«نه آقا، ما نمی‌آییم، دست کسی رو هم ماچ نمی‌کنیم، هر کاری هم دلتون می‌خواد بکنید...» این جملات علی پروین خطاب به علی عبده، مالک باشگاه پرسپولیس در روزهایی بود که شعله‌های انقلاب هنوز زبانه نکشیده بود روزهای نارنجی پاییز 52، دو سه هفته‌ای از شکست سنگین تاج می‌گذشت. آبی‌های دربار، شش‌تایی شده بودند و شاه به جهت محبوبیت بیش از حد پرسپولیس در آن روزها با یک حرکت عوام‌فریبانه سعی می‌کند تا تیم پرطرفدار پایتخت را که در روزهای اوجش قرار داشت و همایون بهزادی‌اش با 42 سال سن مثل یک مهاجم 20 ساله بود و روی ساق‌های علی پروین و گلزنی‌هایش شرط‌بندی می‌شد به دربار بکشاند و حسابی بهره‌برداری کند. پرسپولیسی‌ها برای بار اول حتی با اصرارهای عبده مالک باشگاه، زیر بار نمی‌روند البته وقتی پای ساواک وسط می‌آید همه مجبور می‌شوند دستور را اجرا کنند. عبده پس از دستور ساواکی‌ها به پای یاران پروین می‌افتد و با عجز و لابه می‌گوید: «نگذارید ماجرای انحلال شاهین این‌بار برای پرسپولیس تکرار شود...» سرخ‌ها می‌روند و آن کاری را که نمی‌خواستند انجام می‌دهند. در گزارشی که پیش رو دارید سعی می‌کنیم به مهم‌ترین مبارزات بازیکنان فوتبال ایران در سال‌های انقلاب اشاره کنیم هر چند ماجراهای زیادی در این‌باره وجود دارد.
ماجرای انحلال شاهین
باشگاه شاهین که پیش از انقلاب به یک مکتب تبدیل شده بود در سال 46 منحل شد جدا از اینکه رژیم پهلوی از اپوزیسیون شدن این باشگاه می‌ترسید و وضعیت طوری شده بود که بازیکنان این باشگاه کمتر از لیسانس نداشتند اما بازی شاهین- تاج در امجدیه تاثیر زیادی در انحلال این باشگاه داشت. در این بازی که شاه در ورزشگاه امجدیه حاضر بود در نیمه اول شاهینی‌ها سه گل به تاج زدند و تماشاگران با شعار شاه- هین، شاه- هین، شاه را مسخره کردند. شاه بین دو نیمه از ورزشگاه رفت و بازی نیمه‌کاره تعطیل شد و مردم به خیابان‌های اطراف ریختند و تظاهرات بزرگی علیه رژیم شاه شکل گرفت، این اتفاق تاثیر زیادی در انحلال شاهین داشت.
پسر شاه خلف وعده کرد
پس از ماجرای بازی شاهین، پرسپولیس بود که شاه دیگر پایش را به ورزشگاه نگذاشت تا بازی‌های آسیایی 1974 تهران که در مراسم افتتاحیه، فینال فوتبال، فینال رقابت‌های دوو میدانی و اختتامیه حضور پیدا کرد او به شدت دوست داشت پسرش حتی به این قیمت که فحش هم بخورد در میادین حضور پیدا کند. حشمت مهاجرانی در یکی از گفت‌وگوهایش تعریف می‌کرد که در روزهای پیش از حضور ایران در جام‌جهانی 1978 آرژانتین فدراسیون پول نداشت و رییس فدراسیون هم نمی‌توانست برای تیم ملی پول جور کند. دربار با فدراسیون فوتبال لج آفتاده بود و این به دلیل اصرار حشمت در دعوت از پرویز قلیچ‌خانی بود. پسر شاه که همواره در تمرینات تیم ملی حضور پیدا می‌کرد به مهاجرانی پیشنهاد می‌دهد که قلیچ‌خانی را خط بزند تا دربار به فدراسیون پول بدهد. پرویز قلیچ‌خانی سیاسی خط می‌خورد اما دربار به فدراسیون پول نمی‌دهد، پسر جوان شاه مخلوع یکی از اعضای تعیین‌کننده فدراسیون فوتبال آن زمان بوده است پس از آن ماجرا ملی‌پوشان حسابی از دست دربار گله‌مند شدند و حتی ناصرحجازی از اردوی تیم ملی قهر کرد.
ماجرای جالب پروین و قلیچ‌خانی
آنهایی که روزنامه کیهان مورخ 23 بهمن 57 را هنوز در آرشیوشان دارند، می‌توانند به نیم‌تای پایین آن به دقت نگاه کنند. عکسی گویا در خیابان انقلاب، تظاهراتی علیه دولت بختیار شکل گرفته و انقلاب پیروز شده است. عده‌ای زیر یک پلاکارد حرکت با مضمون «نه شرقی، نه غربی، حکومت اسلامی» ایستاده‌اند اما در میان تمام آن افرادی که ایستاده‌اند یک نفر از ته دلش می‌خندد. او علی پروین است. شرح عکس هم چاپ شده و کلی از علی پروین تعریف شده است اما در سمت راست نیم‌تای دوم همان صفحه ندامت نامه پرویز قلیچ‌خانی خطاب به ملت انقلابی ایران چاپ شده است. شاید در تاریخ ورزش این سرزمین کمتر کسی نام قلیچ‌خانی را از یاد ببرد؛ فوتبالیستی که در اوج به خاطر مسایل سیاسی و گرایش‌هایی که داشت سوخت و خاموش شد. قلیچ‌خانی کسی بود که سال‌ها تنه‌اش به تنه جنبش دانشجویی ایران خورده است. پرویز قلیچ‌خانی فوتبالیستی بود که گفته می‌شود هنوز روی دستش کسی نیامده و فیلم‌های کمی که از بازی او موجود است همین نکته را نشان می‌دهد. قیلچ‌خانی در اردوهای داخلی و خارجی تیم ملی اعلامیه‌های سیاسی را پخش می‌کرد و جهت‌گیری‌های سیاسی او باعث بازداشتش و خط خوردن از تیم ملی شد. از او هم پیش از انقلاب و هم پس از انقلاب توبه نامه‌هایی در روزنامه‌های کیهان و هفته‌نامه کیهان ورزشی چاپ شد. او همان سال‌های اول انقلاب از ایران رفت و کلا راهی جدا از فوتبال را در پیش گرفت. یکی از مهم‌ترین اتفاقات در زندگی وی، دستگیری‌اش در بهمن ماه ۱۳۵۰ توسط ساواک بود. پرویز قلیچ‌خانی به دلیل گرایشات ضدرژیمی و همچنین مطالعه چندین کتاب ممنوعه سیاسی مورد بازجویی شدید قرار گرفت. خبر دستگیری وی و مهدی لواسانی دیگر بازیکن ملی‌پوش به خاطر فعالیت‌های سیاسی در ۲۱ بهمن ۱۳۵۰ منتشر شد در حالی که پرویز قلیچ‌خانی یک ماه پیشتر در محل خانه‌اش و در جلوی چشم خانواده‌اش دستگیر شده بود. پس از مدتی تنها پرویز قلیچ‌خانی را در یک مصاحبه تلویزیونی با حضور سردبیران چند نشریه ورزشی وادار کردند تا اعلام پشیمانی کند تا چند روز بعد از آن آزاد شود. دستگاه تبلیغاتی رژیم شاه با مهدی لواسانی در محل خانه‌اش و در کنار خانواده‌اش مصاحبه کردند در آن زمان پرویز قلیچ‌خانی متاهل و دارای یک دختر دو ساله بود. همان‌طور که وی در سال ۱۳۵۶ و طی یک اطلاعیه اعلام کرد، یکی از دلایل گرایش سیاسی وی، ماجرای سیاهکل بود.
قلیچ‌خانی چه نوشت؟
دو سال پیش نامه پرویز قلیچ‌خانی دوباره منتشر شد. در بخش‌هایی از این نامه آمده است: « من در 13 آذرماه 24 در خانواده‌ای زحمتکش و از نظر فرهنگی - مذهبی در یکی از خانه‌های قدیمی محله صابون‌پزخانه جنوب تهران به دنیا آمدم. دوران کودکی و دبستان را در میان خاک و خل بزرگ شدم و در دوران دبیرستان گرایش شدیدی به مذهب داشتم در روز 15 خرداد 42 شاهد کشتار مردم بوده است. در این سال به فوتبال روی آوردم و در سال 43 پدرم به اتهامی واهی دستگیر شد و 11 ماه دربند بود که اثرات بسیاری در روحیه من بجا گذاشت. وقتی تیم ایران اول شد اعضای تیم به اصطلاح شرفیاب شدند و در این شرف به باد دهی تمامی سرپرستان و مربیان و اعضای تیم تا کمر خم شده و بر دستان شاه بوسه زدند ولی من از انجام این کار خودداری کردم و به همین دلیل از سوی تیمسار خسروانی و هاشمی‌نژاد مورد بازخواست قرار گرفتم. پس از مدتی وقتی از سوی یکی از دلالان فوتبال ترکیه از من و یکی از دوستانم دعوت شد تا با گرفتن مبلغ کلانی به ترکیه بروم، این مساله را با قره‌گوزلو دبیر وقت تربیت‌بدنی در میان گذاشتیم اما فردای آن روز یک آگهی بدون اطلاع ما در روزنامه‌ها چاپ شد که به خاطر علایق به شاه‌دوستی و میهن‌پرستی حاضر به رفتن به ترکیه نیستیم. در 21 بهمن‌ماه 50 حدود ساعت 12:30، 9 نفر پس از گشتن خانه من را با خود به کمیته بردند. قلیچ‌خانی در این زمینه توضیحات کاملی می‌دهد که چگونه او را تهدید کردند و با تزریق چند آمپول او را منگ کردند و اضافه می‌کند: شخص هیکل‌داری به نام پرویز زنم را جلوی کمیته به من نشان داد و گفت اگر آنچه را که می‌گوییم انجام ندهی زنت را می‌آوریم داخل و متعاقبش شنیع‌ترین و وقیحانه‌ترین کلمات را بر زبان راند که قلم از نوشتنش شرم دارد. سرانجام بدون آنکه به درستی به عاقبت و نتیجه برگزاری این خیمه‌شب‌بازی ننگین فکر کرده باشم با تایید خویش به بر عهده گرفتن آن رل مسخره در خیمه‌شب‌بازی وقاحت‌آمیز مقام امنیتی رضا دهم و پس رضا دادم و ننگ. قلیچ‌خانی آنگاه به نتایج کاری که می‌کند می‌پردازد که چگونه نادم و پشیمان بوده و در این زمینه توضیح کاملی می‌دهد که همیشه در رنج بوده و بعد توضیح می‌دهد که چرا ساواک او را برگزیده است و از وجود او بهره‌برداری تبلیغاتی کرده است و اما او همیشه سعی می‌کرده است علیه ساواک و اختناق مبارزه کند و برای فرار از آلودگی‌ها و تبلیغ علنی علیه رژیم تصمیم به رفتن به خارج از کشور را می‌گیرد. هر بار که تقاضای گذرنامه می‌کردم به من نمی‌دادند اما زمانی که مبارزه علیه رژیم از سوی گروه‌های مختلف مردم به اوج رسید و حزب فاشیستی رستاخیز سر کار آمد و برای خلاصی از وجود مخالفان به آنها پاسپورت می‌داد، من هم فرصت را مغتنم شمردم و به آمریکا رفتم و چون نیاز به پول داشتم در تیم‌های آمریکا فوتبال بازی کردم و تا اینکه مساله شرکت در مسابقات جهانی فوتبال «آرژانتین» پیش آمد و این فرصت مناسبی بود که من ماهیت رژیم را برملا سازم و 10 روز قبل از مسابقات در یک مصاحبه تلویزیونی مطالبی علیه رژیم فاشیستی عنوان کردم و در مصاحبه با مطبوعات نیز بارها ماهیت این رژیم را برملا ساختم. قلیچ‌خانی در پایان نامه می‌نویسد: اکنون در خاتمه من با همه کوچکی‌ام از تو‌ای خلق کبیر می‌خواهم که با قلب مهربانت آن خطای گذشته را بر من ببخشایی و اجازه دهی که با وجود ناچیزم بر قامت سترگ و استوارت تکیه زده و دیگر بار در راهت ره بسپرم.
حشمت فوتبال سرمربی شد یا...؟
محمد مایلی‌کهن دو سال پیش که سرمربی تیم ملی شده بود و سرمربی شدنش هم دو هفته‌ای بیشتر طول نکشید به برنامه «90» رفت و در آن برنامه اشاره کرد انتخاب سرمربیان داخلی تیم ملی هم پیش و هم پس از انقلاب سیاسی بوده است. او قصد داشت درباره حشمت مهاجرانی صحبت کند که عادل فردوسی‌پور صحبت‌های او را قطع کرد. حشمت مهاجرانی، مربی فوتبال فرزند شاه مخلوع بود و به همین دلیل بسیاری از مطبوعات منتقد آن زمان این اتفاق را در سرمربی شدنش برای تیم ملی دخیل می‌دانستند هر چند حشمت مهاجرانی از رده‌های پایه کارش را شروع کرده بود و قهرمانی آورده بود و مربی موفقی بود اما حضورش در دربار شائبه را به وجود آورده است و کاریش هم نمی‌شود کرد در هر حال حشمت مهاجرانی همواره درباره کارهای انقلابی بازیکنان مثل بحث‌های سیاسی، پخش کردن اعلامیه‌ها و جزوه‌های ضدرژیم و رونویسی کردن اعلامیه‌ها سعی می‌کرد مدارا کند و کار طوری نشود که تیم ملی ضربه بخورد هر چند ساواک از طریق فدراسیونی‌ها تیم ملی را زیر نظر گرفته بود اما مهاجرانی تا جایی که می‌توانست پای بازیکنانش می‌ایستاد.
