چرخه سنگ‌ها يكي از مفاهيم اصلي علم زمين‌شناسي است كه تغييرات سنگ‌هاي رسوبي، دگرگوني و آذرين را كه 3 گروه اصلي سنگ‌هاي تشكيل‌دهنده سطح زمين هستند، در دوره‌هاي زمين‌شناسي مختلف بررسي مي‌كند. اگر در سطح زمين يا اعماق آن تغييراتي ايجاد شود كه شرايط طبيعي موجود در بستر سنگ‌ها را دستخوش تغيير كند، هريك از انواع سنگ‌هاي موجود به نوعي ديگر تبديل خواهد شد.

 

سنگ‌هاي آذرين مانند سنگ باز است و در شرايطي كه در تماس با هواي محيط قرار گيرند، تجزيه يا گداخته مي‌شوند. از آنجا كه سنگ‌ها همواره در معرض تغييرات ناشي از چرخه سنگ‌ها، جابه‌جايي صفحات زمين‌ساختي و همچنين چرخه آب در سطح زمين هستند، هيچ نوع سنگي نمي‌تواند براي هميشه در وضعيت تعادل قرار داشته باشد، بلكه هريك از انواع سنگ‌ها به محض قرار گرفتن در شرايط محيطي جديد تغيير مي‌كند و به سنگ ديگري تبديل خواهد شد. به عبارت ديگر، مي‌توان گفت چرخه سنگ‌ها در طبيعت نشان‌دهنده ارتباط ميان 3 نوع سنگ اصلي تشكيل‌دهنده زمين و همچنين فرآيندهايي است كه به موجب آن، هريك از انواع سنگ‌هاي آذرين، رسوبي و دگرگوني با گذشت زمان به يكديگر تبديل مي‌شوند.

سنگ‌هايي كه در اعماق زمين قرار دارند، در صورتي كه زير فشار قرار گيرند، ذوب و به ماگما تبديل مي‌شوند. اين در حالي است كه اگر در اعماق زمين تغييراتي ايجاد شود كه در نتيجه آن شرايط موجود دستخوش تحول شود، ماگما ديگر حالت خميري و مايع نداشته و بتدريج پس از خنك شدن به سنگ آذرين تبديل مي‌شود. در نتيجه فعاليت‌هاي آتشفشاني ماگما به سطح زمين راه مي‌يابد و پس از قرار گرفتن در هواي محيط بسرعت سرد و تبديل به سنگ‌هاي آذرين بيروني يا سنگ‌هاي آتشفشاني مي‌شود. صخره‌سنگ‌هايي كه در معرض دماي بسيار بالا يا زير فشار بسيار زياد قرار مي‌گيرند، از نظر فيزيكي و شيميايي تغيير مي‌كنند و تبديل به سنگ‌هاي دگرگوني مي‌شوند. به عبارت ديگر، مي‌توان گفت دما و فشار دروني زمين، 2 عامل مهمي هستند كه نقش بسيار مهمي در تبديل سنگ‌هاي آذرين و رسوبي به سنگ‌هاي دگرگوني دارند.

اين تغييرات دروني مي‌تواند حجم انبوهي از صخره‌سنگ‌ها را در يك محدوده وسيع تحت تاثير خود قرار دهد كه مي‌تواند منجر به تشكيل رشته‌كوه‌هايي عظيم در سطح زمين شود. سنگ‌هايي كه به خارج از زمين راه يافته و در معرض هواي محيط قرار مي‌گيرند، بسيار ناپايدار هستند و تحت تاثير فرآيندهاي طبيعي، نظير هوازدگي يا فرسايش تغييراتي در آنها ايجاد مي‌شود. در نتيجه فرسايش يا هوازدگي صخره‌سنگ‌هاي عظيم به قطعات كوچك شكسته شده در حركت از مكاني به مكان ديگر، مواد محلول را با خود حمل مي‌كنند. اين در حالي است كه عوامل جوي بتدريج قطعات كوچك سنگ‌هاي آذرين راه‌يافته به سطح زمين را در اعماق آب‌ها و بستر رودخانه‌ها و درياها روي هم انباشته مي‌كنند.

با تجمع اين سنگ‌ها و زير فشار قرار گرفتن آنها در محلي كه روي هم انباشته شده‌اند، بتدريج سنگ‌هاي رسوبي شكل مي‌گيرند. هريك از انواع سنگ‌هاي آذرين، دگرگوني و رسوبي پس از انتقال به اعماق زمين مي‌تواند ذوب و به ماگما تبديل شود و دوباره به سطح زمين راه يابد.

منبع:‌graphics5w