دجال
بنام خدا
دجال
پرسش :
پاسخ :
دجال از ريشه «دجل» به معناى دروغگوى حيلهگر است. اصل داستان دجال در كتابهاى مقدس مسيحيان است.(1) در انجيل اين واژه بارها به كار رفته و از كسانى كه منكر حضرت مسيح باشند و يا «پدر و پسر» را انكار كنند، به عنوان دجال ياد شده است. به همين جهت در ترجمه انگليسى كتابهاى مقدس مسيحى، واژه آنتى كريست(Anti christ) يعنى ضد مسيح به كار رفته است.
در روايات زيادى از اهل سنت، خروج دجال از نشانههاى برپايى قيامت دانسته شده است.(2) در كتابهاى روايى شيعه، تنها دو روايت در مورد خروج دجال به عنوان يكى از علائم ظهور حضرت مهدى(عج) آمده است(3) كه هيچ يك از آنها از نظر سند معتبر و قابل قبول نيست. بنابراين، از نظر منابع شيعى، دليل معتبرى بر اين كه خروج دجال يكى از علائم ظهور باشد، وجود ندارد؛ اما در عين حال با توجه به روايات زيادى كه در منابع اهل سنت آمده است، احتمال اين كه اصل قضيه دجال به طور اجمال صحت داشته باشد؛ وجود دارد. البته حتى اگر اصل قضيه دجال صحت داشته باشد، بىترديد بسيارى از ويژگىهايى كه براى آن بيان شده، افسانه به نظر مىرسد.
پس، اصل قضيه دجال امرى محتمل و ممكن، مىنمايد. اكنون اين سؤال مطرح است كه مقصود از دجال چيست؟ درباره مصداق اين واژه دو احتمال وجود دارد:
1. با توجه به معناى لغوى «دجال»، مقصود از آن نام شخص معينى نيست؛ بلكه هر كسى كه با ادعاهاى پوچ و بىاساس و با تمسك به انواع اسباب حيلهگرى و نيرنگ در صدد فريب مردم باشد، دجال است.
بر اين اساس، دجالها متعدد خواهند بود. وجود رواياتى كه در آن سخن از دجالهاى متعدد رفته است، اين احتمال را تقويت مىكند؛ مانند: قال رسول الله(ص): يكون قبل خروج الدجال نيّف على سبعين رجالاً؛(4) پيش از خروج دجال، بيش از هفتاد دجال خروج خواهندكرد
بنابراين احتمال، در حقيقت قضيه دجال بيانگر اين مطلب است كه در آستانه انقلاب امام مهدى(عج) افراد حيلهگر براى نگهداشتن فرهنگ و نظام جاهلى، همه تلاش خود را به كار مىگيرند تا با تزوير و حيلهگرى مردم را نسبت به اصالت و تحقق آن انقلاب و استوارى رهبريش، دچار ترديد سازند. اين كه در همين روايات تأكيد شده است: «هر پيامبرى امت خويش را از خطر بر حذر داشته است»، خود تأييدى ديگر بر همين احتمال است كه مقصود از دجال، هر شخص حيلهگر و دروغ گويى است كه قبل از خروج حضرت مهدى(ع) در صدد فريب مردم است.
2. دجال، كنايه از كفر جهانى و سيطره فرهنگ مادى بر همه جهان است.
استكبار با ظاهرى فريبنده و با قدرت مادى، صنعتى و فنى عظيمى كه در اختيار دارد، سعى مىكند مردم را فريب دهد و مرعوب قدرت و ظاهر فريبنده خود كند. بر اين اساس است كه پيامبران امتهاى خود را از فتنه دجال بيم دادهاند: «ما بعث الله نبيا الا و قد انذر قومه الدجال...؛(5 ) هيچ پيامبرى مبعوث نشد مگر آن كه قومش را از فتنه دجال بر حذر داشت»، در حقيقت آنان را از افتادن به دام ماديت و ورطه حاكميت طاغوت و استكبار جهانى بر حذر داشتهاند. پس احتمال مىرود منظور از دجال - با آن شرايط و اوصافى كه در اين روايات براى او شمرده شده- همان استكبار جهانى باشد؛ مثلاً در اوصاف دجال گفته شده «كوهى از طعام و شهرى از آب به همراه دارد» كنايه از امكانات عظيم و گستردهاى كه استكبار در اختيار دارد.(6(
پىنوشت:
1. رساله يوحنا، بابا 2، آيه 22ù18.
2. سنن ترمذى، ج4، ص507 - 519.
3. كمال الدين صدوق، ص525 و 526.
4. كنزالعمال 14، ص200.
5. بحارلانوار، ج52، ص205.
6. رجوع كنيد به: الف) چشم به راه مهدى، مركز انتشارات دفتر تبليغات قم، جمعى از نويسندگان، ص289.
ب) دادگستر جهان، ابراهيم امينى، ص223