شهر مومن آباد

مومن‌آباد شهری است در استان لرستان در غرب ایران در بیست کیلومتری شهرستان ازنا و در ۵۰ کیلومتری شهر اراک واقع شده است؛ که مردم محلی آن را «مامون» یا «مأمون» می‌خوانند. جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵، برابر با ۱٬۳۳۲ نفر بوده است.. این شهر مرکز بخش جاپلق از توابع شهرستان ازنا است. وجود مقبره امامزاده ابراهیم ازفرزندان محمد باقر در این شهر بیانگر تاریخ این شهر می‌باشد مومن آباد در مسیر راه آهن تهران – جنوب قرار دارد. گویش مردم این منطقه گاپله‌ای می‌باشد که خیلی نزدیک به گویش فارسی دری است و اصطلاحاً مردم منطقه به اهالی مومن آباد و روستاهای اطراف گاپله‌ای می‌گویند.

این شهر دارای شهرداری، بخشداری، پاسگاه نیروی انتظامی، ایستگاه راه آهن، ایستگاه آتش‌نشانی، سالن چند منظوره ورزشی، درمانگاه، بانک و کارخانه فروآلیاژ است. مقبره امامزاده شاهزاده ابرهیم از نوادگان محمد باقر در این شهر واقع است. شغل اصلی مردم این شهر کشاورزی می‌باشد و از زمان تأسیس کارخانه فروآلیاژ تعدادی از مردم این شهر در این کارخانه مشغول به کار شده‌اند. محصولات کشاورزی این شهر گندم و لوبیا می‌باشد.

شهر معمولان

مَعمولان شهری است در استان لرستان در غرب ایران. این شهر مرکز بخش معمولان از توابع شهرستان پلدختر است. معمولان در ۵۰ کیلومتری شمال شهر پلدختر و در ۶۰ کیلومتری جنوب خرم آباد قرار دارد.

ویژگی‌های اجتماعی
شغل مردم

شغل بیشتر مردم در این شهر کشاورزی و دامپروری است. از جمله محصولات کشاورزی معمولان صیفی کاری ، باغات انگور،انار، انجیر و بادام است.
مردم شناسی معمولان
همه مردم معمولان به زبان لری تکلم می کنند.
طوایف معمولان

معمولان قبلا به اسم ماموران بوده است که طی سالها به معمولان تغییر یافته است. معمولان طوایف مختلف فراوانی دارد اما بزرگترن طایفهٔ آن طایفهٔ کوشکی است با حدود 2500 نفر جمعیت. علاوه بر طایفهٔ کوشکی طوایف دیگری از جمله ترکاشوند_ محمودوند_ شاکرمی _ حسنوند_ بیرانوند _لنگانی نیز در این شهر سکونت دارند.

مکانهای تاریخی و دیدنی

در این شهر مکانهای دیدنی فراوانی وجود دارد از جمله پل تاریخی -کتیبه ها و سنگ نوشته ها – تپه های باستانی- قبرستانها و… از لحاظ مناظر طبیعی منطقه معمولان جزو سرسبزترین شهرهای استان و دارای جنگل های بلوط می باشد که در فصل بهار پذیرای بسیاری از مهمانهای نوروزی می باشد
جمعیت

جمعیت با احتساب حومه حدود ۲۰۰۰۰ نفر است که جمعیت شهر معمولان حدود 10000 می باشد

شهر نورآباد

نورآباد شهری است در شمال غرب استان لرستان. این شهر مرکز شهرستان دلفان است و آب و هوایی سرد و کوهستانی و طبیعتی زیبا برای گردشگری دارد. این شهر یکی از پنج شهر با ارتفاع بیش از ۲۰۰۰ متر از سطح دریا در ایران است که درسال ۶۴ به همت نماینده وقت از بخش داری به فرمانداری تغییر وضعیت داد همچنین نام قدیمی این شهر (دُم آیزه)بوده‌است.از مناطق دیدنی و زیارتی آن می‌توان به محراب کوه و آرامگاه امامزاده ابراهیم(ملقب به بابابزرگ) و امامزاده پیرمحمد اشاره کرد.

زبان

طوایف لک ساکن دلفان به زبان لکی مکالمه می‌کنند. گویش لکی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی است . زبان شناسان لکی را قدیمی ترین زبان ایرانی می دانند حدود یک‌ونیم میلیون نفر شامل یک میلیون نفر با زبان مادری (۲۰۰۲) به این زبان سخن می‌گویند.
جمعیت

بنا بر سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ مرکز آمار ایران، جمعیت نورآباد لرستان۶۰،۲۳۴ نفر بوده‌است.
موقعیت جغرافیایی

فاصله این شهر تا مرکز استان یعنی شهر خرم‌آباد ۸۵ کیلومتر، تا کرمانشاه ۹۵ کیلومتر، تا تهران ۵۷۵ کیلومتر و تا نهاوند ۶۰ کیلومتر است. محدوده این شهرستان در موقعیت جغرافیایی ۴۷ درجه و ۲۷ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۱۸ دقیقه طول جغرافیایی شرقی نصف النهار گرینویچ و ۳۳ درجه و ۵۰ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۱۸ دقیقه عرض جغرافیایی شمالی واقع شده به نحوی که گستردگی در طول ۵۲ دقیقه و در عرض ۲۸ دقیقه نشان می‌دهد، در طول جغرافیایی بیشتری کشیده شده است که از جهت اختلاف میزان انرژی خورشیدی دریافتی قابل ملاحظه نیست، به همین علت نقاط شرق و غرب این شهرداری حدود ۴ دقیقه اختلاف ساعت دارند.

شهر کوهنانی

کوهنانی (کورونی) یکی از شهرهای استان لرستان در جنوب غرب ایران است. این شهر مرکز بخش کوهنانی از توابع شهرستان کوهدشت است. جمعیت این شهردر سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۲۸۵۰ نفر بوده‌است.بخش کوهنانی ازلحاظ موقعیت جغرافیایی درجنوب شهرستان کوهدشت قراردارد،ازطرف شمال وشمال غرب به بخش طرهان وازطرف غرب وجنوب غرب به مناطق هم مرزبااستان ایلام وازطرف جنوب وجنوب شرق به بخش رومشگان محدود می شود،مرکزاین بخش شهرقدیمی کوهنانی که به گواهی اسنادمربوط به رژیم گذشته ازپرجمعیت ترین روستاهای شهرستان کوهدشت بابیش ازسه هزارنفرجمعیت ،وازاداراتی چون پست،بانک،انجمن ده،خانه انصاف ،پاسگاه انتظامی ومدرسه ی ابتدایی که افتتاح آن به سال ۱۳۰۶ه.ش و هم زمان با افتتاح اولین مدرسه درشهرستان کوهدشت برمی گردد،برخورداربوده است.ای بخش شامل دودهستان وشصت ویک روستاکه درمجموع نزدیک ۵۰۰۰خانواردارد،می باشد.کل جمعیت بخش قریب به ۲۵۰۰۰نفر وارتفاع آن ازسطح دریا۱۰۰۴مترودارای طول وعرض جغرافیایی به ترتیب ۱۹/۴۷، ۲۴/۳۳درجه است،دارای معدن گچ می باشدوبیش از۱۰۰۰نفرازجوانان خوش آتییه ی این دیاردرمقاطع مختلف تحصیلی درمراکزآموزش عالی به تحصیل مشغول هستند.ازنظراقتصادی مشاغل درآمدزای مردم عبارتنداز:کشاورزی ،دامداری وباغبانی که جمعیت فعال شاغل دراین سه حوزه به ترتیب۳۷۵۱،۲۵۴۰و۶۵۰نفرمی باشد.

شکل گیری

در حاشیه این شهر و در گذشته‌ای نه چندان دور رودی می‌گذشت به نام محلی سولاب یا شور آب (که به دلیل خشک شدن آن در حال حاضر به رود خشکه معروف است) که ساکنان اولیه شهر کوهنانی اطراف آن جمع شده و به همین دلیل نمای شهر تقریباً طولی است. این شهر دارای زمین‌های کشاورزی هموار زیادی در اطراف خود است.
جغرافیا

اطراف کوهنانی کوه‌هایی قرار دارد که از شرق ماه کوه، از شمال کوه بازگیر (باج گیر)، از جنوب کوه نثار و از غرب کوه بزرگ گور هستند. بخش کوهنانی شامل روستاهای شورابه، روستای پای آستان، خسروآباد، حسین‌آباد، مرالی، حیدرخانی، خود شهر کوهنانی، روستای بساط بیگی، منار، زیر تنگ سیاب، نوم کولی، گرخشاب، رماوند، منطقهٔ چشمه حیدر و بالاخره روستای سرسبز رودبار است که هرساله بخش بزرگی از میوه تولیدی در لرستان را تامین می‌کند. لازم به ذکر است که روستای زیرتنگ سیاب توالی از روستاهای پشت سر هم است که همگی دارای باغ‌های انار می‌باشند. بیشتر این محصولات برای صادرات به استان‌ها وکشورهای دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد.[نیازمند منبع]

زبان مردم این شهر لکی است. بخش کوهنانی (درست تر کورونی است، زیرا هم اکنون نیز در زبان لکی کورونی(kooroni) تلفظ می‌شود) شامل۶ طایفه می‌باشد:۱- طایفهٔ نورعلی (شامل روستاهای شورابه سفلی (رستم)، شورابه وسطی (مرحوم برانازار)، شورابه شاهمراد یاری، شورابه علیا (مرحوم کرم خان)، شورابه ابراهیم زارعی، شورابه بهرام بگ، خسروآباد، پشم و پای آستان)

۲- طایفه کورونی (شامل مرکز بخش کوهنانی، روستاهای حسین‌آباد، مرالی و کت کن) ۳- طایفه آدینه وند (شامل روستاهای زیر تنگ سیاب: ده کرمعلی، ده منتعلی، گرخشاب، رماوند و …) ۴- طایفه گراوند (شامل روستاهای توه خشکه، منار، وسکور و عالین آباد) ۵- طایفه دراویش (بیشتر در روستاهای رودبار (روارRowar صحیح تر است) سکونت دارند) ۶-طایفه بساطبیگی (که بزرگترین طایفهٔ کوهنانی می‌باشد وهمچنین این طایفه تعیین‌کنندهٔ ۳ نماینده از ۵ نماینده انتخابات شورای شهر کوهنانی می‌باشد. در بساطبیگی همچنین آثار پیش از تاریخ همچون چیا پهن که به تازگی در یونسکو ثبت جهانی شده است وقلعهٔ بساط خان که در معرض تخریب است وجود دارد. این طایفه همچنین دارای بیشترین دانشجو درمیان دیگر طوایف کوهنانی است.

شهر گراب

گراب نام نرم‌افزاری از پروژه گنو نیز هست. گنو گراب را ببینید.
گَراب شهری است در استان لرستان در غرب ایران. این شهر مرکز بخش طرهان از توابع شهرستان کوهدشت است. زبان مردم این شهر لکی می‌باشد.

جمعیت این شهردر سال ۱۳۸۵، برابر با ۳٫۲۷۵ نفر بوده است.

شهر فیروزآباد لرستان

فیروزآباد شهری است در استان لرستان در غرب ایران. این شهر مرکز بخش فیروزآباد از توابع شهرستان سلسله بوده و مذهب مردم این شهر شیعه است. زبان مردم این شهر لکی می باشد. جمعیت این شهردر سال ۱۳۸۵، برابر با ۲٬۸۷۸ نفر بوده است.

شهر سرباز

سَرباز یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. این شهر، مرکز بخش سربازبخش سرباز از توابع شهرستان سرباز است. جمعیت این شهربر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱٫۱۳۶ نفر بوده است .

در سال ۱۳۹۲ خانم سامیه بلوچ‌ زهی که با کسب اکثریت آرای اعضای شورای شهر، توانستند شهردار سرباز شوند. خانم بلوچ زهی در واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد تهران و در رشته مهندسی منابع طبیعی تحصیل کرده اند و به گفته خود دوست دارند به شهر خودخدمت کنند.

شهر سوران

شهرستان سیب و سوران به مرکزیت سوران در استان سیستان و بلوچستان قرار دارد.

جمعیت کل شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۶۱۵۰۷ نفر بوده است.

طایفه های معروف شهرستان سوران: باهورزهی، میرمرادزهی، ملازهی، محمدی سوران، بیجارزهی، هیبت زهی، رضازهی، صاحبدادزهی، مسکانزهی، جهاندیده، حسین زهی، محمودی، پورمند، بهرامی، هونکزهی، دهواری، بارانزهی، دهانی، و…

شهر سیرکان

سیرْکان شهر کوچکی است در استان سیستان و بلوچستان ایران. سیرکان مرکز بخش بم‌پُشت شهرستان سراوان است. این شهر از نظر جغرافیایی، شرقی‌ترین شهر ایران است.

سیرکان که به‌تازگی تبدیل به شهر شده در جنوب شرقی ایران و نزدیک به مرز پاکستان قرار گرفته‌است. در شمال آن رودخانه ماشکل و در جنوب آن رودخانه مرزی نهنگ قرار گرفته‌است. یک راه آسفالته شهر سیرکان را از راه روستای معروف کلپورگان به شهر سراوان متصل می‌کند. معروفیت روستای کلپورگان به‌خاطر صنایع دستی سفالین آن است.

یک جاده خاکی به طول ۱۶ کیلومتر از سیرکان به روستای کپوتی و راه خاکی دیگری به طول ۴۵ کیلومتر از سیرکان به روستای کشتگان در مرز پاکستان می‌رود.مردم این شهر بلوچ و سنی حنفی هستند که بیشتر از دو قوم بلوچزهی و درازهی میباشند

سیرکان دارای یک مرکز بهداشتی و درمانی با آزمایشگاه است و کتابخانهٔ سیرکان نیز در ۲۱ ماه مه ۲۰۰۵ از سوی انجمن یاری گشایش یافت.

سیرکان همچنین دارای یک گروهان مرزی است که به هنگ مرزی سراوان تعلق دارد.

شهر فنوج

فَنوج یکی از شهرستانهاي استان سیستان و بلوچستان ایران است.

این شهر در بخش فنوج شهرستان فنوج قرار دارد و جمعیت آن در سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۱۵۰۰ نفر بوده‌است.

شهر ستان فنوج از شهرهای قدیمی جنوب بلوچستان است. منطقهٔ فنوج از سال ۱۳۷۹ به‌عنوان بخش از بمپور جدا شده و در سال ۱۳۷۰ به سطح شهر ارتقاء یافت.

به این شهر در زبان محلی پنو یا پنوچ(پَ، نّ)گفته می‌شود. دارای ۷ طائفه اصلی بوده و سالیانی درازی است که در کنار هم زندگی می‌کنند. از جاذبه‌های این شهر تنگه فنوج، مگون، کسوران می‌باشد.محصول اصلی این شهر خرما می‌باشد.

شهر کنارک

شهرستان کنارک یکی از شهرستانهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. مرکز این شهرستان، شهر کنارک است. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۷۱٫۰۶۳ نفر بوده است .

موقعیت جغرافیایی

شهرستان کُنارک با مساحتی بالغ بر ۱۱،۵۶۷ کیلومتر و به مرکزیت شهر کنارک می باشد. کل جمعیت آن ۶۷۵۸۲ نفر است که از این تعداد ۴۲۱۳۹ نفر در روستا و ۲۵۴۴۳ نفر در شهر زندگی می کنند . در مورد وجه تسمیه این شهر آن چه که بر سر زبان ها باقی‌مانده این است که در این مکان درختان کنار زیادی یافت می شده که به همین علت این شهر کوچک بندری به کُنارک معروف گشت.
تقسیمات کشوری

بخش مرکزی شهرستان کنارک
دهستان جهلیان
دهستان کهیر

شهر: کنارک

بخش زرآباد
دهستان زرآباد شرقی
دهستان زرآباد غربی

شهرستان کُنارک دارای یک شهر کنارک دو بخش کُنارک و زرآباد، چهار دهستان زرآباد شرقی و زرآباد غربی، کهیر و جهلیان می باشد . این شهرستان از شمال به شهرستان نیکشهر، از جنوب به دریای عمان، از شرق به شهرستان چابهار از غرب به استان هرمزگان منتهی می شود.
اقتصاد و صنعت

کُنارک رشد خود را مدیون موقعیت مناسب صید و صیادی و نیز موقعیت تجاری بخصوص با کشورهای پاکستان و حوزه خلیج فارس است. وجود دو کارگاه قایق‌سازی در شهر مکمل فعالیت‌های صیادی و تجاری بوده و توان پذیرش جمعیت کُنارک را در سطحی نسبتاً بالا نگه داشته‌است. بعد از انقلاب اسلامی اجرای طرح های زیربنایی و توسعه بنادر و احداث اسکله های جدید به آن رونق بیشتری بخشیده است.

همچنین، نیروگاه گازی کنارک از منابع تأمین انرژی این منطقه است.
آب و هوا

کُنارک دارای آب و هوای گرم و مرطوب است. هوای آن در اوج گرمای تابستان به علت وزش بادهای موسمی “مونسون” معتدل می باشد. این منطقه گرم ترین نقطه کشور در زمستان می باشد. داشتن چنین اقلیمی باعث شده است که محصولات کشاورزی فراوانی همچون چیکو، پاپایا، موز، کنار، انبه، زیتون محلی، بادام و هندوانه در آن کشت شود.

مهم ترین دشت های شهرستان کُنارک عبارتند از:

۱- دشت سرگان با ۸۴ هزار هکتار

۲- دشت کهیر با ۸۴ هزتر هکتار

۳- دشت لاش و زرآباد با ۱۳۴ هزار هکتار
رودخانه ها
رودخانه کهیر

حوزه آبریز رود خانه کهیر در قسمت غرب حوزه کاجو و شرق حوزه رایج واقع شده است. سرشاخه های رودخانه های این حوزه از ارتفاعات شمالی حوزه یعنی کوه های مَکّران سرچشمه گرفته و رودخانه اصلی این حوزه از جهت شمال به جنوب جریان دارد. این رودخانه در مسیر خود از محل آبادی تنگ سرحد و تحت ملک و شهرستان نیکشهر نهایتاً آبادی کهیر عبور نموده و به دریای عمان می ریزد.
رودخانه رایج کاریانی

سرشاخه رودخانه رایج از ارتفاعات شمالی رشته کوه مکران سر چشمه گرفته که پس از عبور از ارتفاعات مختلف والحاق تعدادی آبراهه های مختلف نهایتاً از دشت زرآباد به دریای عمان میریزد .
پوشش گیاهی

از مهم ترین گونه های جنگلی این بخش می توان کهور، کلیر، گور گیاه، کلپوره، آویشن و … نام برد.

کلیر: مهم ترین محل رویش این گیاه سواحل جنوب استان بیش تر در ارتفاعات صفر تا ۱۰۰۰ متری است.

کلپوره: این گیاه در مناطق کوهستانی از ارتفاع ۱۱۰۰ تا ۱۹۰۰ متری و روی خاک های شنی و یا در بین درز و شکاف سنگ ها رویش دارد. این گیاه برای امراض داخلی و گوارشی مفید است.

گور گیاه: نام محلی این گیاه ندگ (nadag)می باشد و بیش تر در آبراهه ها ی مناطق دشتی استان رشد و نمو دارد.

آویشن: نام محلی این گیاه ازگند و در نقاط کوهستانی از ارتفاع ۷۰۰ تا ۲۰۰۰ متری روی خاک های کم عمق و سبک می روید و برای رفع کهیر یا خارش ناشی از حساسیت مفید بوده و همچنین دارویی ضدسرفه است.
جاذبه های طبیعی
گل فشان

در شمال غرب چابهار و در ۲۰ کیلو متری روستای کهیر در زمینی مسطح، سه تپه کوچک گل فشان به ارتفاع ۵۰ متر وجود دارد. چشمه گل فشان کُنارک قسمت مرکزی ناحیه کرانه بلوچستان بوده و به “ناپگ” موسوم است. این اثر طی یکی از عوامل مهم مرفولوژیکی به وجود آمده و بیان گر فعالیت های تکنونیکی منطقه است. گل خروجی از این تپه به رنگ خاکستری فشرده و سرد بوده و بخار همراه ندارد و هنگام خروج گل از ترکیدن حباب صدایی شنیده می شود. گل خروجی از دهانه گل فشان به روی شیب ایجاد شده و از گل های قدیمی می لغزد که منظره ای زیبا و دیدنی را به وجود آورده است.
چشمه شور عین

واقع در روستای شمه سر دهستان کهیر است. چشمه ای طبیعی با آبی زلال و خنک که به صورت جوی جاری می باشد.
چشمه گواتر

واقع در روستای شمه سر دهستان کهیر چشمه ای طبیعی با آبی زلال و خنک که به صورت قطره ای از سینه کوه می چکد.

از دیگر غارها و چشمه های طبیعی به موارد زیر می توان اشاره نمود:

۱- غار طبیعی کل بی بانک واقع در روستای حیدرآباد دهستان کهیر

۲- ترومپک چشمه ای واقع در روستای شمه سر، پایین کوه ترومپک دهستان جهلیان

۳- غار گواتگل واقع در روستای شمه سر دهستان جهلیان

دریا: امواج زیبای دریا نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند. ارتفاع این امواج گاهی به ۱۰ الی ۱۵ متر می رسد. در فصل بهار که بادهای موسمی از شبه قاره هند به این منطقه می وزد این امواج، چشم انداز زیبایی را برای ساحل ایجاد می کند.
بندر ماهیگیری پزم تیاب

این بندر ماهیگیری دارای حدود ۵۰ قایق و ۶ لنج ماهیگیری بزرگ تا کوچک است. ساحل این بندر به شکل پلاژ و ماسه ای می باشد که از نظر گردشگری دارای اهمیت خاصی است.
دماغه پزم:

این دماغه، اسکله کُنارک به طول ۱۲ الی ۱۳ کیلو متر می باشد. وجود یک خشکی طولانی به صورت طبیعی در وسط دریا چشم انداز بسیار زیبایی را ایجاد نموده است. این دماغه شبیه وال یا نهنگ است.
جاذبه های تاریخی و مذهبی

خانه قدیمی آریان خان:

تنها اثر ثبت شده در شهرستان کُنارک می باشد. این اثر که در حدود ۱۲۰ سال پیش ساخته شده جزو اولین بناهای خشت و گلی به حساب می آید و متعلق به آقای چهارشنبه آریان از بزرگان کُنارک بوده است. اثر مذکور با زیر بنای حدود ۲۰۷ متر مربع در بافت قدیمی شهر کُنارک ساخته شده است.

این ساختمان حدود ۳/۵ متر ارتفاع دارد و مصالح آن بیش تر خشت و گل می باشد. ستون های زیبا و پنجره های چوبی قدیمی از عوامل تزئینی این بنا می باشد.

زیارت حاج حسین:

این بنا به صورت گنبدی شکل و بر روی تپه بنا شده است. این زیارتگاه نزدیک “زیارت شیخ فرج” ساخته شده است و مربوط به ۶۰ تا ۷۰ سال پیش است.

صنایع دستی:

شامل سوزن دوزی، حصیربافی، صدف کاری، طلاسازی، لنج سازی و توربافی می باشد.

سوزن دوزی یا بلوچی وزی

نوعی گلدوزی است با سوزن و دست روی پارچه؛ لباس زن بلوچ جامه خویش را سر دست ها تا روی شانه، دور یقه، مچ پا و دامن پیراهن سوزن دوزی می کند. نقوش عمدتاً به صورت اشکال هندسی و معمولاً رنگ های روشن و گرم مانند نارنجی و قرمز به عنوان رنگ های اصلی و رنگ های دیگر مثل سبز، سفید، سیاه و قهوه ای به عنوان رنگ های فرعی انتخاب می شود.

صدف کاری:

از صدف های دریا برای ساخت مجسمه های کوچک و تزئین در قاب و آینه استفاده می شود.

طلاسازی:

در برگیرنده نقش و طرح های بومی و ریزه کاری های فراوان است و تا حدودی تحت تاثیر شبه قاره هند می باشد.
فرهنگ عامه

ساکنان کُنارک بلوچ و از نژاد آریایی هستند. زبان غالب مردم، بلوچی بوده و به گویش مکرانی سخن می گویند.

پوشاک

لباس زنان و دختران

در چند تکه برجسته شامل بالا تنه (زی یا زیگ یا جیگ) قسمت روی شکم تا انتهای دامن (گفتان، گوپتان یا جیب)، سرآستین (آستونک) سر پاچه شلوار (شلوار دپ) است و نیز خود تکه یا سریک که کمی بزرگ تر از چار قد است می بندند.

لباس مردان

تشکیل شده از پیراهن بلندی که تا سر زانوها و گاهی پایین تر بوده و به طور متوسط شامل پنج و نیم متر پارچه است که آن را “جامگ” می گویند. شلوار تشکیل شده از سه متر و نیم تا چهار متر پارچه و به جای کمربند نخی بنام “هنجک” یا “سرن بند” استفاده می شود. بعضی از مردان شال بر سر می پیچند که آن را “لنگته” یا “مندیل” یا “پاگ” می نامند.
خوراک

۱- بتو ماش: نوعی غذای محلی که از ترکیب برنج و ماش می باشد. برای تهیه ابتدا ماش را سرخ کرده و با آسیاب دستی آسیاب کرده و ماش، برنج و آب را مخلوط نموده و در دوری می گذارند.

۲- شودوده: نوعی غذای محلی است که از سرخ کردن خرما با روغن که گاهی به آن کنجد و بادام اضافه می شود تهیه می گردد.

۳- ماشینگ: نوعی سوپ ماش که با نان خورده می شود.

۴- کیش: مغز درخت خرمای جوان که شیرین و سفیدرنگ است.

۵- دلگ: برنج کوبیده شده که با آب به صورت شل تهیه می شود.

۶- ناروش: خورش که اغلب با خورش ماهی (کو گئرت) و خورش مرغ مصرف می شود.

۷- بریانی: مانند استامبولی است و طبخ آن با مرغ و ماهی است و به همراه ادویه فراوان و تند مصرف می کنند.

۸- انباغ: مرغ را ریش ریش کرده و به همراه شنبلیله کاملاً سرخ می کنند.

۹- شیلانچ: کشک را در هاون می کوبند و با آب و کمی روغن داغ می کنند.

۱۰- تباهگ: گوسفند را در زمستان پس از ذبح و درآوردن پوست در هوای آزاد به ریسمانی می آویزند تا خشک شود و به آن کمی آب انار و نمک می زنند. این گوسفند خشک شده را در طول زمستان تکه تکه کرده و می خورند و گاه نیز همراه آن برنج مصرف می کنند.
غذای محلی تباهگ

انواع نان ها

۱- حمیر: مانند نان تافتون است.

۲- تی موش: نان نازکی است نازک تر از لواش که آن را “فطیر” هم می گویند چون با خمیر بی مایه درست می شود.

۳- نان تنوری روغنی: حلکاری

۴- نان ذرت: سوهر=ذرت قرمز

۵- نان کماچ یا ریگی

۶- نان روغنی رو تابه (دک)

شهر گلمورتی

گُلمورتی یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. این شهر، مرکز شهرستان دلگان است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۲٬۹۹۹ نفر بوده است .

شهر گلمورتی که پیش از این در شهرستان ایرانشهر قرار داشت از تاریخ ۴ دی ۱۳۸۶ به عنوان مرکز شهرستان تازه‌تأسیس دلگان برگزیده شد.

گلمورتی نزدیک‌ترین شهر به هامون جازموریان از سوی شرق است. ارتباط با دریاچه جازموریان از استان سیستان و بلوچستان از راه آسفالتهٔ ایرانشهر ـ بمپور ـ گل‌مورتی ـ روباهی – چاه کیچی است.

پیشینه

در سال ۱۳۵۹ خورشیدی فیلم مستندی به نام «نان بلوچی» توسط ابراهیم مختاری در مورد زندگی مردم گلمورتی ساخته شد که در جشنواره فیلم لایپزیگ آلمان در سال ۱۹۹۷ نمایش داده شد.

طبق این فیلم مستند، مردم گلمورتی در آن سال هنوز در کومه‌ها زندگی می‌کردند و تنها شب‌ها برق داشتند. منطقه نیز به خاطر درگیری خان‌ها با ناامنی روبرو بود.

امروزه راه آسفالتهٔ ایرانشهر به جیرفت از گلمورتی می‌گذرد.

در سال ۱۳۸۶ بخشی از واحدهای مسکونی ویران‌شده در اثر چَرخَند گونو در گلمورتی بازسازی شد.

محمد آباد سیستان و بلوچستان

محمدآباد شهری در استان سیستان و بلوچستان ایران و مرکز شهرستان هامون است. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۲٫۳۸۴ نفر بوده است.

محمدآباد در ۱۷ کیلومتری جنوب غربی شهر زابل و در مسیر جاده زابل – زاهدان در دشت واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا ۴۸۰متر است و آب و هوای آن گرم و خشک است.

شهر نصرت آباد

بخش نصرت‌آباد یکی از بخش‌های شهرستان زاهدان در استان سیستان و بلوچستان ایران است .

تقسیمات کشوری

بخش نصرت‌آباد
دهستان دومک
دهستان نصرت‌آباد

شهر: نصرت‌آباد
جمعیت

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش نصرت آباد شهرستان زاهدان در سال ۱۳۸۵ برابر با 17715 نفر بوده است.

شهر نگور

شهر نگور مرکز بخش دشتیاری در جنوب استان سیستان و بلوچستان و در 64 کیلومتری شهرستان چابهار در منتهی الیه جنوب شرق کشور با وسعت 195 هکتار و جمعیتی بالغ بر 4000 نفر واقع گردیده است.

این شهر تقریبا هم سطح دریا بوده و دارای آب و هوای مرطوب می‌باشد، شهرداری نگور در سال 1347 تاسیس و نزدیک به 39 سال از عمر آن می‌گذرد. این شهر از شمال به بخش پلان، از جنوب به دریای عمان، از غرب به دهستان کمبل سلیمان از توابع بخش مرکزی شهرستان چابهار و از سمت شرق به دهستان سند میرثوبان و کشور پاکستان محدود می‌گردد.

نـگـورمخفف < نه گور> است و زمانی که مغولان به این منطقه حمله‌ور شده و به تاراج شهر پرداختند مردم به کوه‌های اطراف پناه برده و تعدادی از بزرگان منطقه نیز در همان محل دفن شده‌اند و به‌همین منظور منطقه را نگور (9گور) نامیده‌اند.

یکی از آثار به‌جا مانده از آن زمان سنگ بزرگی بوده که نوشته‌ای بدین مضمون بر روی آن حک شده است: < کلانتران ما شیخ گمشاد و شیخ قلندر موقع تاراج مغولان در اینجا پناه آورده و نماز عید را ادا نمودیم.> این کتیبه توسط بخشدار وقت که سرپرستی شهرداری را نیز به عهده داشته و همچنین فردی به‌نام دکتر صفویان و مراد محمد شیخ‌زاده که از معتمدین محلی مـی‌بـاشـد مـشـاهـده و توسط بازرسان ،ن زمان به احتمال قوی به تهران حمل و در موزه‌ای در تهران نگه‌داری می‌شود.

شـهـر مـرزی نـگـور مـرکـز بخش محروم دشتیاری با سابقه تاسیس شهرداری در سال 1347 یکی از شهرهای قدیمی استان سیستان و بلوچستان می‌باشد و بر اساس آثار به‌جا مانده از سـنـگ نبشته‌های قبور قـدمـت تاریخی نگور به بـیـش از 1300 سـال بـر می‌گردد.

نام شهر نگور به‌دلیل فراوانی آب سفره‌های زیر زمینی با آب عجین شده است و تقریبا بیش از 90 درصــد آب روسـتــاهـای بخش و بنادر صیادی از چــاه‌هـای نـگـور تـامـیـن می‌شود. به‌خاطر داشتن این پتانسیل و همچنین داشتن اراضی مستعد کشاورزی، آبزی پروری و معادن غنی شن و ماسه و از طرفی با قرار گرفتن در همسایگی کشور پاکستان و در مسیر سه بندر صیادی شرق کشور که بیشترین صید ماهیان صنعتی (تن ماهیان) را به خود اختصاص داده، اهمیت خاصی به این شهر بخشیده است.