد و حسین آباد تشکیل شده و حدود 4500 نفر جمعیت دارد.
موقعیت جغرافیایی هماشهر از شمال به بخش پاریز و شهرستان رفسنجان و از جنوب به بخش بلورد و از شرق به شهرستان بردسیرو از غرب به شهرستان سیرجان منتهی میشود.
هنزا شهری است کوهستانی در استان کرمان. این شهر مرکز بخش هنزا از توابع شهرستان رابر است.
بخش هنزاء از توابع شهرستان رابر استان کرمان در 50 کيلومتري شرق شهر رابر قرار گرفته است.
هنزاء از طرف شمال غربی به شهرستان رابر و از طرف شمال شرقی به شهر راین و از جنوب شرقي به شهرساردوییه محدود ميشود. و در نقطه مرزی شهرستان رابر و جیرفت قرار دارد.
بخش هنزا از سطح دريا در حدود 2800 متر ارتفاع دارد و آب و هواي آن در بهار و تابستان، مطبوع و خنک و در زمستانها سرد است.
رودخانه دائمي هنزا از ميان روستا عبور ميکند. ظاهراً در گذشته تعداد زيادي آسياب آبي در اين بخش وجود داشته است که در حال حاضر اثري از آنها باقي نمانده است.
در زبان محلي، به خروجي آب آسياب « هنزاب» ميگويند؛ از اين رو، اين مکان به هنزا، مشهور شده است.
بناي قديمي امامزاده ميرمحمد ابوطالب نشانگر قدمت تاريخي اين روستاست.
جاذبههاي گردشگري
بخش هنزاء به دليل استقرار در محدوده کوهستاني، آب و هوايي مطبوع و مناظر و چشماندازهاي زيبا و دلپذيري دارد. درههاي خوش آب و هوا، سرسبز و کوههاي مرتفع، این بخش را دربرگرفتهاند. گذر رودخانه هنزا از ميان روستا، سبب شادابي و طراوت آن شده است. حواشي رودخانه از درختان بلند، گلهاي رنگارنگ و گياهان طبيعي پوشيده شده است. دره کوهستاني بندر هنزا با درختان کهنسال گردو به ويژه در فصلهاي بهار و تابستان به تفرجگاهي زيبا تبديل ميشود. اين روستاي کوهستاني، با طبيعت بکر و زيبا، گردشگران بسياري را به سوي خود جلب ميکند.
از جاذبه های گردشگری دیگر این بخش می توان به امامزاده سید محمد رضا ابوطالب(ع) و همچنین آبشار سرخوییه،امامزاده سید مرتضی (ع) و آبشار آبسر در روستای سید مرتضی ،تخت سرتشتک در بندر هنزاءدره گلی هوک در سرمشک ،دره گلوگازر،جنگل های اورس گلوچار و گلوگازر اشاره کرد.
در فصل تابستان، عشاير منطقه در اطراف روستا اتراق ميکنند و به رمهگرداني، فرآوري محصولات لبني و توليد صنايع دستي مانند نخريسي و گليمبافي ميپردازند. ديدن زندگي پر جنب و جوش عشاير، بسيار جالب توجه و تأمل برانگيز است.
مهمترين سوغات هنزاء گردو و بادام است.
دسترسي:بخش هنزاء از طريق محورهای کرمان-رابر-هنزاء و جیرفت -ساردوئیه -هنزاء و کرمان-راین -ساردوئیه- هنزاء با جادهاي آسفالت قابل دسترسي است.
منبع عکس : سایت هواشناسی
آبدان شهری است در استان بوشهر ایران.
شهر آبدان مرکز بخش آبدان در شهرستان دیر است.
براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت شهر آبدان ۶۰۵۸ نفر (۱۲۲۴ خانوار) میباشد.
وجه تسمیه
آبدان یعنی جایی که آب فراوان دارد. چنین اسمی برای این منطقه چندان هم بیمسمی نیست زیرا آبدان درهای به نام درة جاشک دارد که سیلابها و حوضة آبریز دو رشته کوه که باهم دوازده کیلومتر فاصله دارند، به سوی این دره جاری میشود و پس از آبیاری کردن زمینهای کشاورزی که در دو طرف جادة بوشهر کنگان در شمال آبدان قرار دارد، به خور بردستان و سپس به خلیج زیبای فارس میریزد.
بومشناسی
مردم آبدان فارسی زبانند اما با گویش یا گونه زبانی منحصربهفرد آبدانی صحبت میکنند.
آبدان طایفههای سرشناسی چون خوانین و کرمیها و فخراییها دارد که همگی با حکومت مرکزی مبارزه میکردهاند.
تاریخچه
آبدان قدمتی ۳۰۰ ساله دارد. البته آثار و بناهایی مربوط به قبل از اسلام در اطراف وجود دارد که نیاز به حفاری و کارشناسی دقیق دارد اما اصل اینکه چه زمانی آبدان دارای سکنه بوده و بعنوان یک روستای متمرکز وجود داشته و داد و ستد در آن رونق داشته مربوط به دوره افشاریه میباشد.
آبدان در سال ۱۳۷۹ از دهستان به شهر تبدیل شد.
آثار تاریخی
آبدان آثار تاریخی نیز دارد که عبارتند از: سد ساروجی که از ملاط ساروج ساخته شده و امروز مخروبه است و در کوه گُلی قرار دارد که در شمال شرقی آبدان است. قلعة پشمه که از چند اتاق تودرتو ساخته شده و در ارتفاع ۸۰۰ متری کوه پشمه در شمال شرقی آبدان قرار دارد. بردن مصالح ساختمانی تا چنین ارتفاعی، امروز نیز کار دشواری است. کلات منقلی در ۱۰ کیلومتری غرب آبدان در روستای خرگونه قرار دارد. ارتفاع این کلات ۸۰ متر است و باد و باران درحال تخریب منقلهای سفالی این کلات است. قلعة شیرین نیز در کوههای غربی آبدان، نزدیک روستای خرگونه است. از این قلعه چشمهایآب و چند اتاق مخروبه باقیمانده است. تل کچاوه، تل گنبدان، تل اردو، ساروجهای تنگ نخل، برکة دینظر و سیلبند کوهنی از دیگر آثار قدیمی آبدان است که تقریباً همگی درحال تخریبند و کاش تا کاملاً نابود نشدهاند، سازمان میراث فرهنگی برای مرمت این آثار تاریخی اقدام کند.
شغل
شغل بیشتر مردم آبدان کشاورزی و تولید گوجه فرنگی است. آبدان، از نخستین مناطقی است که سالها پیش در جنوب ایران، در فصل زمستان و در زمانی که در هیچ نقطه کشور امکان تولید گوجه فرنگی نبود در این نقطهٔ کشور گوجه فرنگی کاشت، داشت و برداشت شده و روانه شهرها و روستاهای کشور شد. هر چند اکنون در بیشتر مناطق همجوار و حتا استانهای همسایه گوجه فرنگی کشت میشود اما بازار سراسر کشور و حتا بازارهای صادراتی کماکان گوجه تولید آبدان را به دلیل برخورداری از طعم و مزه خاصش میپسندد.
راههای ارتباطی
جاده ارتباطی کشوری بوشهر – بندر عباس از شهر آبدان میگذرد.
اماکن مذهبی
بقعه بی بی دولت: مربوط به سدههای متاخر دورانهای تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان دیر، شهر آبدان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۳۳۲۹ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهر بُرازجان مرکز شهرستان دشتستان واقع در استان بوشهر در ایران است.
برازجان دومین شهر بزرگ استان بوشهر است و در ۶۵ کیلومتری شمال شرق بندر بوشهر و بر سر راه ارتباطی و بازرگانی شیراز به بوشهر و در ارتفاع ۸۰ متری از سطح دریا واقع شده است.
نامهای قدیم شهر به ترتیب تااوکه، برازگان و برازجان بوده است. برازجان یکی از مراکز تمدنی در دوران هخامنشی به شمار میآید. بقایای کاخ کورش در برازجان پیدا شده است.
اطراف برازجان میتوان مناظر زیبایی از نخلستانها دید. این نخلستانها متراکم ترین نخلستانهای کشورند. همچنین دژ برازجان بزرگ ترین بنای تاریخی استان بوشهر است.
مردم شهر به گویش دشتستانی حرف میزنند.
وجه تسمیه
درباره وجه تسمیه برازجان روایتهای زیادی وجود دارد، از جمله:
برازجان متشکل از دو جز است: (بُراز) بمعنی شخص بزرگ و ارجمند و (جان) که تغییرشکل یافتهٔ (گان) است، پسوند مکان میباشد. برازجان بمعنی جایگاه بزرگان. فرصت الدوله شیرازی نیز در آثار عجم آورده است: «برازجان را برازگان نیز گویند»
از کلمه گرازدان گرفته شده است: زیرا در گذشته اطراف شهر گراز وجود داشته است.
تاریخ
تاریخ برازجان به سه دوره تقسیم میشود:
پیش از اسلام
صدر اسلام تا صفویه
صفویه تا کنون
دوران پیش از اسلام(باستان)
سابقه شهر برازجان به دوران هخامنشیان بازمیگردد. در دهه ۵۰ شمسی به طور تصادفی کاخ زمستانی کورش در چرخاب برازجان کشف گردید. همچنین بقایای کاخ دیگری نیز به نام بردک سیاه کشف شده است. نام قدیم شهر برازجان تااوکه بوده است.
هنگام حمله اعراب به دشتستان، مردم محلی مقاومت کردند و در جنگ گناوه (توج) شکست خوردند. رهبرشان نیز به کشتن رفت.
دوران پس از اسلام تا صفویه
در دوران اسلامی برازجان رونق داشت. ابوالقاسم پسر احمد جیحانی جغرافی دان قرن چهارم هجری در کتاب اشکال العالم نام برازجان را در کنار شهرهای فارس قدیم همانند کازرون و کمارج آورده است. برازجان چند نوبت خراب و باز ساخته شده است.
دوران صفویه تا کنون
اولین تفنگچیان ایران در دوران صفویه از مردم جنوب و دشتستان بودند. در دوره افشاریه مردم برازجان برضد نادرشاه شوریدند.
حدود ۳۰۰ سال پیش شخصی به نام حسین خان بر دشتستان حکومت میکرد. یکی از خادمان وی به نام ملاعلی از او تقاضا کرد تا یک آبادی احداث کند. به وی اجازه داده شد. ملاعلی بر روی خرابههای شهر قدیمی برازجان، آبادی اش را بنا کرد. برازجان جدید به سرعت به دلیل موقعیت جغرافیایی پیشرفت کرد و بر جمعیت آن افزوده شد. حسین خان با عدم پرداخت خراج از سوی برازجان مواجه شد و به آن یورش برد. برازجان را تخریب و کشتار نمود. مردم شهر، برازجان را در محله «چاه آب خطیری» بازسازی کردند. دوباره حسین خان به شهر تاخت و آن را ویران کرد. شاه منصور پسر ملاعلی در محله قلعه شهر را بازسازی نمود و مستحکم ساخت. در سومین حمله حسین خان به شهر، منصور خان با یارانش به مقابله او شتافت در جنگی که در بنداروز در گرفت برازجانیها پیروز شدند و بدین ترتیب شهر از خطر نجات یافت.
در دوران زندیه، برازجان و دشتستان رو به اعتلا گذاست. لطفعلی خان زند در هنگام نبرد با قاجاریان به برازجان پناه آورد و ۳۰۰ تفنگچی به کمکش آمدند. در دوران قاجاری نیز در کتابهای مختلف از جمله فارسنامه ناصری و سفرنامههای مختلف از جمله لرد کرزن و محمدعلی سیاح محلاتی و … درباره قصبه برازجان یا شهر برازجان اشاراتی وجود دارد.
معروف ترین خانهای برازجان یکی سالم خان و دیگری میرزامحمدخان غضنفرالسلطنه برازجانی میباشند.
سالم خان فردی نیکوکار بود و خدماتی ارزنده در زمان خود به برازجان تقدیم داشت، از جمله حمام سالم خانی و قنات سالم خانی که سالها مورد استفاده مردم بود.
میرزامحمدخان دارای نبوغ سیاسی بود و ذوقی شاعرانه داشت. در جریان جنگ جهانی اول وی رشادتها به خرج داد و با انگلیسیها در سربست چغادک جنگید. در جریان خلع سلاح جنوب در زمان پهلوی از خود مقاومت نشان داد و سرانجام در سال ۱۳۰۸ به دست عاملان پهلوی و با زبان روزه در منطقه پشت کوه به شهادت رسید و در شاه پسرمرد به خاک سپرده شد.
جمعیت
بر اساس سرشماری رسمی سال ۱۳۹۰ این شهر با جمعیت ۹۵،۴۴۹ نفر، دومین شهر پرجمعیت استان بوشهر است.جمعیت آن در سال ۱۳۸۵ برابر با جمعیت ۹۲٬۲۲۱ نفر بوده است.
بیشترین رشد جمعیت برازجان بین سالهای ۵۵ تا ۶۵ بود که از ۳۱۶۱۱ به ۶۷۰۵۲ نفر رسید. افزایش نرخ جمعیت برازجان بیشتر به خاطر مهاجرت روستاییان به شهر بوده است. همچنین در زمان جنگ عدهای از خوزستانیها به برازجان آمدند و در شهرک فتح جاداده شدهاند. استان بوشهر دارای بیشترین رشد جمعیت کشور است.
کوهها
گیسکان، کوهستان سر به فلک کشیده و استوار چون مردم دشتستان، در شرق برازجان قرار دارد. مرتفعترین قله برازجان “قله پراس” به ارتفاع ۱۸۵۰ متر میباشد که در منطقه گیسکان واقع شده است.
رودها
رود شاپور (با ۲۳۰ کیلومتر طول) و دالکی (با ۲۱۵ کیلومتر طول) و رود حله و رود فصلی معروف آردو در برازجان، از رودهای معروف شهرستان هستند.
درختان
از درختان معروف این سرزمین نخل، گز، کهور، بادام کوهی (به گویش محلی: اهلوک)، خَرگ (استبرق) و کُنار را میتوان برشمرد.
حیوانات
از حیوانات بومی هم میتوان به گراز، بزکوهی، مارمولک و گوسفند و از پرندگان هم به کلاغ زاغی (قلاسوزوک)، فنچ تاجدار، فنچ مجنون، تیهو، چغول و سینه سرخ و بلبل اشاره کرد.
اقتصاد
کشاورزی
برازجان قطب کشاورزی استان است و کشاورزی آن قدمتی ۷۰۰۰ ساله دارد. مجموع اراضی مزروعی این شهرستان ۲۴۰،۰۰۰ هکتار است. مهمترین محصول کشاورزی آن خرما است که از بیش از ۱۰،۰۰۰،۰۰۰ اصله نخل به دست میآید. شایان ذکر است که برازجان متراکم ترین نخلستان ایران را دارد. مهمترین انواع نخل در این منطقه کبکاب، خاصه، قصب و شیخالی هستند. بیشترین کلزا، کاهو، تنباکو و گندم استان در دشتستان به دست میآید.
صنعت
شهرک صنعتی بزرگ برازجان و شهرک صنعتی خوشاب دو شهرک صنعتی دشتستان هستند. از مهمترین کارخانههای آن میتوان به سیمان دشتستان، گچ، دو کارخانه آرد، موادغذایی، دستمال کاغذی مبارک و وسایل بهداشتی، ایزوگام، لوله پلی اتیلن و صنایع مرتبط با نخیلات اشاره کرد.
مردم
گویش دشتستانی، مردم برازجان به گویش دشتستانی صحبت میکنند. که گویش رایج مردم شهرستان دشتستان در استان بوشهر است. بعضی محققین ریشه آن را لری جنوبی میدانند و عدهای دیگر آنرا فارسی جنوبی آمیخته به بعضی واژهها یا ویژگیهای گویش لری میدانند.
فرهنگ
غذاهای محلی
با توجه به اقلیم گرم و خشک برازجان، ساکنین برازجان از گذشته تا به امروز به غذاهای به خصوصی روی آوردهاند که معمولا مزهٔ تند و ترش دارند. همچینین نزدیکی به دریا باعث شده فرآوردههای دریایی به وفور در اختیار مردم قرار گیرد. از این دسته غذاها میتوان به قلیه ماهی و میگو، دال عدس، پَهتی چُندُر، اُوداغک (اِشکنه)، لِلَک، رشته تِپَک اشاره کرد.
جاذبههای گردشگری
جاذبههای طبیعی
نخلستانهای سرسبز، شاهزاده ابراهیم در ۱۸ کیلومتری جنوب شرقی برازجان و ارتفاعات اطراف آن، کوهستان گیسکان (دشت نرگسی و بام بلند)، آبشار شول، آبشار فاریاب در پشتکوه، چشمه زیرراه در ۱۵ کیلومتری برازجان (روستای زیرراه)، چشمه آب گوگردی در دالکی، پارک جنگلی سرکره در ۸ کیلومتری جنوب برازجان، امامزاده شاه پسرمرد در بوشکان، سد انحرافی سرقنات، سد رئیسعلی دلواری (شبانکاره).
جاذبههای مذهبی
امام زاده ابراهیم: بقعه امام زاده ابراهیم که در میان مردم محل به نام شاهزاده ابراهیم معروف میباشد در دوازده کیلومتری جنوب برازجان و در ارتفاعات گیسکان قرار دارد. بقعه امام زاده ابراهیم و روستای مجاور آن به نام ننیزک (یا نی نیزک) به وسیله یک جاده فرعی آسفالته که به جاده اصلی برازجان-اهرم میپیوندد بابرازجان مرکز شهرستان دشتستان در ارتباط است. طبق روایات تاریخی و سینه به سینه، امام زاده ابراهیم فرزند امام موسی کاظم است.
مساجد قدیمی برازجان: “مسجد فردوس”، “مسجد جنت” و “مسجد قلعه”
جاذبههای تاریخی
آثار باستانی برازجان شامل کاخ زمستانی کوروش (چرخاب)، دژ برازجان، و تل مر میباشد. گور دختر و کوه قلعه واقع در کوههای گیسکان مجاور شهر برازجان از دیگر آثار باستانی این شهر بشمار میآید موقعیت و ویژگی آثار تاریخی برازجان:
کاخ زمستانی کوروش هخامنشی: در جنوب غربی برازجان، با قدمتی حدود ۲۵۰۰ سال که تلاش برای یافتن بقایای آن ادامه دارد.
گور دختر: در روستای پشت پر، بخش ارم، مشابه مقبره کوروش، متشکل از ۲۴ قطعه سنگ؛ متعلق به مادر یا دختر کوروش هخامنشی.
کاخ بردک سیاه: در ۱۲ کیلومتری شمال غرب برازجان، روستای درودگاه؛ مربوط به داریوش هخامنشی که تلاش برای یافتن بقایای آن ادامه دارد.
کوشک اردشیر: در مجاورت گوردختر؛ مربوط به عهد اردشیر ساسانی، ساخته شده با سنگ و ساروج.
دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک: بعنوان نماد اصلی شهر برازجان در میانه شهر، مربوط به اوایل قاجاریه، ساخته شده از سنگ با نمای بسیار زیبا و منحصربهفرد. این بنا در زمان پهلوی زندان بوده (از زندانیان معروف: آیتالله طالقانی، مهندس بازرگان، آیتالله هاشمی رفسنجانی و.).. و اکنون در حال بازسازی است. این بنای بسیار معتبر و مستحکم که به دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک برازجان معروف است، در مقابل میدان اصلی شهر برازجان قرار دارد و در سال ۱۲۸۸ قمری مطابق با سال ۱۲۵۰ شمسی بنا به دستور یکی از نیکوکاران شیراز به نام حاج میرزاابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی با هزینهای معادل چهل هزار تومان به پول آن زمان و با معماری استاد حاج محمد شیرازی ساخته شده است. مصالح بکاررفته آن تماماً سنگ و ساروج و تخته سنگهای بزرگ و کوچک در دیوار و کف است. بنا دارای چهار برج میباشد. مساحت آن: ۷۰۰۰ مترمربع با زیربنایی معادل ۴۲۰۰ مترمربع و ارتفاع هر برج: ۱۲٫۷۰ متر و دارای ۶۸ باب اتاق است.
همچنین کوه قلعه (در ارتفاعات شرق برازجان)، پل مشیرالملک (۲۴ کیلومتری شمال برازجان)، کاروانسرای دالکی، چهل خانه سعدآباد، قصر دختر و گوری گاه در تنگ ارم، قلعه سبز در شبانکاره، سد سبا در روستای کان سرخ وحدتیه (مربوط به هخامنشیان)، قلعه غضنفرالسلطنه در کوه قلعه، بازار قدیمی و سرپوشیده برازجان از جمله آثار تاریخی دشتستان هستند.
ره آورد
مهمترین سوغاتیهای برازجان عبارتند از: خرما، رطب، خارک، حصیر و محصولات بافته شده با برگ نخل و سایر فراوردههای نخلیلات، ظروف سفالی، قالی، قالیچه، گبه، گلیم، نمد، گیوه، عبا، ملحفه، قبا، ارده (شیره کنجد)، قلیه ماهی و میگو، انواع حلوا، رنگینک؛ گرده و مشتک و انواع دیگر نان محلی، لورک و ماست و سایر لبنیات محلی، خاک شیر (درمان درد معده)، زیره، بنگو، گل گاوزبان و شنبلیله.