مجموعه مقالات خانه و خانواده - سفر

خوانسار، شهری زیبا در حصار کوه ها

خوانسار در ناحیه ای نه چندان دور از کویر مرکزی ایران در فاصله ای حدود ۱۵۰ کیلومتری شمال غرب شهر اصفهان واقع شده است. شهری زیبا مصفا و یکی از زیباترین شهرهای مناطق مرکزی کشور.
خوانسار به راستی شهری است در حصار کوه ها، باغ شهری آرمیده در دامنه های زاگرس و شکل گرفته در مسیر رودی که سرچشمه اناربار ( رود قم ) است. به طور کلی شهر خوانسار همیشه دیدنی بوده است و زمان و مکان مانع از تماشای از این شهر نیست. می توان به این شهر سفر کرد و از شبها و روزهای آن لذت برد.
دمای هوای خوانسار درتابستان نهایتا به ۳۷ درجه میرسد و در زمستان سرمای دلنشین همراه با انبوه ریزش برف است. این شهر در پاییز رنگ زرد به خود میگیرد و پوشش کوچه ها و باغها را برگهای زرد درختان میگیرد، اما در بهار که یک بهار کاملا واقعی را در خود دارد در فروردین ماه زمین زنده می‌شود و بوی عطر سبزی و شکوفه انسان را مست می‌کند شکوفه‌ها در سرچشمه خوانسار از زیبایی بیداد می‌کند. نعمت باران نیز در بهار برای خوانسار وجود دارد.
گلستانکوه در مسیر خوانسار به اصفهان در ۱۵ کیلومتری شهر خوانسار یکی از زیباترین کوههای اصفهان با ارتفاع ۳۶۳۱ متر است. این منطقه طبیعی حدود ده کیلومتر مربع وسعت دارد و در فصل بهار مملو از گلهای طبیعی به ویژه لاله سرخگون است که به رنگ سرخ مایل به بنفش بوده و از روز چهلم تا شستم بعد از عید شکفته می شوند و در موقع وزش باد سیر و روشن می شوند.
گل پیاز موسیر از جمله گلهای گلستانکوه است و مانند دیگر گلهای این منطقه خود رو می باشد و گون درختچه ای کوتاه است که معمولا ارتفاع آن به یک متر نمی رسد، اما مقداری از سطح زمین فاصله گرفته و گسترده می شود. در گذشته از گون محصولاتی بدست می آمد. اخیرا به علتهای گوناگون از قبیل اثرات مواد شیمیایی و عدم رسیدگی و بی توجه بودن به این گیاه طبیعی دوران اضمحلال را طی می کند.سرچشمه از مکان و فضایی شاداب و حیات بخش برخوردار است و هر بیننده ای را مجذوب خود می کند . محلی طبیعی بوده که در ضلع جنوب شرقی شهر واقع است و به مرور تحولات شهری و تجملات مصنوعی رنگ تصنعی به خود گرفته و به پارکهای امروزی تشابه پیدا کرده است.
● سایه تخریب بر دشت زیبای گلستانکوه
با ذوب برفها در دامنه کوههای سرد خوانسار، هزاران لاله سرخ واژگون از بطن خاک سیاه گلستانکوه می رویند و به سان نوزادان طبیعت در دامن دایه باد سرود زندگی آغاز می کنند.
رویش هزاران لاله واژگون در اوان هر بهار در دشت زیبای «گلستانکوه» جلوه بی نظیر و کمیاب طبیعت گوناگون حیات وحش در ایران را نمایان می کند. «گلستانکوه» در وسعتی افزون بر یک هزار هکتار در منطقه سردسیر غرب استان اصفهان قرارگرفته و رویشگاه گل منحصر به فرد و کمیاب «لاله های واژگون» و انواع دیگری از گیاهان مرتعی خودرو است.
لاله واژگون برخلاف سایر گونه های لاله و سایر گلها از ساقه به سوی زمین برگشته است و بدین سبب نامش را واژگون نهاده اند و برخی نیز به سبب آنکه درمیان گلبرگهایش همواره قطره آبی جاری است، بدان «گل اشک» نیز می گویند.
از مجموع ۱۲ گونه گل تزیینی لاله، «لاله واژگون»، گل بومی سرزمین ایران است که در قرن شانزدهم میلادی به اروپا برده شد و در اقلیم مناسب قاره سبز پرورش یافت.
در کنارگلستانکوه اقلیم کوهستانی و برف گیر روبه شمال کوهساران زاگرس و در برخی از استانهای سردسیر کشور همانند چهارمحال و بختیاری و لرستان نقاط انگشت شمار از رویشگاههای طبیعی لاله های واژگون در ایران است. در کنار رویش لاله های واژگون گلهای بنفش رنگ، موسیر، گزانگبین، باربچه و انواع دیگری از گیاهان مرتعی در هر بهار زینت بخش گلستانکوه است. مناظر زیبا و پوشش گیاهی منحصر به فرد این منطقه همه ساله هزاران نفر از مشتاقان طبیعت را به سوی خود می کشاند. وجود چشمه های پرآب، این دشت زیبا را به نقطه ای بی نظیر در استان اصفهان بدل کرده است. ولی این طبیعت بی نظیر در گام رو به جلوی تخریب ونابودی هرروز عقب تر می رود و دوستداران طبیعت در هر سال نشانه های کمتری از این طبیعت بکر را نسبت به سالهای قبل از آن می یابند. بوته کنی بی رویه، بهره برداری افزون بر ظرفیت و نیز تغییرات طبیعی ناشی از عوامل مخرب، عرصه طبیعی گلستانکوه خوانسار را کوچکتر کرده است. این منطقه به سبب رویش گونه های منحصر به فرد از گیاهان مرتعی و نیز لاله های واژگون در دومین ماه از بهار هرسال، غنیمتی از طبیعت در استان اصفهان است که به تدریج ازکف می رود. هر دوستدار طبیعتی می داند که گلهای وحشی تنها در اقلیم خود می رویند و آنان که هرساله به قصد تفرج به سوی گلستانکوه هجوم می برند و پنهان از دیدگان محیط بانان عرصه های منابع طبیعی، لاله ها را از ساقه جدا می کنند درواقع مرگ طبیعت را رقم می زنند. بوته کنی و چیدن لاله های واژگون آن هم در فصل تکثیر ورویش، عامل مرگ گلهاست و دیری نخواهد پایید که درگلستانکوه دیگر گلی نخواهد روئید و این دشت زیبا بر نام بی مسمای خود خواهد گریست.
گزارش برنامه گروه ستاک
تاریخ اجرا : جمعه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۵
نفرات : خانمها : صالحی – حضرتی – رشیدی – رستمی آقایان : یوسفی – طاهرخانی – حاجی ئی – شادفر
سرپرست : شادفر
شاید در استان اصفهان بدلیل کویری بودن منطقه انتظار دیدن شهرهای کوهستانی و همچنین روستاهای پر آب کمی دور از انتظار باشد اما در هر گوشه ای از این استان روستاها و شهرهای بسیار زیبایی وجود دارند که خود به تنهایی میتوانند قطب گردشگری استان باشند و از بار گردشگری شهر اصفهان بکاهند . خصوصا اگر این گردشگران بیشتر به طبیعت و اکوتوریسم علاقمند باشند .
از این دست میتوان روستاها و شهرهای زیبای بسیاری از جمله ابیانه ، نیاسر ، قمصر ، خوانسار ، نطنز و ... را نام برد که در دامان کوهستانهای استان پا گرفته اند و هنوز بسیاری از آنها بافت سنتی خود را حفظ کرده اند اما متاسفانه بیشتر آنها با دست اندازی ساختمانهای اصطلاحاً با معماری اروپایی دوره احتضار را طی میکنند و ...
همانگونه که در مطالب بالا به قلم دیگر دوستداران طبیعت آمده است خوانسار به دور از تملق شهری است بسیار زیبا هنوز با کوچه باغهای زیبایش و هوایی کوهستانی و خنک که واقعا می تواند در هر فصلی پذیرای خیل گردشگران و طبیعت دوستان باشد .
بهار دل انگیزش با عطر گلهای بهاری و شاخه های نورسته درختانش ، تابستان با هوای خنک صبحگاهی و شامگاهش و میوه هایش ، پاییز با تابلوی چند رنگش و زمستان نیز با ترکیب سپیدی برف و کوههایش .
به غیر از گلستانکوه و خوانسار میتوان در برنامه ای یک یا دو روزه از دیگر زیباییهای مسیر تهران به خوانسار نیز دیدن نمود . شهر زیبای گلپایگان با ارگ گوگد و همچنین برجهای کبوتر ( کبوترخانه ) تیدجان و قودجان . که دو روستای آخری با بزرگ شدن شهر خوانسار به شهر خوانسار پیوسته اند ، این در حالی است که تا چند سال پیش این دو روستا حدود ۴ کیلومتر با خوانسار فاصله داشتند .
البته این مناطق جاهایی بود که در برنامه گروه ستاک به تماشایشان نشستیم مطمئنا روستاهای دیگر مسیر و مناطق دیگری نیز برای دیدن و لذت بردن در این منطقه وجود دارد .
و باز هم استخوان لای زخم همیشگی که هزاران بار گفته ایم و گفته ایم و ....
به نظر این قلم خودخواه تر از ما ایرانیان در عالم گیتی نمی توان یافت ؟ اگر در روستای دره بید نگهبان وجود نداشت و اطلاعیه کاملی در مورد نچیدن گلها و از ریشه در نیاوردن آنها بین مردمی که برای ساعتی دلخوشی خود به آنجا آمده بودند نبود ، حجت بر مردمی که به قصد تماشای دشت زیبای لاله های واژگون آمده بودند تمام نمی شد و بهانه ای برای این مردم وجود داشت ؟
اما با وجود همه این تدابیر این گردشگران!!! به راحتی گلها را برای چند دقیقه ای دلخوشی فرزندان و یا حتی دلخوشی خود میچیدند و برخی نیز به یادگار پیاز گلها را با خود می بردند .
آیا حتما باید چوبی بر بالای سر ما ایرانیان وجود داشته باشد تا مطلبی را قبول کنیم ، و با زبان و فرهنگ و تبلیغات نمی توان این کار را انجام داد ؟ ظاهرا که مزاج ما با مورد اول بیشتر کنار می آییم !!
روستای دره بید یکی از دیگر از روستاهای استان اصفهان است که در ۱۵ کیلومتری شهر داران قرار دارد و طی چند سال اخیر مورد تاخت و تاز طبیعت گردان قرار گرفته است و برای به تاراج بردن گلهای لاله واژگون جاده ای خاکی و کوهستانی بطول حدودا ۷ کیلومتر از روستا کشیده شده است تا مردم به راحتی بتوانند دشت لاله واژگون را به غارت ببرند .
برای دیدن دشت گلهای لاله واژگون با دوستان گروه ستاک ، پنجشنبه به ساعت ۲۲:۳۰ از پل سیدخندان به سمت آزادی حرکت میکنیم و پس از همراه شدن تمامی دوستان که جمعا ۸ نفر هستیم ساعت ۲۳ از تهران به سمت خوانسار به راه می افتیم.
برای رسیدن به خوانسار ، دو مسیر را میتوان انتخاب نمود جاده تهران - ساوه - سلفچگان - دلیجان – جاده فرعی موته – گلپایگان – خوانسار و یا اتوبان تهران - قم – سلفچگان – خمین – گلپایگان – خوانسار ، البته هر دو جاده از نظر فاصله تا تهران تقریبا یکسان هستند و تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند .
برای رفتن به خوانسار مسیر اول را انتخاب میکنیم و برای برگشت مسیر دوم را . در تاریکی شب با یک دستگاه مینی بوس ایویکو از جاده ساوه به سمت خوانسار می رویم . حدود ساعت ۳:۳۰ صبح به شهر دلیجان میرسیم ، با توجه به خستگی راننده تصمیم می گیریم مدتی در خوانسار توقف کنیم تا راننده کمی استراحت کند ، پس از توقفی حدودا یک ساعته راس ساعت ۴:۳۰ به سمت خوانسار حرکت میکنیم . ساعت ۶:۳۰ صبح به خوانسار می رسیم .
با توقفی کوتاه در خوانسار به سمت گلستانکوه حرکت میکنیم بعد از ۱۵ کیلومتر تابلویی فلزی نشاندهنده دشت لاله های واژگون دامنه های گلستان کوه است که عکس لاله واژگون را بر روی آن ترسیم کرده اند . از آنجا که این بار هم اطلاعات منطقه را از دوست عزیزمان جناب "آقای صافی" در شهر نجف آباد گرفته ایم ، می دانیم که این دشت به علت شناخته شدن برای عموم بسیار شلوغ خواهد بود لذا برای دیدن لاله های واژگون به سمت روستای دره بید میرویم . این روستا در ۱۵ کیلومتری شهر داران واقع شده است . از فرعی جاده دره بید که در سمت راست جاده واقع شده است به سمت روستا می رویم . برای معرفی روستای دره بید نیز از تابلویی شبیه به تابلوی دشت گلستانکوه استفاده شده است . تابلویی که اگر چیدن گلها به همین منوال ادامه یابد تا چند سال دیگر کاملا بی مسمی و بی معنی خواهد شد !!
تا خود روستا جاده ای آسفالته وجود دارد که با ۲ کیلومتر مسیر به روستای دره بید خواهید رسید اما برای دیدن گلهای دشت باید حدودا ۷ کیلومتر جاده خاکی کوهستانی را نیز بپیمائید تا به انتهای دره ای برسید که گلها در دامنه کوهها با نوازش باد در حال رقصیدن هستند .
در انتهای جاده چند دستگاه سرویس بهداشتی ساخته شده و چندین نگهبان نیز از خود بومیان روستا مستقر شده اند که برگه هایی در مورد گلهای دشت بین بازدیدکنندگان توزیع میکنند و از بازدیدکنندگان درخواست می کنند که اکیدا از چیدن گلها خودداری کنند . و مطمئنا گردشگران نیز کاملا این امر را مراعات می کنند !!! و گواهی این مراعات لاشه های گلهای پژمرده و پرپر شده ای است که در تمامی سطح منطقه به راحتی می توان دید ، البته گلهای دیگری که دور از چشم دیگران در اتوموبیلها پنهان شده اند را به حساب نمی آوریم؟
لازم به ذکر است برای گذر از کنار نگهبانهای دشت و دیدن گلها ، برای هر اتوموبیل باید ۱۰۰۰ تومان به همین نگهبانها بپردازید .
ساعت ۸ در کنار مقر نگهبانها توقف میکنیم و پس از صرف صبحانه تا ساعت ۱۰ صبح به گردش در دشت می پردازیم و از کوههای کم ارتفاع اطراف برای دیدن بهتر زیباییهای دشت ارتفاع می گیریم . به غیر از گلهای لاله واژگون گونه های دیگر گلهای وحشی را می توان دید که در گوشه و کنار دشت پراکنده اند . و گونهایی که به مانند چتر در دشت گسترده اند .
پس از ۲ ساعت گردش در میان گلهای دشت و دیدن این همه زیبایی ، و گرفتن چند عکس یادگاری ، ساعت ۱۰:۱۵ به سمت خوانسار باز می گردیم .
سرچشمه خوانسار بسیار معروف است لذا برای دیدن سرچشمه به سمت مرکز شهر می رویم اما با دیدن شلوغی بیش از حد سرچشمه ، از خیر دیدن و توقف در کنار سرچشمه می گذریم .
برای دیدن کبوترخانه های تیدجان و قودجان طبق نقشه از خوانسار خارج می شویم ، اما غافل از اینکه اکنون این دو روستا به شهر خوانسار پیوسته اند . از ۱۰ کیلومتری شهر خوانسار دوباره به سمت تیدجان و قودجان باز میگردیم . در هر دو روستا میتوانید کبوتر خانه ها را ببینید ما روستای زیبای قودجان را انتخاب میکنیم . کمی پایین تر از جاده اصلی چند کبوترخانه که هنوز سالم مانده اند قرار دارند . شاید بپرسید کبوترخانه چیست ؟
کبوترخانه برجی خشتی و مستطیل شکل است به ابعاد ۶*۱۰*۶ که برای نگهداری کبوتر و پرورش آنها استفاده میشده تا از فضولات آنها برای کوددهی زمینهای کشاورزی استفاده گردد .
پس از دیدن کبوترخانه ها و گشت زدن در زمینهای کشاورزی اطراف به سمت گلپایگان حرکت میکنیم . گلپایگان نیز شهری است در دامان کوهستان که از دوردست سرسبزی باغات و زمینهای کشاورزی ، محدوده شهر را از بیابانهای اطراف متمایز کرده است . در گلپایگان فقط قصد دیدن ارگ گوگد را داریم ، لذا مستقیما به سمت ارگ می رویم . ارگ گوگود ارگی است که حدودا سیصد سال سابقه تاریخی دارد و هم اکنون به دست مالکی شخصی اداره میشود که این شخصی بودن را به راحتی میتوان از تفکرات اقتصادی صاحب آن متوجه شد . حجره های داخل ارگ به اتاق خواب تبدیل شده اند و برای هر شب اجاره این اتاقها باید هزینه ای برابر با هتلهای ۳ ستاره بپردازید . در کنار این اتاقها یک رستوران سنتی زیبا ساخته شده و کمی آنطرف تر نیز یک قهوه خانه و کافی شاپ زیبا برای استراحت و راحتی مسافرین در نظر گرفته شده است . و از همه اینها مهمتر تمیز و پاکیزه نگاهداشتن محوطه ارگ است که باعث کشش و جذب مسافرین و گردشگران میشود . مطمئنا اگر دیگر آثار باستانی این مرز و بوم نیز به همین روش نگهداری میشد حال روز آنها به مراتب بهتر از وضعیت فعلی آنها بود .
پس از گردشی ۴۵ دقیقه ای در ارگ به قصد ناهار به سمت رستوران ارگ می رویم اما با توجه به وارد شدن یک اتوبوس توریستی که قبلا رستوران را رزرو کرده است عذر ما را می خواهند و ما نیز دست از پا درازتر ارگ را ترک می کنیم تا برای صرف ناهار در کنار یکی از باغات اطراف جاده توقف کنیم . برای برگشت جاده خمین و محلات را انتخاب می کنیم . در کنار یکی از باغهای اطراف جاده گلپایگان به خمین توقفی نیم ساعته برای ناهار داریم و بعد از آن به طور مستقیم به سمت تهران حرکت میکنیم . چند باری نم نم باران جاده را خیس میکند اما بارندگی شدت نمی گیرد .
بدون بروز اتفاق خاصی حدود ساعت ۷ شب به ورودی تهران ( میدان جهاد ) می رسیم و به سمت پل سیدخندان حرکت میکنیم . در بین راه چند تن از دوستان خداحافظی میکنند ، و ما نیز با دوستان دیگر که به سمت میدان آزادی میروند در پل سید خندان خداحافظی می کنیم و از آنها جدا می شویم .
و اینچنین این سفر نیز با خاطراتی شیرین در کنار دوستان ستاک به پایان میرسد .

خوراک و وعده های غذایی در کویر

غذا از نظر اهمیت در رده ای پایینتر از آب و ترس قرار دارد . نوع خوراکی که در کویر همراه دارید باید به گونه ای باشد که در اثر گرمی هوا به سرعت فاسد نشود و خواص خود را از دست ندهد . در عین حال باید از نظر غذایی مقوی و انرژی زا باشد . از بردن خوراکی هایی که آب زیادی برای هضم مصرف می کنند خودداری کنید . انواع کنسروها غذاهای مناسبی برای مناطق کویری هستند . در صورتی که قصد بردن گوشت به مناطق کویری دارید , آن را کاملا خورد و ورقه ورقه کنید و لایه ای از نمک بر روی گوشت بپاشید . حل شدن نمک در آب گوشت باعث می شود که آب آن مدت زمان طولانی تری برای تبخیر لازم داشته باشد و از فساد سریع آن جلوگیری می کند . از همراه بردن غذا هایی که حاوی سس های خوراکی و سبزیجات هستند خودداری کنید . این نوع غذا ها در مدت زمان بسیار کوتاهی فاسد می شوند .
از مصرف مشروبات الکلی , نوشابه های گازدار و نوشیدنیهای شیرین خودداری کنید . در کویر هر نوشیدنی و یا خوراکی که باعث مصرف بیش از اندازه آب شود توصیه نمی شود . سعی کنید به جای مصرف آب از چایی استفاده کنید .
در هنگام صبح صبحانه کاملی صرف کنید , حتی المقدر در هنگام ظهر از صرف نهار خودداری کنید و غذای بسیار سبکی صرف کنید تا بدن شما به آب کمتری نیاز داشته باشد .
در شرایط بحرانی هر فرد قادر است به مدت ۱۰ روز یا بیشتر بدون مصرف غذا به زندگی ادامه دهد , هر چند مانند تشنگی , گرسنگی می تواند اثرات مستقیمی بر قدرت تصمیم گیری سریع , ترس , درد و سردی بدن داشته باشد . هرچند که اثرات روانی گرسنگی بسیار بیشتر از اثرات آن بر فیزیک بدن فرد می باشد . همان گونه که در روشهای یافتن آب به آن اشاره شد اولین گام قرار دادن خود در یک شرایط ایده ال برای یافتن غذا می باشد . یافتن غذا در شرایط حاد از اهمیت بسیار کمی برخوردار است . پیشنهاد می شود انرژی و زمان خود را صرف فعالیتهای مهمتری چون یافتن آب و یا یافتن مسیر کنید . تقریبا هر جانوری که راه می رود , می خزد , پرواز می کند و یا شنا می کند ارزش غذایی دارد . قطعا میزان گرسنگی شما منوی غذای شما را تعیین خواهد کرد .
قرار دادن دام برای پرندگان یا جانوران کوچک مانند خرگوش یا بزمجه که به وفور در مناطق کویری یافت می شوند روش مناسبی برای تهیه غذا می باشد . همچنین استفاده از گیاهان کویری نیز می توند کارساز باشد . بعضی از گیاهان سمی هستند . در صورتی که قادر به تشخیص سمی بودن یا نبودن آنها نیستید از خوردن گیاهان خودداری کنید و سخن آخر اینکه استفاده از غذاهای حاوی قند در مدت زمان کوتاه ( ۴ روز ) ضرورتی ندارد .
● گیاهان مناطق کویری
▪ درخت تاق
این درخت با آب و هوای خشک و زمینهای نسبتا" شور نواحی کویری بسیار سازگار بوده و در خاکهای سبک و شنی و همچنین بر روی تپه های شنی بخوبی رشد و نمو می کند.
بهمین دلیل از اهمیت بسزایی در رابطه با کویر و تثبیت شنهای روان در مناطق کویری کشور برخوردار است به علاوه چوب آن از نظر سوخت و تهیه ذغال مورد توجه بوده و همچنین در صنعت نئوپان هم مورد استفاده قرار می گیرد.
در خت تاغ بدلیل حفظ رطوبت خاک موجبات رشد و نمو سایر گیاهان طبیعی را فراهم می آورد بطوری که منطقه تاغ کاری شده پس از مدتی به صورت مرتع مشجری در می آید که می تواند مورد استفاده دامها قرار گیرد.
▪ Cyperus conglomerates کلبیت
گونه ای از «جگن» که در گویش محلی بیابان نشینان بنام «کلبیت» شهرت دارد، گیاهی است بوته ای پایا که در تمام عرصه های شنی نوار ریگ بلند آران و بیدگل (تپه های ماسه ای ، بستر کوچه ریگها ، چاله ریگها و حتی روی شنزارهای روان) استقرار دارند.
کلبیت از جمله گیاهان شن دوست بسیار سازگار به خاکهای شنی و فقیر از مواد غذایی می باشد. این گیاه بصورت پوشش غالب ، ایجاد تیپ گیاهی یکنواختی و همگنی را در شنزارها بوجود می آورد. از طرفی ، در جوامع گیاهی اسکنبیل ، دم گاوی ، خارسوف ، نترونسی، بصورت گونه غالب یا همراه ، مشاهده می شود. به علت انعطاف اکولوژیکی بسیار وسیع این گونه گیاهی ، انتشار جغرافیایی آن در ایران بسیار وسیع می باشد. بطوری که از شنزارهای جنوب کشور ، مرکزی و تا شمال کشور نیز گسترش نموده است. این گیاه دارای برگهائی باریک ، کشیده و معمولا" از میان برگها ، یک ساقه گل دهنده ، به طول ٣٠تا ٦٠سانتیمتر خارج می شود. بذرهای گیاه پس از رسیدن براحتی از پوشش محافط گل آذین جدا و توسط باد پراکنده می شود.
اغلب در سالهایی که متوسط بارندگی سالیانه ( زمستان و بهار) مناسب باشد ، رویشگاههای کلبیت ، با ایجاد ساقه های گل دهنده و رشد رویشی بسیار مناسب ، بستر را به شنزارها می بخشد. کلبیت دارای سیستم ریشه ای بسیار فعال ، بصورت ریزومهای جانبی (افقی و عمودی )فراوان ، معمولا" ایجاد توده های وسیع بصورت کلنی، در عرصه های شنی می نماید. بر روی ریزومهای افقی ، جستهای عمودی ، بصورت جوانه های فعال رویشی که تولید اندامهای هوایی می کند ، ظاهر می شود.
▪ Zygophyllum eurypterum قیچ
قیچ درختچه ای است همراه با انشعباات چوبی فراوان که در عرصه های بیابانی بصورت پراکنده در جوامع گیاهی درمنه دشتی مشاهده می شود. ارتفاع متوسط این درختچه تا ٥/٢ متر می رسد
قیچ در نقاط مختلف ایران ، قفقاز ، افغانستان و پاکستان انتشار دارد.
رویشگاههای اصلی قیچ در ایران ، جنوب شرقی شاهرود ، خراسان ، زنجان ، دامنه های مشرف به کوهستان سفید آب و دشت کویر، ارتفاعات انارک و چوپانان می باشد. قیچ معمولا" در خطوط همباران ١٠٠تا ١٥٠میلیمتر بصورت طبیعی ایجاد رویشگاههای مشجر می نماید.
دامنه ارتفاعی رویشگاه قیچ در دامنه های کوهستانی سفید آب بین ١٠٠٠تا ٢٠٠٠متر از سطح دریا است. قیچ گیاهی است بومی مناطق خشک و نیمه خشک در خاکهای شور ، قلیا و شور و قلیایی که عمدتا" دارای آهک فراوان است ، بخوبی رویش دارد. گلهای زرد این درختچه پیش رس بوده و معمولا" در اواسط اسفندماه ظاهر می شوند.
بدنبال آن میوه های بالدار حاوی سه عدد بذر، در اوایل اردیبهشت ماه بوجود می آیند. وجود باله های نسبتا" بزرگ میوه ، جابجایی بذر را توسط باد آسان کرده است. این گیاه بوسیله بذر و قلمه قابل تکثیر است.
▪ Ephedra strobilacea ریش بز
ریش بز که با نامهای «کلیشر» و «علی جونی» توسط بیابان نشینان گویش می شود از درختچه های همیشه سبز(ساقه سبزها) محسوب می شود که در مناطق بیابانی و استپی خشک ، ایجاد اجتماعات طبیعی وسیعی را می نمایند.
ارتفاع این درختچه تا ٥/١متر می رسد. برگهای آن خیلی کوچک و فلسی بوده و در واقع بخش اعظم فرآیند فتوسنتز گیاه به ساقه های آن سپرده شده است. گل های ریش بز، زرد رنگ ، معطر و معمولا" در اردیبهشت ماه ظاهر می شوند، میوه ها به صورت پوشش قرمز گوشتی و آبدار میوه محصور شده در اواخر مردادماه قابل جمع آوری است. این د رختچه در اقلیم خشک و نیمه خشک ایران ، در بیابانهای استان سیستان و بلوچستان ، دشت کویر، حوضه بیابانهای مسیله، قم ،سمنان ، خراسان و دامنه های جنوبی البرز انتشار دارند. ریش بز در خطوط همباران ١٠٠میلیمتر به بالا بصورت طبیعی رویشگاههایی را بوجود می آورد. دامنه ارتفاعی رویشگاه آن معمولا" از ٨٠٠تا ١٨٠٠متر از سطح دریا متغیر است. ریش بز اغلب در بیابانها روی سازند نئوژن که دارای تشکیلات مارنی گچی می باشد ، می روید. سیستم رسیشه ای آن بسیار فعال بوده و انشعابات وسیعی را به پیرامون می فرستد و در انتهای ریشه های سطحی (استولون) که در خاکهای شنی گسترده شده اند، اشنعابات هوایی بصورت جستهای فراوان ظاهر می گردند.
▪ Stipagrostis plumosaنسی
نسی گیاهی بوته ای پایا و بیابانها و شنزارها به فراوانی یافت می شود. انتشار جغرافیایی آن از جنوب ایران تا صحرای قره قوم ادامه دارد.
نسی از خانواده گندمیان (Gramineae) ، بوته ای مرتعی و خوشخوراک که بعنوان گیاهی سازگار، در نقاط استیپی بیابانها و شنزارها ، اجتماعات گیاهی یکدست و وسیعی را بوجود می آورد.
در بسیاری از عرصه های بیابانی که چرای شدید انجام می گیرد. فرصت ظهور و ازدیاد این بوته مرتعی سلب می شود. در صورتی که مدتی این مراتع قرق شوند، بخوبی گستره های رویشگاهی این گونه با ارزش آشکار خواهند شد. دامنه انشتار نسی در ایران شامل تمام بیابانهای لوت تا شمال دشت کویر ، بیابانهای مسیله و در شنزارهای نوار ریگ بلند ، بعنوان گونه شاخص حضور دارند. نسی در خطوط همباران ١٠٠میلیمتر به بالا در اقلیم خشک و نیمه خشک رشد طبیعی دراد. اغلب در تمام خاکها اعم از خاکهای سبک شنی ، لومی ، گچ دار و حتی خاکهای آهکی با نفوذ پذیری زیاد ، گسترش دارد. این گیاه اغلب به همراه درمنه دشتی، نتر ، قیچ و ریش بز جوامع گیاهی گسترده ای را تشکیل می دهند. علت مقاومت آن نسبت به شرایط اقلیم خشک ، بواسطه وجود غلافی از شن دانه اطراف ریشه های افشان گیاه می باشد که بوته را در درجه حرارتهای بالا ( مخصولا" در فصل تابستان) و در باربر کم آبی محافظت می کند. اگرچه نسی یکی از نادر گونه های مرتعی سازگار به عرصه های بیابانی محسوب می شود ولیکن تاکنون توسط دستگاههای اجرایی کشور ، فعالیتی در جهت تکثیر و احیا آن در مراتع قشلاقی صورت نپذیرفته است.
▪ Salsa crassa علف شور الوان
علف شور گیاهی است بوته ای یک ساله ، ساقه و برگهای آبدار و گوشتی ، دارای انشعابات و شاخه های گسترده بر روی اراضی شور و بحالت کپه ای دیده می شود. آنچه که باعث رنگین شدن منظر بوته به رنگهای ارغوانی ، قرمز ، نارنجی ، زرد و صورتی می شود ، مربوط به تغییر رنگ باله های میوه می باشد.
این تغییر رنگ اغلب در ماههای پاییز (آذر تا آبان ماه) مشهود است . بذور علف شور توسط باله های غشایی محصور شده و به این دلیل بذر را سبک و براحتی توسط باد قابل جابجایی است. زمان جمع آوری بذر علف شور طی ماه آبان می باشد. رویشگاههای طبیعی علف شور در اکثر نقاط شوره زار ایران مانند تپه های نمکی مردآباد کرج ، اراضی شور قزوین ، اراک ، قم ، سمنان ، یزد ، گیلانغرب ، قصر شیرین و بیابانهای حوضه مسیله می باشد. این گیاه تنها توسط بذر تکثیر می یابد و بهترین روش ازدیاد علف شور ، در طبیعت ، بذر پاشی و بذرکاری پس از ریزشهای جوی بویژه برف و باران ، در در عرصه های شور و قلیا بعنوان گیاه زیراشکوب گیاهان درختی و درختچه ای بیابانها.
علف شور معمولا" ایجاد تیپهای یکدست و یکنواختی را در تاغزارها می کند . ولیکن توام با سایر گونه های شور پسند مانند خولی ، اشنان و آنابازیس نیز بعنوان گونه های همراه نیز دیده شده است.
علف شور دارای گونه های متعددی است که در محیطهای شور و قلیایی بعنوان گیاهی سازگار و مقاوم زندگی می کند. این گیاه متعلق به خانواده اسفناجیان (Chenopodiaceae) بوده ، گیاهی است یکساله، علفی و ارتفاع آن بین ٤٠تا٨٠ سانتیمتر و قطر تاج پوشش آن بین ٤٠تا ١٠٠سانتیمتر متغییر است. برگهای علف شور کوتاه ، آبدار و گوشتی ، گلهایی سبز متمایل به زرد و میوه هایی رنگین که در فصل پاییز قابل مشاهده است. این گیاه معمولا" در بین تاغزارها به همراه سایر گونه های شن دوست مانند کریفون ، خولی و نسی ایجاد تیپهای گسترده ای را می نماید. خاکهای رویشگاه علف شور از آهکی – گجی تا شور و قلیایی ، متنوع است. این گیاه معمولا" در خطوط همباران ٨٠میلیمتر به بالا می شود. دامنه ارتفاع رویشگاهی آن بین ٤٠٠تا ١٢٠٠متر از سطح دریا متغیر است. علف شور در نواحی مختلف بیابانهای حوضه مسیله ، دشت کویر ، حاشیه دقهای بیابانی مانند بیابان سیاه رگه و چهار طاغی گسترش دارد. زیبایی گیاه بیشتر بواسطه تغییراتی است که در باله های میوه رخ داده ، اغلب نوسانات رنگ در فصل پاییز ایجاد رنگهای قرمز، نارنجی و سیاه می کند . به کوتاه سخن ، مجموعه های گیاهی علف شور ، طیفی از رنگهای متنوع را در سطح بیابانها و نمکزارها ، به تماشا می گذارند.▪ ریواس Rheum ribes
ریواس از گیاهان بوته ای دارویی و صخره دوست بشمار می آید که در نقاط کوهستانی اقالیم خشک و نیمه خشک رویش دارند.
این گیاه پایا ، معمولا" در نواحی شیب دار کوهستانها ، لابلای تخته سنگها به خوبی سازگاری پیدا نموده است. برگهای ریواس معملا" حالت طوقه ای پهن ، بر روی زمین گسترده شده و دارای دم برگ کوتاه ( ٥تا ١٠سانتیمتر) و پهنک بسیار خشن و عریضی ( در برخی موارد قطر پهنک بیش از ٨٠سانتیمتر می رسد) می باشد. در سالهایی که متوسط بارندگی سالیانه مطلوب (حداقل ١٣٠میلیمتر) باشد ، ریواس ایجاد ساقه های گل دهنده به ارتفاع ٥٠تا ٨٠سا نتیمتر می نماید. در انتهای ساقه گل دهنده ، گل آذین زرد متمایل به کرم در اوایل فصل بهار (اردیبهشت ماه) بخوبی نمایان است. میوه های بالدار و قرمز رنگ گیاه در اواخر اردیبهشت ماه و اوایل خرداد ماه رسیده و قابل جمع آوری است.
ریواس متعلق به خانواده علف هفت بند ( Polygonaceae) بوده و بعنوان گیاه خوراکی و دارویی از قدیم الایام در طب سنتی مورد استفاده قرار می گرفته است. ساقه های گل دهنده گیاه همزمان با شکفته شدن گلها ، زمانی که ترد و تازه هستند، به مصارف خوراکی می رسد و بعنوان سبزی خوراکی ترش مزه به همراه سایر ترشیجات مورد استفاده قرار می گیرد. گلهای ریواس دارای دانه های گرد نسبتا" زیادی بوده که زنبورهای عسل برای تغذیه نوزاد داخل کند و بهره برداری می کندن. از طرفی گلهای ریواس را بمنظور رنگ کردن مو به همراه سایر گیاهان رنگ دهنده به مصارف مختلف آرایشی می رسد . میوه ها و بذرهای ریواس نیز بعنوان ملین قوی و ضد کرم در طب سنتی استفاده می کنند.
▪ اشنان Seidlitzia rosmarinus
اشنان درختچه ای شورپسند، مقاوم به خشکی که در اغلب در نواحی شور و قلیایی بیابانها ، ایجاد اجتماعات یک دست و وسیعی را می نماید. اشنان در بیابانها و شوره زارهای دشت کویر و لوت ، بیابانهای مسیله ، دامغان ، سبزوار، خراسان ، کرمان ، یزد و اغلب نواحی شور و قلیایی کشور بعنوان گونه ای بومی و سازگار رویش دارد.
این درختچه متعلق به خانواده اسفناجیان (Chenpodiaceae)بوده و دارای برگهایی آبدار ، گوشتی و استوانه ای شکل که محتوی املاح فراوان می باشد. ارتفاع متوسط گیاه تا دو متر و قطر تاج پوشش آن تا یک و نیم متر نیز می رسد. زمان گل دهی آن ، اوایل شهریور ماه و بذور آن نیز در آبان ماه بطور کامل می رسند. بنابراین بهترین زمان جمع آوری بذر ، آبان تا آذر می باشد. اشنان خاکهای شور و قلیایی را بخوبی تحمل می کند و در خاکهای نیمه عمیق تا عمیق ، همراه با میزان شوری متفاوت و حتی در تشکیلات مارنی( بیابان خطب شکن) نیز می تواند رشد و نمود کند.
قدرت جذب فوق العاده زیاد املاح قلیایی مانند ترکیبات کربنات سدیم و پتاسیم را دارا است به همین دلیل از خاکستر حاصل از سوزاندن شاخ و برگ گیاه ، ماده ای قلیایی «کلیاب» بدست می آورند که در مراکز صنعتی و سنتی مانند صابون سازی ، سفالگری ، شستشوی نخهای ابریشم و شیشه گری استفاده می کنند. اشنان اجتماعات گیاهی وسیعی در عرصه های مختلف بیابانها و شوره زارها مانند بیابانهای ارغوانی ، چاق آباد ، چاه عروس ، چاه شور و اطراف مرنجاب را بوجود می آورند. طی چند ساله اخیر دستگاههای اجرایی در امر بیابانزدایی به توسعه و گسترش رویشگاههای اشنان واقع در مراتع قشقلاقی پرداخته است. اشنان نه تنها بعنوان یکی از گونه های مرتعی ، بلکه از لحاظ حفاظت خاک نیز حائز اهمیت می باشد . تکثیر این درختچه توسط بذر و در اغلب مواقع بذر پاشی از ریزشهای جوی با موفقیت همراه بوده است.
▪ Artemisia sieberi درمنه دشتی
درمنه دشتی به گویش بیابان نشینان «ترخ» شهرت دارد. این گیاه بوته ای بسیار معطر ، عنصر اصلی و غالب اجتماعات گیاهی در استپهای خشک و نپمه خشک کشور محسوب می شود. ارتفاع این بوته بین ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر ، دارای انشعابات متعدد و متراکم که شکل کپه ای را به بوته می بخشد.
درمنه دشتی از خانواده کاشنی(Compositae) بوده و تمام اندامهای هوایی گیاه اعم از ساقه ، برگها ، گل ، میوه و بذر دارای عطری بسیار تند و نافذ می باشد. این گیاه در خطوط همباران ۱۰۰ میلیمتر به بالا به راحتی استقرار می یابد. اغلب در خاکهای لومی، شنی و لومی رسی ایجاد رویشگاهای وسیعی را می نماید. در عرصه های استپی بیابان به همراه سایر گونه های بیابانی و کم توقع مانند نسی، نتر و علف شور، اجتماعات گیاهی متنوعی را بوجود می آورد. این گیاه اگر چه در فصل بهار و تابستان بواسطه بوی عطر بسیار تند آن ، مورد استفاده چرای گوسفندان قرار نمی گیرد، ولیکن در فصل پاییز و زمستان ، زمانی که گیاه غرق در بذر می باشد.
توسط گوسفندان مورد چرا قرار می گیرد. درمنه دشتی از جمله بوته های بسیار سازگار به شرایط سخت بیابان محسوب می شود که علاوه بر مصارف علوفه ای ( در مراتع قشلاقی ) ، بوته ای بسیار مقاوم در مقابل فرسایش های بادی و نقش ارزنده ای را در حفاظت خاک این قاط بر عهده دارد. در طی دهه اخیر، اهمیت اکولوژیکی این گونه با ارزش در عرصه های بیابانی تا حدودی مشخص شده و دستگاه اجرایی کشور ( منابع طبیعی) مراتع قشقلاقی را توسط این گیاه بذرکاری می کنند. تنها روش تکثیر گیاه توسط بذر می باشد.
▪ اسکنبیل Calligonum comosum
اسکنبیل درختچه ای است سازگار به شرایط بیابان ، در شنزارها بعنوان گونه ای شاخص و مقاوم به خشکی و کم آبی زندگی می کند. این درختچه از جایگاه ویژه ای در شرایط متفاوت اقلیم خشک و نیمه خشک بویژه تپه های ماسه ای و شنهای روان برخوردار است. دامنه انتشار آن بسیار گسترده بوده بطوری که در اغلب شنزارهای مرکزی ایران مانند بیابانهای شنی کرمان ، خوروبیابانک ، نائین، دشت کویر، ریگستان جن ، دامغان ، سیستان و بلوچستان ، کرج و آذربایجان حضور دارند.
اسکنبیل متعلق به خانواده علف هفت بند ( Polygonaceae)دارای تنه ای منشعب ، یا غیر منشعب، سفید رنگ، ساقه ایستا و افراشته، برگها اغلب حالت آویز بخود می گیرند. دوره رشد رویشی آن از اسفندماه آغاز و ظهور برگهای باریک و کشیده تا اواسط فروردین ادامه پیدا می کند. گلهای ریز و سفید رنگ آن از اواخر فروردین ماه آغاز و تا اواخر اردیبهشت ماه منظره بسیار بدیعی را به چهره شنزارها می بخشد. میوه ها بتدریج در خردادماه ظاهر می شوند میوه های مژک دار به رنگهای کرم ، سفید، صورتی، قرمز رنگ، تمام پیکر گیاه را فرامی گیرند. ارتفاع اسکنبیل معمولا" بین یک تا سه متر متغیر است.
سیستم ریشه ای درختچه اسکنبیل در شنزارهای مناطق خشک، تنها وسیله جاذب رطوبت بوده و یگانه ابزاری است که گیاه برای جستجوی رطوبت و ترفیع نیاز آبی خودش، به آنها مجهز شده، افزون بر این بواسطه کمبود میزان رطوبت در شنزار و کند بودن جریان آب در خاک ، گیاه مجبور است بطور مداوم انشعابات ریشه ای را جهت درسیابی به رطوبت کافی، به هر سو گسیل دارد. بنابراین فعالیت رشد سیستم ریشه ای در این درختچه ها بسیار فعال بوده و حجم وسیعی از ریشه ها، اندامهایی را در مقابل شرایط محیط سخت محافظت می کند. این فعالیت را حتی در نهالهای کوچک گیاهان شندوست می توان مشاهده کرد.
در برخی بررسیهای انجام گرفته پیرامون تناسب اندامهای زیرزمینی(ریشه ها) به اندامهای هوائی ، نسبت به ده به یک را نیز نشان داده است. به کوتاه سخن، این حجم ریشه ، یگانه وسیله موثر برای زندگی گیاه در خاکهائی است که رطوبت در طبقات عمیق تر وجود دارد. سیستم ریشه ای علاوه بر نقش فیزیولوژیک برای گیاه (ترفیع نیاز آبی) ابزاری نیز می باشد که گیاه را در مقابل بادهای سهمگین و طوفانهای شنی حفاظت کند . به همین دلیل در برخی نقاط شاید بخش وسیعی از خاک اطراف ریشه های اسکنبیل توسط باد، برداشته شده باشد. با این حال گیاه همچنان به رشد طبیعی خود ادامه دهد.اسکنبیل در عرصه های تپه های شنی و ماسه های روان براحتی مستقر شده و درختچه ای است شن دوست که سیستم ریشه های آن با خاکهای سبک سازگاری پیدا نموده است. این درختچه اغلب در بیابانهای ارمنستان ، تاجیکستان ، صحرای قره قوم ایجاد رویشگاههای وسیعی را می نماید. اسکنبیل تغییرات و نوسانات شدید حراتی و رطوبتی را براحتی تحمل می کند و برای کاهش میزان تعرق از سطح برگها ، سطح برگهای خود را به حداقل رسانده است. شکل برگها باریک ، کشیده و دراز می باشند تا در مقابل کمبود رطوبت ( مخصوصا" در فصل تابستان ) و حشکسالی ها ، بتواند حداقل اتلاف آب را از برگها داشته باشند.
اسکنبیل در طبیعت معمولا" بهمراه سایر گونه های شن دوست مانند نسی ، خارسوف ، سوف بی خار، دم گاوی ، آفتاب پرست و کلبیت دیده می شود. اسکنبیل از جمله درختچه هایی است که در دستگاههای اجرایی کشور ( منابع طبیعی) برای احیا عرصه های شنی و شنزارها ، پس از ایجاد بادشکن و یا مالچ پاشی شنهای روان ، در قالب عملیات بیولوژیک از آن استفاده می کنند. روش تکثیر اسکنبیل علاوه بر بذر توسط قلمه نیز ازدیاد صورت می گیرد.
اسکنبیلها همانند دم گاوی انعطاف اکولوژیک بسیار زیادی در مقابل شرایط سخت محخیط بیابان از خود نشان می دهند. این درختچه ها نوسانات شدید درجه حرارت را در فصول مختلف سال براحتی تحمل نموده ، علاوه بر این با وجود سیستم ریشه ای بسیار گسترده و فعال ، حتی در گرمترین ماه سال نیز از حداقل رطوبت موجود در خاک بخوبی استفاده کرده و در واقع حداکثر صرفه جویی را در مقابل اتلاف آب از طریق تعرق ، از خود نشان می دهد . این درختچه ها دارای انشعابات فرعی گسترده بر روی شنزارها بوده و فرم گیاه به اشکال متفاوتی ( کروی ، ایستاده و یا خمیده ) در تپه های ماسه ای مشاهده می شود. میوه های اسکنبیل معمولا" کروی و توپی شکل بوده و در اواخر بهار تشکیل می گردد.
انبوه میوه های مژک دار اسکنبیل در روی ساقه ها به رنگهای قرمز، صورتی و زرشکی ، مناظر بدیعی را در روی ماسه های روان به نمایش می گذاراند. میوه دارای تارهای نازک ابریشمی زیاد در اطراف بوده و به شکل توپ کوچک می ماند که براحتی توسط باد جابجا می شود . اسکنبیلها در اقالیم خشک و نیمه خشک منحصرا" در خاکهای ماسه ای و تپه های شنی استقرار دارند.
▪ Astragalus Squarrous نتر
«نتر» یا «سوس» نامی است که بیابان نشینان به این گونه«گون» نهاده اند. درختچه ای است شن دوست ، بسیار مقاوم به خشکی و سازگار به عرصه های شنی – گچی . این درختچه متعلق به خانواده پروانه آسا(Papilionaceae) ، ارتفاع آن بین ۷۰ تا ۵/۱ متر و قطر تاج پوشش آن بین ۶۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر بالغ می گردد.
برگهای شانه ای گیاه پوشیده از کرکهای ریز سفید رنگ بوده به همین دلیل ریخت ظاهری گیاه سبز نقره ای جلوه می کند. این گیاه کم برگ بوده و به همین دلیل بخشی از مکانیسم فتوسنتز گیاه ، توسط ساقه های سبز و جوان آن انجام می گیرد. نتر بومی نواحی ایران ، پاکستان ، افغانستان و ترکمنستان می باشد. در عرصه های شنزارهای چوپانان ، خوارتوران ، سیستان و بلوچستان و بیابانهای مسیله( تپه های شنی مظفرآباد، چاه قرقره و نوار ریگ بلند ) گسترش دارند. خاک رویشگاه نتر اغلب شنی ، سبک و گچی می باشد.دامنه ارتفاعی رویشگاه نتر بین ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ متر از سطح دریا است.
این نواحی در خطوط همباران ۸۰ تا ۱۰۰ میلیمتر قرار دارند. این درختچه اغلب همراه سایر گیاهان شن دوست مانند کلبیت ، اسکنبیل، نسی و خار سوف ایجاد اجتماعات پراکنده ای را در شنزارها می نماید. گلهای گیاه معمولا" در اواسط قروردین ماه ظاهر می شوند و میوه های حاوی ۲تا ۳ عدد بذر در خردادماه قابل مشاهده هستند. این درختچه شن دوست ، گیاهی مرتعی و بسیار خوشخوراک در مراتع قشقلاقی محسوب می شود. در اوایل بهار سر شاخه های جوان و گلدار گیاه مورد علاقه گوسفندان می باشد. نتر بوسیله بذر تکثیر می شود.
▪ Ficus carica L.subsp rupestrise انجیر خوراکی صخره ای
انجیر وحشی که در واقع زیرگونه ای از انجیر خوراکی می باشد، درختچه ای است صخره دوست و کند و رشد که اغلب در نقاط سنگلاخی و شیب دار نواحی کوهستانی نیمه خشک رویش دارد. این گیاه درختچه ای است دارای سیستم ریشه ای فوق العاده فعال و سازگار به نوسانات شدید رطوبتی می باشد. انشعابات ریشه های انجیر وحشی در شکاف سنگها ، جایی که تنها در محدوده یقه و منطقه ریشه این گیاه ، مقدار ناچیزی خاک وجود دارد ، نفوذ می کند.
در برخی موارد فعالیت شدید سیستم ریشه ای گیاهان در منافذ سنگها ، منجر به شکستن و خرد کردن سنگها نیز می شود. ولیکن در کوههای ارتفاعات سیاه کوه، کوههای یخ آب و کوشکوه نیز به طور پراکنده در منافذ تخته سنگها دیده می شود. وجود این قبیل گونه های درختچه ای بسیار مقاوم و سازگار ، استعداد و پتانسیل منطقه را در ایجاد پوشش استپ – جنگل بالا می برد و چنانچه خواص اکولوپیک چنین عناصری شناخته شود ، قطعا" در احیاء نواحی سنگلاخی و تراسهای در حال فرسایش کمک بسیار موثری برای مدیریت دستگاههای اجرایی در امر منابع طبیعی خواهد بود. میوه های این گیاه ، شیرین و دارای ارزش غذایی می باشد به همین دلیل اغلب به صورت میوه های خشک در آجیل و تنقلات مورد استفاده قرار می گیرد.
▪ اسفناج وحشی - آنزیپلکس
اسفناج وحشی از جمله گیاهان بوته ای چند ساله می باشد که کشت آن در شرایط آب و هوایی خاص کشور ما نتیجه بسیار مطلوب و خوبی دارد.
گیاهی خوشخوراک، و مناسب برای تغذیه دامها می باشد.
در مقابل خشکی و کم آبی و گرمای زیاد مقاوم بوده و در محیطهای شور بخوبی رشد می کند ، به علاوه از شوری خاک می کاهد و در نتیجه باعث ایجاد محیطی مساعد برای رشد و تجدید حیات گیاهان دیگر می گردد.
روی هم رفته این گیاه با بازده علوفه ای خوبی که دارد برای احیاء و اصلاح مراتع مناسب می باشد.
▪ Smirnovia iranica دم گاوی
دم گاوی معمولا" در عرصه های تپه های ماسه بادی بیابانهای چوپانان ، نوار ریگ بلند ، شنزارهای خوار توران و ریگستان جن انتشار دارد. گلهای این درختچه معمولا" در اواخر اردیبهشت ماه بتدریج تبدیل به میوه های بسیار زیبایی می شوند. میوه ها بصورت نیامهای پفکی شکل ، نسبتا" بزرگ که در داخل آن تعداد ٢ تا ٥ عدد بذر جای دارد. میوه بواسطه وجود کیسه هوادار ، سبک بوده و در اوایل مردادماه توسط باد جابجا شده و به اطراف پراکنده می شوند.
این گیاه معمولا" در خطوط همباران ٨٠ تا١٣٠ میلیمتر بطور طبیعی رویش دارد. دامنه ارتفاعی رویشگاه آن بین ٨٠٠تا ١٢٠٠متر از سطح دریا است. دم گاوی دارای دو نوع سیستم ریشه ای می باشد. ریشه های عمودی گیاه که معمولا" در سالهای اوایل رویش فعالیت دارند، بیشتر بواسطه دسترسی به رطوبت زیرین و استقرار اولیه گیاه در شنزار می باشد.
این نوع سیستم ریشه ای معمولا" زیاد فعال نبوده بلکه ریشه های افقی و سطحی گیاه که معمولا" از سال دوم به بعد فعالیت می کند، برای دستیابی به رطوبت سطحی با انتشار وسیع و گسترده تا شعاع ٣٥متر نیز گسترش می یابد . سیستم ریشه ای در رویشگاه طبیعی دم گاوی معمولا" بر روی ریشه های سطحی و افقی گیاه ، به فواصل ١ تا ٥/١ متر از پایه مادری ، جستهای جدیدی را تولید می کند که پس از چند سال ، توده ای از درختچه که در زیر به هم متصل هستند، بوجود می آیند بنابراین تکثیر دم گاوی علاوه بر انشعابات جستهای ریشه ای ، توسط بذر نیز تکثیر می شوند.
▪ گیاه باریجه Ferala gum mosa
نام گیاهی ست پایا و منوکاریپیک ، بومی نواحی کوهستانی مرطوب و نیمه خشک ایران و چند کشور حوضه دریای مدیترانه .
عمده رویشگاههای گیاه در استانهای خراسان ، اصفهان ، تهران ، مازندران ، مرکزی و زنجان می باشد . شیرابه ای که در اثر خراشهای طبیعی یا مصنوعی از ریشه ، ، ساقه ، برگ و میوه گیاه تراوش می شود اصطلاحا" گالبانوم" گویند. صمغ حاصل از گیاه ، جز فرآورده های فرعی مرتع بوده و بعنوان یکی از مهمرتین گیاهان دارویی – صنعتی صادراتی کشور محسوب می شود.
بدلیل کیفیت و مرغوبیت بسیار بالای باریجه ایران نسبت به سایر ممالک حوضه مدیترانه ، سالیانه بیش از دهها تن صمغ ، به شکل خام از کشور صادر و فرآورده های حاصل از آن با چندین برابر قیمت به کشور سرازیر می شود یکی از رویشگاههای با اهمیت باریجه ، حوضه های آبخیز جنوب و غرب کاشان که براساس آمار سال ۱۳۷۱ ، بیش از یک ششم باریجه صادراتی کشور(حدود یازده تن ) را بخود اختصاص داده است.
از جمله مصارف صمغ باریجه ، کاربرد آن در صنایع عطر و ادکلن سازی، نقاشی ، نساجی و داروسازی است مهمترین ترکیب شیمیای آن ، شامل ترکیبات کومارینی ، استرولی و گلیکوزیدی می باشد.
بدلیل بهره برداری هر ساله از این گیاه در رویشگاههای مختلف کشور و بمنظور یافتن مناسبترین شیوه بهره برداری و برآورد میزان توانایی آن در تولید محصول ، بررسیهای مطالعاتی در زمینه شیوه های مختلف بهره برداری در چهار مرتع باریجه خیز کاشان ( اسحاق آباد ، ویدوجا ، نشل و مرق) انجام گیرد.
نتایج حاصله نشان داد که ما بین چهار روش بهره برداری مرسم ( برش عرضی ، برش طولی، نربری و رویش ایژی ) ، برش طولی ، مناسبترین شیوه در امر بهره برداری شناخته شد. در این عملیات حداکثر تا چهار برش ، بسته به قطر و سنگ گیاه ، آسیب غیر قابل جبرانی را وارد نیاورده و قدرت بازیابی و ترمیم زخم وارد شده ، امکان پذیر است.

خوراکی‌های سفر

خورد‌ن غذاهای سالم و متنوع، از موارد‌ی است که لذت سفر را چند‌ برابر می‌‌کند‌. اما از آنجایی که همین غذای لذت بخش د‌ر صورت آلود‌ه بود‌ن می‌‌تواند‌ خطرات زیاد‌ی را برای سلامت مسافران به همراه آورد‌ و تبد‌یل به یکی از خطرات سفر شود‌، ذکر نکاتی برای تشخیص کیفیت مناسب غذاها ضروری است تا شاید‌ به این وسیله د‌ر گذراند‌ن تعطیلاتی سالم و خوش، به شما کمک شد‌ه باشد‌. برای د‌وری از مشکلات احتمالی ناشی از خورد‌ن غذاهای گوناگون بهتر است نکات زیر را رعایت کنید‌:
۱) از خرید‌اری مواد‌ غذایی د‌ر کنار جاد‌ه پرهیز کنید‌، زیرا این مواد‌، معمولا مد‌ت زمان زیاد‌ی را د‌ر خارج از یخچال ماند‌ه‌اند‌، اغلب فله‌ای بود‌ه و از کیفیت آنها اطلاع کافی د‌ر د‌ست نیست. د‌ر همین راستا بد‌ نیست بد‌انید‌ که مواد‌ حاوی پروتئین، فساد‌ پذیری بالایی د‌ارند‌، بنابراین گوشت، مرغ، ماهی و تخم‌‏مرغ را فقط از مراکز مجاز که زیر نظر سازمان د‌امپزشکی کشور هستند‌، تهیه کنید‌.
۲) د‌ر طول سفر، نوع غذایی که می‌خورید‌ هم از اهمیت ویژه‌ای برخورد‌ار است. با توجه به اینکه رطوبت زیاد‌، رشد‌ و تکثیر میکروب‌ها را بیشتر می‌کند‌، باید‌ سعی کنید‌ از غذاهای نیمه خشک با رطوبت کم استفاد‌ه کنید‌، د‌ر این میان، غذاهای کاملا د‌اغ و تازه، میوه‌های تازه پوست کند‌ه، انواع کنسروها، بستنی‌‏های پاستوریزه، غذاهای خشک و نان تازه جزو غذاهای سالم تلقی می‌‌‏شوند‌. اما سالاد‌‌ها به ویژه سالاد‌هایی که د‌ر آنها کاهو به کار رفته است و غذاهای د‌ریایی د‌ر غذاخوری‌‏های بین راهی مناسب نیستند‌.
۳) بهترین میوه‌هایی که برای مسافرت می‌‌‏توان همراه د‌اشت، میوه‌هایی مانند‌ موز، سیب و پرتقال هستند‌ که برای مصرف باید‌ پوست آنها کند‌ه شود‌.
۴) از خورد‌ن میان وعد‌ه‌های بین راهی مثل لواشک‌های محلی، فلافل، سمبوسه و پیراشکی به ‌د‌لیل نبود‌ نظارت بهد‌اشتی خود‌د‌اری کنید‌.
۵) با توجه به‌ مد‌ت تعطیلات و احتمالاً تعجیل د‌ر ساعت حرکت، ممکن است د‌ر تهیه غذا کوتاهی شود‌، اما هر چقد‌ر هم عجله د‌اشتید‌، سعی کنید‌ غذا را به شکل کامل بپزید‌، زیرا اگر غذا، به ویژه گوشت‌ها به طور کامل پخته نشوند‌، آلود‌گی و فساد‌ د‌ر آنها افزایش می‌‌یابد‌. د‌ر مورد‌ کباب‌ها هم این تفکر عامه اشتباه است که می‌گویند‌ چون گوشت روی شعله مستقیم قرار گرفته، بنابراین قسمت د‌رونی آن پخته است، چرا که بارها د‌ید‌ه شد‌ه که قسمت رویی (سطح) کباب به حالت سوخته د‌رآمد‌ه، اما د‌رون آن همچنان نپخته ماند‌ه است. همچنین از خورد‌ن تخم مرغ نیم پز (عسلی) نیز به ‌طور جد‌ی بپرهیزید‌.
۶) زمانی که د‌ر بیرون از منزل کباب می‌‌پزید‌، از ظروف تمیز برای کباب‌های پخته استفاد‌ه کنید‌ و هیچ وقت از ظروفی که د‌ر آنها گوشت خام قرار د‌اشته و هنوز شسته نشد‌ه است، برای قرار د‌اد‌ن کباب‌های پخته استفاد‌ه نکنید‌.
۷) د‌ر سفر به مناطق محلی و روستاها، از خورد‌ن شیر تازه د‌وشید‌ه شد‌ه از د‌ام، یا بستنی و پنیر محلی و کلا محصولات لبنی تازه خود‌د‌اری کنید‌ و فکر نکنید‌ که چون غذاهای روستایی، طبیعی اند‌، پس سالم هم هستند‌، زیرا ممکن است شما را د‌ر معرض خطر ابتلا به بیماری‌هایی نظیر تب مالت قرار د‌هند‌.
۸) هنگام استفاد‌ه از غذاهای محلی یا برای یافتن رستوران‌های معتبر د‌ر شهرستان‌ها، ازافراد‌ بومی راهنمایی بخواهید‌، زیرا استفاد‌ه ازغذاهای محلی، نیاز به شناخت کیفیت آن د‌ارد‌. به ‌عنوان مثال، اگر به استان‌های شمالی کشور سفر می‌‌کنید‌، هنگام خورد‌ن ماهی و... از افراد‌ بومی راهنمایی بخواهید‌.
۹) چنانچه به مناطق کوهستانی مسافرت می‌کنید‌، از خورد‌ن قارچ به ‌طور جد‌ی خود‌د‌اری کنید‌.
۱۰) د‌ر طول سفر آب را فقط از منابع مطمئن تهیه کرد‌ه یا از آب‌های معد‌نی استفاد‌ه کنید‌ و اگر د‌ر کنار جوی آبی توقف کرد‌ه‌اید‌ تا غذا را د‌ر آن جا میل کنید‌، به هیچ وجه به فکر استفاد‌ه از آب جوی نیفتید‌. مصرف آب‌‏ رود‌خانه ها، چشمه‌ها و د‌ریاچه‌ها به هیچ وجه توصیه نمی‌‌شود‌. د‌ر موارد‌ی هم که به سلامت آب مشکوک هستید‌ یا می‌خواهید‌ برای کود‌کان غذا تهیه کنید‌، جوشاند‌ن آب به ‌مد‌ت ۵ د‌قیقه یا استفاد‌ه از قرص‌‏های هالوژن(ماد‌ه ضد‌ عفونی کنند‌ه آب) طبق د‌ستورالعمل آن، به سالم سازی آب کمک می‌کند‌.
۱۱) یخ را از مراکز مطمئن تهیه کرد‌ه و از مصرف یخ‌‏هایی که د‌ر شرایط غیر بهد‌اشتی و روی زمین نگهد‌اری یا خرد‌ می‌شوند‌، خود‌د‌اری کنید‌.
۱۲) د‌ر سفر ممکن است برای بازد‌ید‌ چرخ‌های ماشین به آنها د‌ست بزنید‌ یا اگر از وسایل نقلیه عمومی مانند‌ اتوبوس یا قطار استفاد‌ه می‌کنید‌ به صند‌لی‌ها، پنجره و... د‌ست بزنید‌، فراموش نکنید‌ که قبل از خورد‌ن غذا، د‌ست‌های خود‌ را بشویید‌. به ‌طور کلی پس از استفاد‌ه از سرویس‌های بهد‌اشتی، برد‌اشتن گوشت‌خام، سیگار کشید‌ن، د‌ست زد‌ن به حیوانات و د‌ست زد‌ن به زباله یا چمن حتما د‌ست‌های خود‌ را بشویید‌.
۱۳) رستوران‌های غیراستاند‌ارد‌ زیاد‌ی وجود‌ د‌ارد‌ که متأسفانه سطح بهد‌اشت د‌ر آنها ابتد‌ایی است. چنانچه مجبور به خورد‌ن غذا د‌ر رستوران‌های بین راهی شد‌ید‌، د‌ر صورت امکان از رستوران‌های معتبر استفاد‌ه کنید‌. برای ارزیابی سطح بهد‌اشت د‌ر این گونه واحد‌ها باید‌ به وضعیت د‌ستشویی‌ها، لباس کارگران ،نظافت میزها، حضور مگس و سایر حشرات، وسایل صرف غذا مانند‌ چنگال، قاشق، لیوان، پارچ آب و غیره توجه کنید‌. همچنین د‌ر این واحد‌ها برای تشخیص سالم بود‌ن غذا، باید‌ از حواس خود‌ استفاد‌ه کنید‌، مانند‌ استفاد‌ه از حس بینایی برای تشخیص رنگ و کیفیت غذا، حس بویایی برای بوی غذا و حس چشایی برای طعم غذا!
۱۴) تا حد‌ امکان از خورد‌ن انواع خورش‌، کباب کوبید‌ه، سالاد‌ الویه و همبرگر خود‌د‌اری کنید‌، زیرا خورش‌ از جمله غذاهایی است که می‌‌توان آن را چند‌ین بار گرم کرد‌ و ماند‌گی آن به سختی قابل تشخیص است. از مصرف کباب کوبید‌ه و همبرگر به‌ د‌لیل عد‌م ‌اطلاع از کیفیت گوشت و ماند‌گی چند‌ روزه گوشت چرخ شد‌ه و به کار برد‌ن مواد‌ی مانند‌ خرد‌ه نان، اد‌ویه جات و ... د‌ر تهیه آنها، باید‌ خود‌د‌اری کنید‌. از مصرف سالاد‌ الویه به‌ د‌لیل خام بود‌ن مواد‌ اولیه موجود‌ د‌ر سس مایونز مانند‌ تخم مرغ و...، همچنین عد‌م‌ نظارت بر چگونگی تهیه الویه (زیرا به‌ صورت د‌ستی تهیه می‌‌شود‌) د‌ر رستوران‌های غیر معتبر بین راهی به‌ طور جد‌ی خود‌د‌اری کنید‌.
۱۵) مهم ترین نکته برای پیشگیری از مسمومیت غذایی، پختن غذا و خورد‌ن آن د‌ر همان روز است. طی سفر برای حمل مواد‌ غذایی فاسد‌ شد‌نی از یخ د‌ان مناسب استفاد‌ه کنید‌.
هرگز غذاهای پخته شد‌ه را بیش از د‌و ساعت د‌ر د‌مای محیط رها نکنید‌ و اگر هوای اتاق گرم است، بیش از یک ساعت نگه ند‌ارید‌. برای د‌وباره گرم کرد‌ن غذاهای باقیماند‌ه، آنها را تا ۷۴ د‌رجه سانتیگراد‌ گرما د‌هید‌ و همچنین غذاهایی را که بیش از سه روز، حتی د‌ر یخچال باقی‌ ماند‌ه‌اند‌ را مصرف نکنید‌.

دبی، توصیه‌های اقامت

قبل از هرگونه تصمیمی، بررسی لازم در خصوص نوع كار و فعالیت را انجام دهید و در نظر داشته باشید كه تنها افرادی در دبی موفقند كه در هر زمینه و شغلی قصد انجام فعالیت دارند، تخصصی لازم و كافی و نیز سرمایه مناسب و ایده‌های نو داشته باشند. حتی اگر برای گذران دوران بازنشستگی قصد اقامت دارید بررسی همه جانبه انجام دهید و واقع‌بینانه تصمیم بگیرید در هر حال از بررسی‌های سطحی بگذرید و واقعاً عمقی وارد شوید. اگر پنجاه درصد مصمم به كار و اقامت شده‌اید، ویزای دوماهه بگیرید و در خصوص این موارد دقت نظر به عمل آورید:
بافت انسانی محیط را به لحاظ زندگی و سازگاری با اخلاق و روحیات خود، همسر و فرزندان ارزیابی كنید.
- هزینه‌های كار و زندگی اعم از اجاره دفتر و منزل، خوراك و پوشاك، آب و برق، تلفن، خرید ماشین، بنزین، مدرسه یا دانشگاه را به دقت برآورد كنید و با پیش‌بینی میزان بازدهی شركت تطابق دهید. (لازم به ذكر است هزینه اجاره معمولاً در چهار مرحله و هر سه ماه یكبار به صورت پیش‌پرداخت اخذ می‌شود، برای اطلاعات بیشتر به بخش مسكن مراجعه كنید). ضمناً این نكته را به خاطر داشته باشید كه با حسابهای ریالی ما هزینه‌ها بسیار بالاست ولی اگر شغل و كسب و كرا مناسبی داشته باشید درآمد شما نیز قابل توجه خواهد بود.
- رقبای خود را در نوع فعالیتی كه می‌خواهید انجام دهید در نظر بگیرید. تحت عنوان مشاوره یا مشتری وارد شوید و اطلاعات بیشتری كسب كنید.
- برای انجام امور اقامت اگر مستقیم از طریق كفیلی آشنا اقدام كنید از نظر هزینه مناسب‌تر و با اطمینان بیشتری انجام می‌شود وگرنه در انتخاب شركتی كه در نظر دارید مراحل قانونی و اقامت و مجوز كار شما را انجام دهد دقت نظر كافی به عمل آورید. كل هزینه و زمان طی مراحل اداری را به صورت كتبی از او بخواهید و سپس حق‌الزحمه خود را نیز جداگانه حساب كند. برای هر پرداختی رسید بگیرید.
- راجع به كفیلی كه به شما معرفی می‌كنند، تحقیقاتی انجام دهید: میزان سواد كفیل، موقعیت اجتماعی و وضعیت مالی او می‌تواند اعتبار بیشتری برای آینده شما داشته باشد. باز هم تاكید می‌كنیم در انتخاب كفیل دقت نظر خاصی داشته باشید.
- در نظر داشته باشید كه گرفتن لایسنس فقط با اجاره محل تجاری مقدور می‌باشد.
- هر ایرانی فقط به عنوان شریك لایسنس می‌تواند اقامت گرفته و فعالیت خود را شروع كند و به غیر از شریك نمی‌تواند در دبی فعالیت نماید، بسیاری از افراد بدون تحقیق و با ویزای دوماهه (كه ویزای زیارت است و نه اقامت) برای كار به دبی مراجعه می‌كنند و پس از متحمل شدن هزینه، بدون نتیجه قبل از موعد مجبور به بازگشت می‌شوند.
- در خرید آپارتمان نیز تحقیق لازم را به عمل آورید. از جمله مكان پروژه، مبلغ شارژ ماهیانه، وضعیت اقامت فرزندان و وضعیت مالكیت قطعی.
- در آخر پس از گرفتن تصمیم قطعی تمام پلهای پشت سر خود را خراب نكنید.
- از عكس گرفتن از زنان عرب بدون اجازه ایشان جداً پرهیز كنید.
- برای خرید پارچه و لباس اگر فرصت كافی دارید حتماً محله‌های فهیدی و الكرامه را به دقت بگردید.
●اخذ ویزای اقامت
ویزای چهارده روزه‌ی گروهی معمولاً توسط آژانس‌هایی كه مجوز لازم را دارند اخذ می‌گردد. ویزای دو یا سه ماهه نیازمند به یك كفیل یا خارجی مقیم دبی دارد كه با شرایطی می‌توانند نسبت به اخذ ویزا اقدام كنند. اقامت در دبی به دو صورت امكان‌پذیر است یكی از طریق خرید ویلا و آپارتماهای مشخص كه پس از آماده‌سازی و تحویل، جهت فعالیت تجاری كه معمولاً توسط دفاتر رسمی اقدامات قانونی در این خصوص صورت می‌پذیرد.
●تاسیس شرکت
هر کسب و کاری نیاز به اخذ مجوز دارد، جواز کار، رخصه یا لایسنس نامیده می شود. تاسیس شرکتها بسته به زمینه فعالیت هزینه جداگانه ای دارد. شرکتهای جنرال تریدینگ شرکتهایی هستند که معمولا فعالیتهای گسترده ای داشته و در امر صادرات و واردات فعالیت می نمایند. هزینه تاسیس این شرکتها در مجموع با حق الزحمه آژانسها بین ۶۵ تا ۸۰ هزار درهم و با سرمایه ۳۰۰۰۰۰ درهم می باشد. و در مجموع هفت نفر می توانند شرکت لایسنس شده و اقامت بگیرند.
نوع دیگذ شرکتها ال.ال. سی هستند که در مورد خاص و تعریف شده فعالیت می نمایند، هزینه تاسیس این شرکتها با توجه به نوع فعالیت در مجموع بین ۲۵ تتا ۴۵ هزار درهم و با سرمایه ۳۰۰۰۰۰، ۵۰۰۰۰۰ و ۶۰۰۰۰۰ درهم می باشد نکه به ترتیب دو، سه و چهار نفر می توانند به عنوان شریک لایسنس اقامت بگیرند. لازم به ذکر است سرمایه های فوق معمولا توسط آژانس مربوطه به حساب بانکی گذاشته می شود و بعد از چند روز قابل برداشت است.
پس از طی مراحل تاسیس شرکت، ویزای دوماهه تحت عنوان ویزای اقامت صادر و بعد از آزمایش خون و طی مراحلی اقامت در پاسپورت ثبت می شود. کلیه اقامتها سه ساله است و هر سه سال پس از پرداخت هزینه های مربوطه و آزمایش خون مجددا تمدید می شود. لایسنس نیز سال به سال با پرداخت هزینه هایی باید تمدید شود.

در بازار بزرگ رشت

اطلاعات موجود درباره پیدایش نخستین مكان های زیستی كه دارای اقتصادكشاورزی، دامداری و نیز مكان هایی كه علاوه بر آن دارای اقتصادی مبتنی بر تولید صنایع دستی و كارگاهی بوده اند هنوز راه به جایی نبرده است كه بتوان نظری صریح در مورد پیدایش نخستین بازارها در ایران بیان نمود.
احتمالاً بحث مازاد تولید كشاورزی كه به عنوان نخستین هسته تولد شهرها و روابط آن محسوب می شود را نیز می توان در راستای تشكیل بازارهای ایران در عهد باستان دخیل دانست. بازار به معنی خرید و فروش و عرضه كالاست. واژه بازار بسیار كهن است و در برخی از زبان های كهن ایرانی وجود داشته است. هر یك از انواع بازار متناسب با نوع و كاركرد آن در مكان یا مكان های معینی از شهر شكل می گیرد و در این راستا می توان گفت هرگونه از حجره ها، راسته ها، كاروانسراها و نوع معماری هر یك از آنها جاذبه ای توریستی برای یك گردشگر محسوب می شود. علاوه بر عناصر كالبدی بازار كه توجه به فرم و فضای معماری آنها را می طلبد، محصولات گوناگونی كه از روستا به بازار بزرگ شهر رشت وارد شده خود جاذبه ای دیگر برای گردشگران به حساب می آید.
خرید از بازار رشت اگرچه با مشكلات عبوری روبه روست اما در نوع خود از دیدنی های استان گیلان به شمار می رود. گردشگر وقتی به بازار رشت وارد می شود به دنبال خرید سوغات و یا كالای موردنظر در میان تنوعی از رنگ های زیبای محصولات كشاورزی، انواع ماهی و... ساعت ها به جست وجو می پردازد و در كنار آن از كاروانسراهای قدیمی رشت و طاقی های بزرگ و كوچك آن دیدن می كند. آنچه كه در این بین از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است لزوم توجه به میراث فرهنگی بازار بزرگ رشت است. بازاری كه از دیرباز محل داد و ستد كالاها میان ایرانیان و اروپاییان بوده است، بی تردید نقش بازار در رونق گردشگران استان گیلان بسیار پراهمیت است و نمی توان به سادگی از آن گذشت . توجه به انواع محصولاتی كه در آن فروش می رود و همچنین نگرش به استفاده صحیح از بناهای تاریخی داخل بازار كه همان كاروانسراهای قدیمی و طاقی های مختلف است. پس اگر بتوانیم با تهیه نقشه هر محدوده از بازار رشت كاربری های توریستی و فرهنگی آن را مشخص نماییم با یك تیر دو نشان زده ایم. اول اینكه فروشندگان كالاهای خود را به فروش می رسانند و هم اینكه توانستیم علاوه بر فروش محصولات محلی، میراث فرهنگی بازار را به گردشگران معرفی كنیم. نقشه سراها و طاقی های بازار می تواند در نوع خود یك ایده نوین برای دستیابی به یك هدف بزرگ باشد، هدفی كه شاید گردشگری گیلان را با تحولی عظیم در عرصه اقتصاد منطقه روبه رو سازد. با توجه به آنچه تاكنون گفته شده فرهنگ جاذبه اصلی گردشگری است، بدون در نظر گرفتن فرهنگ كه تفاوت ها را ایجاد می كند تمام نقاط دنیا شبیه هم به نظر می رسند در پایان سفر اگر در ما احساسی جدید یا متفاوت ایجاد و فایده ای حاصل نشود، چه انگیزه ای برای هر یك از ما وجود خواهد داشت كه از جایی دیدن كنیم كه آن را آزادانه انتخاب كرده ایم؟
اگر تفاوتی در مقصدها وجود نداشته باشد، یك سفر را به ندرت می توان سفری مطلوب تر از دیگری تلقی كرد، آنگاه صنعت گردشگری در چه وضعیتی خواهد بود؟ بنابراین تمام نقاط دنیا بدون داشتن میراث فرهنگی مختلف اندك چیزی برای ارائه خواهند داشت كه مسافران را به منظور گردشگری جذب كند. اساساً، آنچه كه یك گردشگر از یك جاذبه انتظار دارد، ویژگی متفاوت بودن آن است، متفاوت از آنچه كه زندگی روزانه او را تشكیل می دهد. تنوع رنگ ها در بازار بزرگ شهر رشت و سبك چیدن محصولات برای عرضه به خریداران و همچنین ساختار كالبدی كهن بازار همگی دنیای تضاد را در ذهن گردشگر متجلی می سازد و گردشگر را با این باور آشنا می كند كه نیازش را در این مكان احساس كند.

در دل جنگل های دهکده آل تپه

در ۹ کیلومتری بهشهر در میان جنگل های دهکده آل تپه، آثار و عمارات و راه هایی به چشم می خورد که مربوط به بقایای باغ تاریخی عباس آباد بهشهر در دوره شاه عباس کبیر است. دسترسی به این بنا با جاده باریک آسفالته یی صورت می گیرد که در چهار کیلومتری خارج بهشهر به جاده اصلی ساری- گرگان متصل می شود و پس از عبور از دل جنگل و دهکده آل تپه سرانجام وارد این مجموعه می شود.
آثار به جا مانده از این مجموعه متشکل از محوطه سازی ها، صفه سازی ها، باغ ها، حمام، برج و باروها و جاده های سنگفرشی است که اعضای این مجموعه را به هم متصل می کند. این کاخ در زمان آبادی از مشهور ترین باغ های صفوی بود که ابنیه مختلف آن با توجه به موقعیت استثنایی آن که از یک طرف به دریا و از طرف دیگر به جنگل دید دارد، آن را به یک مجموعه بی نظیر بدل ساخته است. متاسفانه وضعیت خاص محیطی این مجموعه به علاوه بی توجهی که پس از دوران صفوی نسبت به آن صورت گرفته باعث تخریب بسیار این مجموعه شده است و رویش درختان در دل بناهای آن و ریزش برگ ها آن را در زیر خروارها خاک مدفون ساخته است. در سال های اخیر هم حفاری های غیر مجاز باعث تخریب مضاعف آن شده است.
با کاوش های صورت گرفته مشخص شد که بناهای این مجموعه عبارتند از؛
۱) سد و برج کنترل جریان آب
۲) بنای داخل دریاچه مصنوعی که احتمالاً پایه یی برای کاخ روی آن بوده است.
۳) برج های دیده بانی دو گانه به فاصله ۱۷۵ متر در شرق دریاچه
۴) محوطه سازی شمالی
۵) صفه و محوطه سازی جنوبی
۶) حمام مجموعه در جهت غرب صفه سازی شمالی
● دریاچه و سد
شاه عباس دریاچه یی در وسط دره یی عمیق با بستن سدی محکم ایجاد کرد که آب های زمستانی را از اطراف و با کمک کانال هایی جمع آوری کرده و در تابستان مقدار زیادی اراضی برنجکاری را مشروب می سازد.
در برج کنترل آب دریچه هایی در ارتفاع های گوناگون تعبیه شده که با کشیدن آنها آب برای دهکده های اطراف فرستاده می شود. می توان گفت که در حال حاضر با توجهی که در کیفیت ساخت آن شده و نیز با مرمت های صورت گرفته و شاید توجه اهالی سالم ترین بنای کل مجموعه همین سد و برج باشد.
● بنای میان آب
این بنا که با مصالح آجر و ساروج در میانه آب واقع شده در اصل پایه یی برای کاخی بوده که اکنون اثری از آن موجود نیست.
شاهد این مدعا صفحه ۱۵۷ کتاب عباسنامه است که در مورد این مجموعه است؛ « شاه عباس دوم پس از گردش و شکار به اشرف رفت و در عباس آباد هم توقف کرد. گمشتگن در دور و اطراف دریاچه دایره وار با بهترین وجهی چوب بندی و نرده کردند و آن حدود را نیز به بهترین وجهی زینت دادند و بر کنار دریاچه یی که از آب زلال سرشار بود، چراغ هایی چیده و از فروغ و روشنایی آن بر صفای آب افزودند. شاه به جزیره (ساختمان وسط استخر) رفت و در تالار نیای خود به بزم و شادمانی نشست...» این کاخ با پل چوبی معلقی به صفه سازی شمالی متصل می شده است.
● محوطه شمالی
این محوطه ها روی تپه یی با ارتفاع ۳۰ متر از کف استخر و به شکل پلکانی ایجاد شده است که در بالاترین نقطه سکوی مرکزی را تشکیل می دهد. این سکوها به احتمال قوی و با توجه به جای ستون های سنگی موجود، زیر سازی کاخی با سازه چوبی بوده که اکنون از میان رفته است. نحوه شکل گیری این محوطه ها و جوی های آب در داخل آنها باغ سازی ایرانی را جلوه گر می سازد.
این جوی ها با حرکتی که روی محوطه ها دارند و تشکیل آبشار ها و حوض های گوناگون مناظری بدیع و چشم نواز را تشکیل می دهند. آبرسانی به صفه مرکزی که آب بقیه محوطه ها را تامین می کند از طریق لوله های سفالین که اصطلاحاً تنبوشه نامیده می شوند، از چشمه های اطراف که آب آنها بر این سکو سوار بوده است صورت می گرفته، و پس از آن آب از حوض مرکزی در سراسر باغ به حرکت در می آمده است.
● محوطه جنوبی
هنوز بخش های زیادی از محوطه جنوبی در زیر خاک مدفون است اما با پیدا شدن حوض های آب و کف سازی آن می توان حدس زد که این بخش شبیه محوطه شمالی بوده است. اما آنچه مشخص است آنکه این بخش هرگز اهمیت بخش شمالی را نداشته و موقعیت آن نیز آن را به فضایی دست دوم تبدیل کرده بوده است.
● حمام
آب سکوی مرکزی در پایین ترین ارتفاع به حمام مجموعه در غرب کاخ شمالی می رسیده است. حمام این مجموعه کوچک اما دارای خصوصیات سنتی حمام های گذشته است. انتقال آب در آن از طریق تنبوشه ها و از داخل دیوارهای ضخیم خشتی آن صورت می گرفته است.
همچنین مسیر خروج دود از تون آن کاملاً در زیر کف حمام پیچیده بود تا گرمای دود کاملاً جذب فضا شود و بیهوده هدر نرود. از داخل این حمام کاشی هایی با نقش های متداول آن دوران و با رنگ های لاجوردی، فیروزه یی و زرد یافت شده است. ناگفته نماند که بهترین فصل برای بازدید از این منطقه بهار و پاییز است.

در هنگام سفر اجازه دهید کودکتان چمدان مخصوص به خود داشته باشند

به این نکات توجه کنید تا سفر برای کودک‌تان مفرح‌تر و سرگرم‌کننده‌تر و برای نوزادتان خیلی راحت‌تر شود
۱۲ نکته درباره مسافرت هوایی با کودکان
با شروع فصل تابستان، اغلب خانواده‌‌ها به برنامه‌ریزی برای مسافرت‌‌های تابستانی می‌پردازند. تفاوتی نمی‌کند که سفر شما با ماشین از میان کوه‌ها و جنگل و صحرا باشد یا با هواپیما به یک نقطه‌ خوش آب و هوا، به‌هرحال با همراه داشتن مسافر کوچولو ممکن است سفر شما به‌هیچ وجه شبیه مسافرت‌های معمول نباشد. امروزه بسیاری از والدین به علت گرمای هوا، کوتاه بودن مرخصی، سهمیه‌بندی بنزین و علل دیگر، مسافرت با هواپیما را به ماشین ترجیح می‌دهند اما مسافرت با هواپیما، به‌خصوص اگر بچه کوچکی داشته باشید نیز دردسرهای مخصوص به خود را دارد. اگر قصد سفر هوایی با کوچولوی خود را دارید، به این نکات توجه کنید تا سفر برای کودک‌تان مفرح‌تر و سرگرم‌کننده‌تر و برای بچه‌های خیلی کوچک‌ترتان راحت‌تر شود.
۱) اگر کودک شما شیرخوار زیر یک‌سال است، برای گذراندن زمانی که منتظر سوارشدن به هواپیما هستید، توپ یا اسباب‌بازی دیگری را که مورد علاقه‌ او باشد به همراه خود ببرید و در سالن انتظار فرودگاه با او بازی کنید. هواپیمای اسباب‌بازی یا ماشین اسباب‌بازی و مانند آن را نیز می‌توانید همراه ببرید تا در هنگام انتظار پرواز، کودک با آن بازی کند.
۲ )بهتر است در ردیف صندلی‌‌های مجاور در خروج اضطراری ننشینید. صندلی‌‌های مجاور دیواره حایل درون هواپیما برای شما بهتر است.
۳ )غذایی که در هواپیما سرو می‌شود، ممکن است برای کودک زیر یک‌سال مناسب نباشد، و شما هم احتمالا خواهان کودکی گرسنه در طول پرواز طولانی نیستید. بنابراین شیر یا غذای کمکی مانند سوپ، ماست و... را در شیشه یا ظروف تمیزی بریزید و در آن را ببندید که حمل آن راحت باشد و آن را در سفر به همراه داشته باشید.
۴ ) حتما با خود می‌گویید: «چه‌قدر مسافرت با شیرخوار زیر یک‌سال سخت است. خوب است مسافرت‌هایمان را تا زمانی که کودک کمی ‌بزرگ‌تر شود، به تعویق بیندازیم.» باید به عرض‌تان برسانم که مسافرت با یک نوزاد (شیرخوار) اغلب راحت‌تر از مسافرت با کودکانی است که راه می‌روند. چون کودک محدودیت را نمی‌فهمد و دلش می‌خواهد دایما حرکت کرده و به این طرف و آن طرف برود. اینجا هنر شما است که بتوانید او را تا پایان سفر سرگرم کنید.
۵ ) اگر کنار پنجره هواپیما نشسته‌اید، آسمان و ابرها، دریا، کوه‌ها، صحراها و چیزهای دیگری را که به طور معمول نمی‌توانند از این زاویه ببینند، به او نشان دهید.
۶ ) می‌توانید کتاب نیز همراه خود ببرید و در سالن انتظار یا در هواپیما کودک را با آن سرگرم کنید، کتابی درباره هواپیما و پرواز می‌تواند در این موقع خیلی مفید و جذاب و به درد بخور باشد. به کودک اجازه دهید چمدان سفر مخصوص خود داشته باشد. کوله پشتی حاوی اسباب‌بازی‌ها، بطری آب و مقداری تنقلات به کودک‌تان کمک خواهد کرد که احساس بزرگی کند و در هواپیما رفتار بهتری داشته باشد.
۷ ) هیچ چیز بهتر از کارت بازی خانوادگی به گذر زمان کمک نمی‌کند. انواع کارت‌های بازی که مناسب سن همه باشد می‌تواند مفید باشد، یا کارت‌هایی مخصوص بچه‌های کوچک‌تر، فِلـَش کارت‌ها نیز مناسب هستند چون سرگرمی‌را با آموزش همراه می‌کنند.
۸ ) پیش از سفر یک زیردستی مخصوص برای نقاشی از لوازم‌التحریر فروشی بخرید، به این ترتیب بچه‌ها می‌توانند بخشی از طول سفر را با نقاشی کردن بگذرانند. این کار زمانی برای سکون و آرامش نیز در اختیار شما می‌گذارد. غذاهایی را که کودک می‌تواند آنها را در دست بگیرد و بخورد (بیسکویت، کیک و... )همراه داشته باشید چون کودک گرسنه تحریک‌پذیر می‌شود.
۹) در مسافرت با هواپیما، نوزادان و کودکان کم سن، هنگام بلند شدن و نشستن هواپیما در گوش خود احساس ناراحتی و درد می‌کنند. این درد ناشی از تغییرات فشار غیر طبیعی در فضای پشت پرده گوش (گوش میانی) است. حتی در کابین هواپیمایی که فشار هوای آن تنظیم شده است هم یک کاهش در هوای کابین در صعودهای هواپیما وجود دارد. با فرود هواپیما فشار هوا افزایش می‌یابد بنابراین احتمالا کودکان ناراحتی بیشتری را در گوش میانی خود تجربه می‌کنند. وقتی که هواپیما فرود می‌آید فشار هوا که در کابین افزایش یافته، باید با فشار هوا در گوش میانی برابر شود. اگر این برابری ایجاد نشود فشار هوای اضافی داخل کابین روی پرده گوش فشار آورده و سبب درد می‌شود، شیپور استاش عضوی است که برابر کردن این دو فشار برعهده آن است. اما در کودکان به دلیل کوچک بودن شیپور استاش عملکرد آن درست انجام نمی‌شود و درد به‌وجود می‌آید. برای پیشگیری از ایجاد این درد شیوه‌های متعدد برای کمک به تهویه گوش میانی وجود دارد که موجب می‌شود فشار هوا در گوش‌ها برابر شود. هوای هواپیما خشک است و باعث خشکی مخاط بینی می‌شود و باز شدن شیپور استاش را مشکل‌تر می‌سازد. یک لیوان نوشابه بدون کافیین(آب بهترین است) به ازای هر ساعت پرواز به غلبه بر این خشکی کمک می‌کند. استفاده از اسپری‌‌های ضدالتهاب بینی پیش از پرواز و قبل از فرود به باز شدن مجاری بینی کودک کمک می‌کند.
۱۰ ) از استفاده از داروهایی که حاوی آنتی هیستامین هستند، پرهیز کنید، آنتی‌هیستامین‌‌ها با غلیظ کردن ترشحات و خواب آلودگی کودک مشکل را تشدید می‌کنند. فقط استثنائاً مواقعی که کودک دارای حساسیت (آلرژی) است، از آنتی‌هیستامین‌ها استفاده می‌شود.
۱۱ ) بالاخره کودک شما باید در موقع اوج گرفتن و همچنین فرود بیدار باشد. کودکان بزرگتر می‌توانند با جویدن آدامس و یا مکیدن آب نبات بر مشکل خود غلبه کنند. برای نوزادان یک بطری آب همین کار را انجام می‌دهد ولی باید کودک نشسته باشد و دراز کشیده نباشد. در ضمن بهتر است بدانید که پستانک در این موقع کافی نیست چون کودک هم باید چیزی بمکد و هم ببلعد.
۱۲) اگر فرزندتان به تازگی دچار عفونت گوش شده است، ممکن است حین پرواز احساس ناراحتی زیادی کند. بنابراین بهتر است پیش از پرواز با پزشک‌تان مشورت کنید. پزشک ممکن است قطره‌‌های مسکن گوش برای او تجویز کند. کودکانی که دارای لوله تهویه گوش هستند نباید نگران برابری فشار هوا باشند چون لوله‌‌های تهویه خودبه‌خود این‌کار را انجام می‌دهند.

درب امام

در محله درب امام سه باب سقاخانه دیده می شود که در زیر، هریک جداگانه بررسی می شود:
۱) سقاخانه دالان درب امام
در دالان ضلع شرقی محوطه درب امام سقاخانه بزرگی با سردری از پنج و هفت کند هندسی به رنگ سبز وجود دارد که حفاظ و درهای چوبی آن دارای شبکه های ستاره ای هشت پره گره جعفری است. داخلش را یک حلقه چاه آب با چرخ آبکشی و تکیه گاه آبکش و سنگابش تشکیل داده و نیز پنجره ای خانه زنبوری رو به محوطه دارد. بخشی از گره چین پنجره ارسی میانی که خراب شده به تازگی بازسازی شده است. این سقاخانه با اینکه دارای آب لوله کشی شهری شده، ولی سرلوله های آب را بسته اند.
۲) سقاخانه صحن شمالی درب امام
در نبش چپ کوچه شمالی صحن آرامگاه، سقاخانه پهن و نسبتاً کوتاهی است که با قابی آجرچین از بالا و طرفین محدود گشته و سردرش دارای نقش پی در پی خورشید روی کاشی است. حفاظ و در چوبی اش دارای ده بخش چهارگوش است و هر بخش از شبکه های ستاره ای گرهٔ آلت جعفری پدید آمده و در چند سال پیش بازسازی شده اند. این سقاخانه دارای آب لوله کشی شهری است و زیر شیر آب، سنگاب کوچکی برای آب خروجی، روی زمین دیده می شود. روی سنگاب مشرف بر زمین، کتیبه ای به خط نستعلیق برجسته به سنگ پارسی به شرح زیر نوشته شده و برخی واژه ها ناقص و از میان رفته اند که همان گونه در اینجا آورده می شوند:
یک بارگاه گشت این سنگ وقف شاه مظلومان حسین:
آنکه باشد قاتلش در هر دو عالم رو سیـــاه
از دل سنگ آه بر می خیزد از قتل حسین
...ت ز آب او عمر ابد زان رو که هست آب
حیوان پیش او بی قــدرتر از خاک راه
۳) سقاخانه مجاور درب امام
در انتهای کوچه ای که صحن شمالی آرامگاه را به کوچه مجاور آن مربوط می نماید بر دیوار رو به روی کوچه، سقاخانه ای کوچک است که دارای سردر کاشیکاری با نقش ستاره چهارپر آبی رنگ است و حفاظی از آهن به رنگ آبی دارد. کتیبه سنگاب آن به خط نستعلیق برجسته بر سنگ پارسی بدین شرح است: (وقف حضرت امام حسین علیه السلام نمودند. این سنگ آب را ورثه مرحوم حاجی حیدر به این مشروط که در امامزاه زین العابدین در جنب خانه کمترینان باشد به تاریخ غره شهر ربیع الاول سنه ۱۱۱۷).

 دردشت

در بازار دردشت سقاخانه جالب توجهی است که تزیینات کاشیکاری بیرون آن مانع از نفوذ نگاه به درون آن می شود. در طرفین، دو در دارد که به داخل باز می شود. نوار کاشیکاری دور سر در مزین به اشعاری درباره حضرت ابوالفضل (ع) است که در لوحه‌هایی به خط نستعلیق چنین آمده:
بود چو در شیعیان ولای ابوالفضل یا ابا عبدالله
بپا گشت این بنا برای ابوالفضل الحسین علیه السلام
بانی آن را به سر ز همت عالی است یا ماه بنی هاشم
روز جزا سایه لوای ابوالفضل یا ابوالفضل
کشورهستی بود به زیر نگینش یاباب الحوائج
پادشهی که شد گدای ابوالفضل یا حضرت عباس
کوثر و تسلیم و سلسبیل به فردوس یا کریم
هست سبیل از کف عطای ابوالفضل یا حضرت عباس
بعد شه کربلا به تخت شفاعت یا باب الحوائج
نیست سزاوار کس سوای ابوالفضل یا ابوالفضل
تشنه فرو شد به شط و تشنه برآمد یا ماه بنی هاشم
عقل فرو ماند از حیای ابوالفضل الحسین علیه السلام
خدمت درگاه اوست بر سرجنت یا ابا عبدالله
تا که بخشد به او خدای ابوالفضل
در پایین دو سوی کاشیها چنین نوشته شده است: به لعنت خدا گرفتار شود کسی که به کاشیها خیانت کند. در پیشانی سقاخانه در میان لوحه بزرگتری نیز این شعار به خط نسخ نوشته شده: (یا ابا عبدالله الحسین الشهید). زمینه اطراف این لوح را کاشی هفت رنگ با گلهای اسلیمی قشنگی فرا گرفته و دو ستون میانی که گویا بازسازی شده، از کاشی معرق با پیچ اسلیمی است. در زمینه میانی، تصویری از حضرت عباس (ع) سوار بر اسب دیده می شود که دارد مشک آب را از زنی آبی پوش می گیرد و این بیت شعر به خط نسعلیق در پایین زمینه خوانده می شود.
به دریا پا نهاد و خشک لب بیرون شد از دریا مروت بین جوانمردی نگرغیرت تماشا کن
دو سنگپایه در طرفین پایین سقاخانه دارای نقش پیچکی برجسته است. آب لوله‌کشی شهری از داخل سقاخانه به بیرون کشیده شده است.

دروازه باغ ملی در تهران

این دروازه با شکوه آجری را که با کاشی های هفت رنگ تزیین گردیده است در سال ۱۹۲۲ به دستور رضا خان ساخته اند , رضاخان در این زمان وزیرجنگ بود. این بنا یک ساختمان قدیمی دوران قاجاراست که چند صد متر به سمت شمال امتداد دارد و از فضای بین آن برای سالهای طولانی به عنوان زمین رژه ارتش بزرگ ( میدان مشق )استفاده می کرده اند . در سمت راست دروازه جایگاههای افسران پلیس قرار دارد که آنرا در زمان سلطنت رضا شاه به شیوه هخامنشی جدید ساخته اند, در سمت چپ موزه ای قرار دارد که احداث آن در سال ۱۹۶۷به پایان رسید و نیز وزارت امور خارجه هم در این محل قرار دارد. جدا از کتیبه های متعددی که بر روی دروازه قرار دارند , کاشی کاریهایی نیز دردو طرف دروازه وجود دارند که بر روی آنها توضیحاتی راجب به وسایل جنگی از قبیل توپ و تفنگها و سربازان نوشته شده است. کتیبه اصلی بر بالای طاق واقع شده است ودربالای آن اتاقی قرار دارد که موسیقی نظامی را در آنجا می نواختند. کتیبه دیگر بیان می کند که دروازه ساخته شده از آهن آن در زرادخانه تهران درست شده است.

دره بزرگ - Grand Canyon

دره ای رنگارنگ و شیب دار در شمال ایالت آریزونای (Arizona) آمریکا است، که رودخانه کلورادو (Colorado) از میان آن می گذرد و نام آن نیز در لیست عجایب هفتگانه وجود دارد.
در وسعت عظیمی از این منطقه، پارک ملی Grand Canyon – یکی از اولین پارکهای ایالت متحده – واقع شده است. تئودور روزولت (Theodore Roosevelt) بیست و پنجمین رییس جمهور ایالات متحده، یکی از بزرگترین طرفداران این منطقه بود که به دفعات برای شکار شیرهای کوهی و نیز لذت بردن از منظره از آنجا بازدید می کرد.
Canyon که توسط رود کلورادو طی میلیونها سال ایجاد شد، به طول ۲۷۷ مایل (۴۴۶ کیلومتر)، عمقی بیش از یک مایل (۱,۶۰۰ متر)و پهنای ۰.۲۵ تا ۱۸ مایل (۰.۵ تا ۲۹ کیلومتر) می باشد.
اولین بازرسی ثبت شده از Grand Canyon توسط یک اسپانیایی در سال ۱۵۴۰، که گارسیا لوپز (García López de Cárdenas) نام داشت انجام شد. اولین سفر علمی به Canyon به راهنمایی یک ارشد آمریکایی جان وسلی پاول (John Wesley Powell) در سال ۱۸۷۰ صورت گرفت. هرچند پیشتر، آمریکایی های بومی در میان دیوارهای Canyon ساخت و ساز هایی برای سکونت انجام داده بودند، پاول در نوشتارهای خود که بعد از این سفر چاپ کرده، به سنگهای رسوبی بسیاری در Canyon اشاره می کند.
● جغرافیا
Grand Canyon با عمق زیاد - در بعضی جاها بیش از یک مایل - و طولی در حدود ۲۷۷ مایل شکافته شده در فلات کلورادو، لایه های زمینی Proterozoic و Paleozoic را نمایان می سازد. این لایه ها بتدریج با شیب ملایمی از Lee&#۰۳۹;s Ferry و در ادامه تا Hance Rapid آشکار می شود. انتهای Canyon محل برخورد رودخانه با Grand Wash Fault (نزدیک دریاچه Lake) می باشد.
ناهمواری فلات کلورادو تا حدی ست که باعث شده دیواره شمالی Grand Canyon حدود ۳۰۰ متر بالاتر از دیواره جنوبی آن باشد. علت طغیانهای رودخانه که بیشتر به سمت دیواره جنوبی است نیز شاهدشی بر این مدعاست. تقریبا تمام آبهای فلات در پشت دیواره شمالی (که نیز باران و برف بیشتری را جمع می کند) به سمت Grand Canyon جریان می یابد، درحالیکه در پشت دیواره جنوبی، به سمت بیرون از دره پیش می رود. نتیجه، فرسایش بیشتر و عریض شدن سریعتر دره و انشعابات رود کلورادو می باشد.
دما در دیواره شمالی به علت ارتفاع بیشتر (۲۴۳۸ متر بالاتر از سطح دریا) عموما کمتر از دما در دیواره جنوبی است. بارش سنگین برف طی ماههای زمستان امری عادی می باشد. منظره از سمت دیواره شمالی اثر بهتری از وسعت دره نسبت به آنچه که از دیواره جنوبی پیداست، در ذهن برجای می گذارد.
● زمین شناسی
هیچ نظریه معتبری درباره تشکیل Grand Canyon وجود ندارد. طبق گفته های Wayne Ranney تاکنون زمین شناسان در تعیین دقیق قدمت و مراحل ایجاد آن ناتوان بوده اند.
عمق زیاد Grand Canyon، خصوصا ارتفاع لایه های زمینی در آن (که بیشترش در زیر سطح دریا شکل گرفته) را می توان به ۳۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ متر ازبالا رفتگی فلات کلورادو که تقریبا ۶۵ میلیون سال پیش آغاز شد، نسبت داد. حوزه رودخانه کلورادو (که Grand Canyon بخشی از آن است)در ۴۰ میلیون سال گذشته ایجاد شد و خود Grand Canyon احتمالا کمتر از ۵ یا ۶ سال پیش قدمت دارد.
شرایط مرطوب آب و هوایی در عصر یخبندان بر میزان آب کلورادو افزود و باعث شد تا این رود اجدادی کانال خود را سریعتر و عمیقتر ایجاد کند. یک میلیون سال پیش فعالیتهای آتشفشانی (اغلب در قسمت غربی دره) خاکستر و مواد مذاب را در وسعتی که مدتها بعد باعث انسداد مسیر رودخانه شد، ته نشین کرد. این سنگهای آتشفشانی جوانترین ها در Canyon می باشند.

دریاچه بایکال

دریاچه بایکال (به روسی: Озеро Байка (اُزِرُ بایکال)) دریاچه‌ای است در جنوب سیبری در کشور روسیه، میان استان ایرکوتسک و استان بوریات. این دریاچه از سایت‌های میراث جهانی اعلام شده است.
بایکال قدیمیترین و عمیقترین دریاچه آب شیرین جهان در روسیه قرار دارد از آنجاییکه این دریاچه خیلی قدیمی و دور افتاده است، دارای حیواناتی است که فقط در این دریاچه یافت می‌شود این حیوانات شامل تعداد زیادی از بی مهرگان، چندین گونه از ماهیها و خوک آبی دریاچه بایکال می باشند خوک آبی بایکال تنها خوک آبی جهان است و دائماً در آب شیرین زندگی می‌کند دانشمندان بر این عقیده هستند که خوکهای آبی این دریاچه در زمانهای قدیم از اقیانوس شمالی (قطب شمال) آمده و بعد از سفر به سمت بالای رودخانه، به این دریاچه رسیده اند.
دریاچه بایکال از همه دریاچه‌های عالم بیشتر آب دارد. تقریباً ۵/۱ تمام آب شیرین روی کره زمین در این دریاچه قرار دارد . این دریاچه ۳۱۵۰۰ کیلومتر مربع پهناوری دارد.

دریاچه گهر، نگین اشترانکوه

دریاچه گهر از زیباترین دریاچه های کوهستانی ایران است که در ۱۲۱ کیلومتری شرق استان لرستان به مرکزیت خرم آباد و در ۳۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر دورود واقع شده، این دریاچه همچون نگینی در مرکز منطقه حفاظت شده اشترانکوه با مختصات جغرافیایی ۴۹ درجه و ۱۶ دقیقه تا ۹ درجه و ۱۷ دقیقه طول شرقی و ۳۳ درجه و ۱۸ دقیقه تا ۳۳ درجه و ۱۸ دقیقه عرض شمالی در ارتفاع ۲۳۵. متری از سطح دریای آزاد قرار گرفته و شامل دو بخش به نامهای گهر بزرگ (کله گهر)و گهر کوچک(کره گهر)می باشد. وسعت گهر بزرگ حدود ۱.. هکتار و عمق دریاچه بین ۴ تا ۲۸ متر و عرض آن بین ۴.. تا ۸.. متر و طول آن ۱۵.. متر می باشد میزان بارش سالیانه در منطقه حدود ۹۳۱ میلی متر است که بیشتر بصورت بارش برف می باشد . در سال های پربرف سطح دریاچه یخ بسته و مناظر بدیع و دل انگیزی را برای علاقه مندان به طبیعت و گردشگران بوجود می آورد.
▪ موقعیت :
دریاچه گهر محصور شده در بین رشته کوههای اشترانکوه که از سمت شمال به قله ازنادر،کول،شاکول،دره دائی،قله سن بران از شمال غرب به کوه گزرسون و پریز کوه بزرگ از شمال شرق به پریز کوه کوچک از جنوب به ارتفاعات اسینه و در جنوب غربی به کوه گولک و از شرق به قله همایلون و مالره محدود میشود . بسیاری از کوهنوردان در تمامی فصول سال به قلل مرتفع این کوه ها از جمله قله های متنوع اشترانکوه صعود می کنند و از طبیعت شکوهند این منطقه لذت می برند.
▪ پوشش گیاهی:
پوشش گیاهی مرتعی و گونه های متنوع درختان جنگلی شامل: بلوط، بید، بادام، پسته وحشی و اطراف دریاچه را به صورت یک پارک طبیعی در آورده است. جنگل های منطقه اشترانکوه با گونه غالب بلوط ایرانی و گونه های دیگر کیکم، بادام کوهی ، پسته وحشی، ارغوان، گلابی وحشی، چنار ، نارون، بلوط مازو و دار گردو انجیر ، زبان گنجشک ، سیب، زالزالک، ارژن ، کنار، کهور، انار، گز و مو وحشی می باشند .
▪ مراتع مرغوب وسیع شامل:
گونه های گیاهی خانواده غلات، بقولات و چتریان، لاله های واژگون، گل شقایق ، زنبق، لاله وحشی، تاج خروس و اختر می باشند و محصولاتی که از این مراتع بدست می آیند عبارتند از : موسیر، گزانگبین، کتیرا،نی،جلبک، آویشن ،علف گاوزبان
▪ حیات وحش
منطقه حفاظت شده اشترانکوه با حیات وحش متنوع شامل حیواناتی از قبیل : بز،قوچ،آهو،کل،پلنگ،گرگ ،گراز،خرس قهوه ای ،کفتار،روباه،شغال،خرگوش و انواع پرندگان مانند: عقاب،کبک،شاهین،تیهو و دیگر پرندگان بومی یک پارک وحش طبیعی به وسعت منطقه فراهم آورده است. مارماهی،لاک پشت، قورباغه، ماهی قزل آلا، ماهی رنگین کمان و ماهی خال قرمز از دیگر جانورانی هستند که به لحاظ شرایط مساعد محیطی در این دریاچه زیست می نمایند .
▪ جاذبه های دریاچه
واقع شدن دریاچه در ارتفاع ۲۳۵. متری از سطح دریا،محصور بودن آن در میان کوهساران اشترانکوه، رویش متنوع گل ها و گیاهان دارویی مانند گل های لاله واژگون، شقایق ،اختر،زنبق وحشی ،لاله وحشی و در فصول مختلف سال به ویژه فصل بهار و تابستان چشمان هر بیننده ای را به خود خیره می نماید. کوهنوردی، ماهیگیری باقلاب،شنا، قایقرانی،امکان اسکی روی آب ، دیدن حیات وحش، راهپیمایی در کنار رودخانه های آن، از جمله جذابیت هایی است که خاطرات خوشی را برای هر بازدید کننده به یادگار خواهد گذاشت.
▪ راههای دسترسی به دریاچه
عمومی ترین راه دسترسی به دریاچه گهر از مسیر شهر دورود به طرف روستای درب آستانه (امام زاده پیروالی)و سپس چشمه خیه(خرم)است.از شهر دورود تا چشمه خیه حدود ۱۷ کیلومتر جاده آسفالته و از چشمه خیه تا دریاچه گهر به مسافت ۱۸ کیلومتر مالرو می باشد.با استفاده از چهارپایان که توسط افراد بومی جهت حمل بار و سواری کرایه داده می شود ، می توان به دریاچه رسید ، علاوه براین مسیر، از طریق شهرستان الیگودرز به سمت جاده شول آباد ، کناره رودخانه مورزرین و گردنه تاپله را می توان با وسیله نقلیه طی کرد و از آنجا تا دریاچه را که مسافت آن حدود ۱۲ کیلومتر می باشد راهپیمایی نمود . مسیر دیگری که مسیر کوهنوردان با تجربه می باشد از طریق روستای تیان مابین شهر دورود و ازنا و صعود به قلعه ۴۱۵. متری اشترانکوه (سن بران)و سپس فرود به سمت مسیر شن اسکی آبشار و دریاچه گهر می باشد.

دست اندازهای سفر در جاده زندگی

کم کم به اواسط خردادماه و پایان فصل بهار نزدیک شده ایم، هوا رو به گرمی می رود و ایام تابستان و تعطیلات آن فرا می رسد. تا هفته دیگر امتحانات خردادماه بچه ها نیز پایان می یابد و خانواده های ایرانی درصدد طرح برنامه ای برای سفرهای تابستانی هستند.
مادر خانواده دوست دارد همین که امتحان بچه ها تمام شد به سفر برود، فرزندان نیز با مادرشان هم عقیده اند اما پدر از زاویه دیگری به تعطیلات تابستانی می نگرد. پدر به دنبال پیدا کردن چند روز تعطیلی در تقویم است تا شاید بتواند آن را به چند روز مرخصی وصل کند و چهار، پنج روزی را به اتفاق اهل و عیال به شمال، جنوب، شرق یا غرب کشور برود و در عین سیاحت در پهنای گسترده ایران اسلامی، روح و روان خود را به طبیعت زیبای کشورمان بسپارد و یا اینکه به دیدن اقوام در شهرستان ها و روستاها برود و با دیدن قوم و خویشان خود چند روزی را جدا از استرس های کاری و اداری سپری کند.
شاعر می گوید:
بسیار سفر باید تا پخته شود خامی
صوفی نشود صافی تا در نکشد جامی
شال و کلاه سفر نیاز به اتوکشی همیشگی چین و چروک مشغله ها ندارد. بلکه سفر از اولویت نیازهای زندگانی است. سفر، تنفس عمیق در فضای تنوع و جاذبه های مکان است. جدای از طراوت بخشی به روحیه و تأمل و گسترش اندیشه، مسافرت، رسم شکیبایی در توانایی، رفع تشنگی دانایی و اکسیر تجربه آموزی را به انسان تفهیم می کند.
ایران، خانه بزرگ هر ایرانی است. پس، توجه به دارندگی های بس فراوانش در عرصه گردشگری به عنوان غروری ملی با مفاهیم معنوی سیر و سفر را برمی تاباند. از یک چار دیواری ساکن صدها کیلومتر می کوبیم و در یک چاردیواری دیگر اطراق می کنیم. لیکن نپنداریم سفر تنها به باغستان، جنگلستان و سبزه زار رفتن ختم می شود که این می تواند تکه ای از پازل مسافرت باشد. حال که تصمیم گرفته ایم در فصل تابستان ولو برای چند روز به اتفاق اعضای خانواده به مسافرت برویم و از تکرارهای روزمره در کاشانه مسکونی شهر و دیارمان خارج شویم، ضرورت می نماید شیوه دیگر زیستن و دیگر اندیشیدن - از جهت نگرش و سازگاری با کم و کسری ها- در یک محیط تازه و غیربومی را پیشه خود کنیم. اصلاً هم به طور قاطع نباید در این انتظار باشیم که همه چیز می باید مثل زندگی در خانه مان باشد چراکه استمرار زندگی در هر موقعیت، شرایط خود را طلب می کند. قدرشناسی و اغتنام فرصت در هر مورد حیاتی نشان بلوغ شعور است. سفر، بخشی از کتاب دیداری و شنیداری باورها، نمای فرهنگی، نمود خلاقیت های اندیش ورزی، رسوم زندگی، علایق و دلبستگی های ماست.
● انگیزه های سفر
«انگیزه و هدف مسافرت از جنبه متعارف و مرسوم آن، گردش، صله رحم، تجدید دید و بازدید، انسجام روابط عاطفی مابین افراد فامیل، بعضاً تجارت و آگاهی های موقعیت اجتماعی- فرهنگی مردمان در هر شهر و منطقه است.»
«بایرام پیشه کلخوران» به اتفاق اعضای خانواده خود در سالن بزرگ یک پایانه مسافری روی صندلی نشسته و منتظر اعلام خبر حرکت اتوبوس به مقصدش از بلندگوی پایانه است. او با این پیش گفت، می افزاید: «سفر فرصتی مناسب برای سر زدن به اقوام در شهر دیگر است تا از خوشی امور و احیاناً ناخوشی شان باخبر شد و اگر غمی و مشکلی باشد اطلاع یافت.» می پرسم: به نظر شما مسافرت فواید معنوی نیز دارد؟ می گوید: «بله! پیامبر اکرم«ص» فرموده است مسافرت طول عمر انسان را زیاد می کند. از دیدگاه بینش اسلام، انسان وقتی در محیطی دایم زندگی و کار کند، سخت احساس کسالت و دلتنگی می کند. با رفتن به جایی دور از محل مسکونی خود و دیدنی های دیگر؛ دامنه طبیعت، روستا، شهر و دیدار و گشتی و تأملی، روحیه اش عوض شده و شاد می شود. در سفر، تجربه انسان نیز زیاد می شود. فکرش وسعت پیدا می کند. وی ادامه می دهد: «اگر انسان اهل مسافرت نباشد و همیشه در محدوده دیار سکونت خود ساکن بماند در واقع خویشتن را از فواید سیر و سفر محروم کرده است. درحالی که انسان در مسافرت ها پخته و باتجربه می شود.»
مهندس مکانیک یک شرکت دولتی عازم سفر برای انجام کاری اداری است. او کلاً انگیزه و هدف مسافرت های متعارف و متداول به اتفاق اعضای خانواده را چند صباحی دور بودن از مشکلات رایج در ساخت و ساز زندگی و کارهای روزمره می خواند.
«سعید سالم» از زاویه ای دیگر نیز فلسفه سیر و سفر را چنین می نگرد: «مسافرت جدای از تجدید دیدار با اقوام و آشنایی و دیدن آثار باستانی و تأمل بقایای تمدن دوران دیرینه تاریخی، شناخت عینی شیوه آداب، معاشرت و فرهنگ مردمان دیگر است. این گردش و سیر و سیاحت لازم و ضروری است چراکه این دانش اندوزی ها به نوعی ایجاد تعقل و حس روانی روی روش نگریستن به اطراف و حتی زندگی و دانستنی های انسان نسبت به گذشته است که بخشی از محاسن و فواید معنوی سیر و سیاحت محسوب می شود.»
● سیر و سفر و رعایت حقوق دیگران
ساک بزرگ مسافرتی اش را که با کمک راننده در صندوق اتوبوس می گذارد، سرش را بلند می کند، گرمای آفتاب نیمروز و هرم داغ آسفالت محوطه پایانه پوست چهره اش را گداخته است. «عسگرخواه» پیش از آن که پشت سر فرد همراهش پای بر رکاب اتوبوس بگذارد در پاسخ سؤالم که چه تعریفی از اهداف سفر دارد؟، با این اشاره که مسافرتش برای انجام و شرکت در یک مراسم خانوادگی است، می افزاید: «مسافرت نوعی تفریح در مقاطعی از زندگی است.» بیشتر توضیح می دهد: «مداوم یک جا بودن و تکرار امور متداول در طول ماه و سال، روی روحیه و فکر انسان تأثیر نامطلوب می گذارد. بنابراین، تفریح و مسافرت یک امر خوب و نیاز هر شخص است که در صورت اجابت آن، فشارهای متداول زندگی را کم می کند.»
نظر این جوان که شغل آزاد دارد را درباره آداب سفر می پرسم. - «رعایت اخلاقی و رفتاری و ایجاد شرایط آرامش بخش برای همسفران و همراهان یک ضرورت اجتماعی است. توجه به این نکات انسانی باعث عدم ایجاد مشکل و ناراحتی برای دیگران می شود. در هرحال باید حقوق بشری- همگانی- را رعایت کرد تا سفر به تمام معنا دلپذیر شود.»
● تجارب سفر
سیر و سفر را به عبارتی می توان مجموعه ای از معارف دیداری، شنیداری و تجربی طول زندگی انسان ها دانست که تجربه بالاتر از علم قلمداد شده است واین مزیت را دارد که در سیاحت، انسان به عین وقایع، یادمان ها و فرهنگ و آداب زندگانی از گذشته تاریخ زیست بشر تاکنون را شاهد می شود. این شیوه دانش و دانایی نسبت به مطالعات مکتوب و بدون واسطه، تاثیر ژرف در ذهن و روان انسان می گذارد اگرچه خواندن سفرنامه ها، تجارب و تحقیقات ادبا، دانشمندان و مفاخر فکور همچون ناصر خسرو، شیخ سعدی، ابن بطوطه و امثالهم توجه ما را فراتر از زمان و مکان و دلمشغولی های- دنیوی- می برند، رسم و چگونگی حیات و ممات گذشتگان و اکنون و آینده را نیز توصیه می کنند و می آموزند، در واقع سیر و سیاحت در مواریث فرهنگی و سیر و سلوک در وسعت جغرافیایی انسانی قدما به ما می آموزد که آن دوران ها چه دشواری های زیاد و گوناگون، همراه داشته و امکانات و وسایل زندگی تا چه حد محدود و ابتدایی بوده است که خود مثنوی دیگر و استفاده از وسایط نقلیه امروزه و عزیمت موتوریزه سریع السیر و سهل زمان کنونی دفتری دیگر است. با این احوال و مقایسه ها ولی آنچه جایش معمولا خالی است، غفلت برخی ها از دانش اندوزی و کسب تجارب از رهگذر دیدار رویاروی با پدیده های شگفت زای طبیعت، آثار باستانی و غیره نزد بعضی از افراد، سفر، مفاهیمی دیگر دارد. در این باره اشاراتی خواهیم خواند اما قبل از آن، نظر یک کارشناس راهنمای تورهای مسافرتی- تفریحی را می خوانیم:
● بهره های سفر
«م- اردستانی» که می گوید به طور آزاد به عنوان «لیدر» تور فعالیت می کند، اظهار می دارد: «درباره انگیزه و هدف از مسافرت، کلا معتقدم هرجا به جایی برای انسان می تواند روحیه ساز باشد. مثلا یک سفر حدود چهل کیلومتری تهران- کرج حتی بدون توقف و بعد بازگشت به تهران در روحیه شخص اثر خوش و مطلوب می گذارد. (می خندد) به شرطی که کورس و لایی رفتن حین رانندگی نداشته باشد. بنا به تجارب شخصی ام، مردم در مسافرت می خواهند طی سفرشان خوش بگذرانند و این بدان معناست که همه چیز آماده باشد و زمان در اختیارشان باشد اما بعضا نمی خواهند خود را در اختیار زمان و فرصت ها بگذارند. برخی به مجرد رسیدن به مقصد به فکر استراحت و خورد و خوراک هستند که امری به حق و لازم است. جمعی اما با یک دو جای دیدنی مثل ابنیه تاریخی و مناظر طبیعی و یا موزه ای هنری، ترجیح می دهند به مکان و دیدنی های دیگر بروند و یا اینکه به اتفاق خانواده به بازار خرید کالا بروند.»
از این کارشناس می پرسم: اصولا سفر چه فواید دیگری غیر از آن که اشاره کردید در روان انسان دارد؟ می گوید: «اصولا مسافرت، انسان را از شیوه های متعارف در زندگی عادی و تکراری خود طی مدت سفر، دور می کند و روش و آداب تازه ای را به انسان نشان می دهد. همین تجربه در بعد وسیع ترش یعنی آشنایی با فرهنگ دیگران و سرنوشت های تاریخی در قالب موزه ها، مشاهده ابنیه باستانی، نوع روابط اجتماعی، موقعیت اکوتوریستی و اقلیمی و نوع تفریحات و دلمشغولی های جماعت و یا ملت دیگر، همه این ها برای مسافران منبع تجربه و دانش افزونی و آگاهی می شوند.» از این کارشناس گردشگری می پرسم که شما چه توصیه ای برای مسافرانی که به طور مستقل و به صورت خانوادگی به گردشگری و سفر می روند، دارید؟ در پاسخ می گوید: «از فرصت و زمان سفرشان نهایت بهره را ببرند. شاد باشند و هرگز احساس خستگی نکنند.»
اردستانی در ادامه سخنان خود به انگیزه های معنوی سفر اشاره می کند و می گوید: «برخی از مردم در محل اطراق، بیش از هر چیز دیگر، استراحت، غذاخوری و بعد خواب و سری هم به بازار خرید و سوغاتی مدنظر دارند و در فرصت های بین این فعالیت ها، در جمع خانوادگی و یا دوستان کلاف دلخوری ها، کم و کاستی مسایل اقتصادی و اوضاع جنبی زندگی شان، باز می شود و یا توقعات مسکوت و یا فسیل شده را به نقد و تحلیل می کشند. آنچه که در سایه می ماند، چرایی و انگیزه معنوی سفرشان است که از قلم و دفتر سفرنامه، می افتد. این غفلت و یا کم لطفی از ارزش های معنوی گردشگری و تفریح و سیاحت در حالی است که سرزمین مان حدود یک میلیون مکان و فضای اکوتوریستی (گردشگری) بارز و ممتاز دارد. همچنین در بعد فرهنگی از کشورهای شاخص در بحث گردشگری جهانی هستیم، محرومیت از دیدن و شناخت یکی از هزاران جاذبه های پرارزش گردشگری در کشورمان واقعا جای دریغ دارد لیکن از سوی دیگر، توریست های حرفه ای خارجی و یا دیگر مسافران عادی که برای آشنایی از موقعیت های گوناگون سرزمین مان به ایران سفر می کنند و همین طور پژوهشگران و اقلیم شناسان با صرف هزینه های کلان و سختی و دوری هزاران کیلومتر از کشور خود، تلاش می کنند هرچه بیشتر از فرصت شان برای شناخت آثار تاریخی و فرهنگی گردشگری ایران اسلامی در دوربین ها و اذهان خود ثبت و ضبط کنند و با دست پر به دیارشان برگردند.»
● ایجاد تسهیلات گردشگری ارزان
«احد ربیعی» کارمند یک تشکیلات فرهنگی، انگیزه سفر را یک تکلیف خانوادگی می داند. او توضیح می دهد: «اصولا دو طیف جامعه به مسافرت می روند. یک گروه، کم درآمد و حقوق بگیر است که در طول سال وسعش نمی رسد که هر چند وقت یکبار اهل و عیال خود را به سفر ببرد لیکن در تعطیلات تابستانی و به اصرار اعضای خانواده چند روزی به مسافرت می روند و با اندک بودجه و احیانا مقداری پس انداز مالی، حاجت خانواده شان را برآورده می کنند. طیف دیگر ثروتمندانی هستند که قادرند هر از گاه با خودرو شخصی و برخی با هواپیما به سفر از پیش برنامه ریزی شده و رزرو هتل، سفر کنند. این عده برخلاف آنان که کم بضاعت هستند، از غذای آماده و تفریح و سیاحت به نحو دلخواه بهره می برند. وی درباره افراد کم درآمد در ادامه همین بحث می افزاید: «به نظر من باید دولت و سیستم گردشگری کشور برای چنین طیف از جامعه و افرادی که جزء اقشار کم درآمد محسوب می شوند تسهیلات و امکاناتی را تدارک ببینند تا این خانواده ها هم بتوانند حداقل سالی یکبار تنوع و تحولی را در نوع زندگی شان اعمال کنند و طعم خوش سفر را بچشند، گرچه نباید در این میان خدمات و زحمات سازمان میراث فرهنگی و گردشگری را ازنظر دور داشت.»
از او می پرسم که دولت چه امکاناتی می تواند در اختیار گردشگران و مسافران قرار دهد، در پاسخ می گوید: «مثلا در شهرهای مختلف کشورمان که سیاحتی و تفریحی هستند می تواند مکان هایی را احداث و برای اسکان موقت مسافران تجهیز نماید و یا در کنار سواحل شمال یا جنوب کشور پلاژهایی را تدارک ببیند و با نرخ های ارزان در اختیار مسافران قرار دهد.»
حرف دیگر این شهروند پیرامون فرهنگ اقتصادی و تفریحی است که مردم به طور کل باید در سفرهای خود افراط نکنند و هر کس براساس وسع خود به گردش و تفریح بپردازد، یعنی اگر گردشگران برابر توان مالی خود به سیر و سیاحت بپردازند و از هر نوع چشم و هم چشمی به دور باشند بدون شک می توانند سفری راحت و آسوده و بی دغدغه و خاطره انگیز داشته باشند.»
● چشمها را باید شست...
بله!، نه تنها چشمان را باید شست که دلنشینی سفرهای تعطیلات تابستانی هنر بیداردلی نیز طلب می کند. مسافرت در تمام زمان نیاز به حس کنجکاوی و تمرکز اندیشه پویا دارد. سفر قداست باورها،حریت ارزش ها، تزکیه نفس و اخلاقیات انسانی است. نکته پراهمیت دیگر آن که مسافرت اصلا مغایرت ذاتی با هر نوع بدرفتاری، شتاب و خشونت طلبی دارد چه رسد به آن که هنوز چند کیلومتر نرفته و در نیمه راه به بن بست های گوناگون رسید، که از میان خرد و کلان آن ها، گاه حسرت سفر و تفریح برای کس و یا کسانی به صحنه ای دل آزار، خشونت آمیز، لجاجت و در مقاطعی غیرقابل جبران مبدل شود. هر یک از این موارد به سهم خود، نوعی جنگ با انگیزه و هدف سفر است. اما آنچه در این میانه می پژمرد، ساقه احساس و هیجانات سفری خوش باورانه است که لطافت و تصاویر رنگین - خیال سفری که به سرانجام نرسد، از بین می رود و تبدیل می شود به تاسف که گاه غیرقابل جبران است. سفری که می تواند حداقل سبب تخلیه فشارهای محیطی- زندگی و تسکین اعصاب و روان آدمی باشد، یعنی می توان گفت که سفر و تفریح تعطیلات تابستانی یک فرصت و موهبتی است تا آدمی بتواند در دل طبیعت و در هوای آزاد استنشاق کند و به سیاحت بپردازد.
فرهنگ باوری و نظارت بر چرخه رانندگی دو اهرم پایه ای برنامه ریزی ها و تدابیر در جهت تأمین امنیت رانندگی و حفظ سلامت انسان ها در طول مسافرت در جاده هاست چرا که رعایت نکات ایمنی در جاده ها توسط رانندگان می تواند به کاهش چشمگیر تصادفات بینجامد. از باید و نبایدهای بدیهی درپروسه ایجاد امنیت فراتر در رانندگی نیز می شود برای صیقل دادن لازمه اهداف بهره جست اما چیزی که باید مدنظر باشد تجارب و دیدگاه های جانبی اقشار مردم است که چند مورد این دیدگاه ها را در گزارش پیش رو می خوانید.
از هوای گاه نه چندان بهاری که دمای تابستان هم در کوچه پس کوچه های زندگی خیز برداشته است و پراکنده می شود، گرمازده شده است و برای فرار از این هوای گرم و طاقت فرسا به داخل یک قنادی می رود و بستنی چند رنگ و طعم می خرد و زیر سایه ردیف درختان چنار روی یک نیمکت کنار جوی آب روان، می نشیند. پس از صرف نیمی از بستنی حس می کند سروصدا و بوق شتاب ماشین ها آزارش می دهد. با این حال نیمه بستنی را در ظرف زباله می اندازد و با اعصاب خراب به راه خود ادامه می دهد.
● جاده های کهنه نقاط حادثه خیز
چرخه مسافرت ها و محورهای ترافیکی در طول سال و سالیان گذشته به ویژه عبور و مرور در مقاطع زمانی تعطیلات رسمی، روی جاده های اغلب قدیمی، کم ظرفیت و غیراستاندارد می گردد. این وضعیت در حالی است که برابر آمارهای موجود حدود سه هزار نقطه حادثه خیز و یکصدهزار نقطه تاریک تردد خودرویی و پیچ های تند و نشیب فرازهای ثابت فراوان در پراکندگی های جاده ای وجود دارد و شناسایی شده اند. همچنین بنابر اعلام فرمانده پلیس ناجا، محورهای سمنان- شاهرود- سبزوار، همدان، جیرفت- بندرعباس، آزادراه امیرکبیر اصفهان، ۳۵ کیلومتری کاشان از سمت اصفهان و ۱۵کیلومتری قم جاده های مرگ در کشور هستند.
از داده های آماری و تشریحی تصادفات سالیانه در جاده ها در می گذرم و بسنده می کنم به آن که بیشترین میزان خسارات انسانی ناشی از بروز حوادث رانندگی در سال۸۷ نسبت به سال۸۶ به ترتیب در استان های تهران، فارس و خراسان رضوی بوده است. در مقابل، استان های لرستان، یزد و بوشهر بیشترین کاهش تصادفات منتهی به فوت را داشته اند.
نبود فرهنگ درست در رانندگی، استاندارد نبودن در حد مطلوب جاده ها و نبود استاندارد ایمنی خودروها سه عامل رویداد تصادفات هستند.
این نظر «سعید سالم» مهندس یک شرکت دولتی است. با توجه به سه فاکتور مذکور، ضعیف بودن سیستم ترمز خودرو نیز دلیلی دیگر در بروز حوادث رانندگی است. وی در این باره می گوید: «یکی از آشنایان که خودروی صفر کیلومتر داشت. در جاده ای حین رانندگی ترمز خودرواش عمل نمی کند با خودروی دیگر تصادف می کند، و این نشان می دهد که هنوز در این باره در حد مطلوبی بی قرار نداریم.»
اما بخوانیم شمه ای از تجارب یک راننده ترانزیت کار بازنشسته را: «اسدی» که ظاهرش نمی نماید چند دهه کار روی کامیون کانتینری در جاده های ترانزیتی او را یک راننده زبده، باتجربه و با درایت ساخته است و چین های عمیق روی پیشانی اش ردپای تجربه هایش را برمی تاباند. او فکر سلیم، تمرکز حواس، رانندگی هوشمندانه، رعایت تمام نکات مقررات راهنمایی و رانندگی و گذشت را شرط امنیت عمومی و سلامت راننده می خواند. او باور دارد با رعایت و مدنظر داشتن موارد یادشده، سخت ترین، پرترافیک ترین و ناهموارترین گذرگاه ها برای راننده مجرب، هموار و ایمن است. وی در این باره می گوید: «بسیاری از همکارانم و خود من سال ها در خطوط بین مرزی رانندگی می کردیم. به ندرت اتفاق می افتاد مشکلی از نوع سرپیچی از مقررات صورت بگیرد. علت تصادفات درون کشوری عمدتاً از بی اعتنایی به قوانین، سرعت بیش از حد مجاز که بیشتر غیرقابل کنترل مطمئنه است و توجه نکردن به توصیه های پلیس راه است.»
یک شهروند عازم سفر، بی تجربگی و قانون گریزی در رانندگی را عامل بروز حوادث در جاده ها و خیابان ها می خواند.
به گفته «بایرام پیشه کلخوران» راننده با فرهنگ و مجرب قطعا و همواره مقررات قانونی را هنگام رانندگی مراعات می کند اماانسانی که تجربه چندان در رانندگی نداشته باشد و در جاده های ناشناخته و پرتردد با سرعت زیاد هم حرکت می کند در واقع می شود گفت سفیر خطر است. وی در ادامه می گوید: «بد رانندگی کردن برخی به اعتبار پرسابقه بودن در رانندگی است. این قبیل راننده های به اصطلاح حرفه ای که تحمل یک لحظه کم کردن سرعت وحشتناک خود را ندارند نیز عامل تصادفات می شوند و چه بسا راننده یا سرنشینان خودرو قربانی بی ملاحظگی ها و تخلفات چنان رانندگانی شده اند.» وی توصیه می کند: «شخص قانون گریز که باعث گرفتاری خود و خسارات برای دیگران می شود باید به روش قانونی کردار و رفتارش در رانندگی اصلاح شود.»
● آن که جاده را مثل کف دست می شناخت...
«اکبر پهلوانی» مردی سالمند هر چند وقت یکبار برای دیدار خانواده فرزندش با سواری کرایه ای خطوط بومهن، رودهن سفر می کند. در یکی از سفرها راننده سواری در طول جاده با چنان سرعت هراسناک رانندگی می کند که سرنشینان نگران وقوع تصادف می شوند. دائما بابوق و چراغ زدن، رانندگان جلویی را تار و مار می کند تا راه برایش باز کنند. این مسافر بیش از چند مسافر دیگر می ترسد تا حدی که وسط راه می خواهد پیاده شود. راننده بالحن پرغروری جواب می دهد: «نگران نباش! سی ساله تو خطم هیچ مشکلی نداشتم. مث کف دستم جاده رو می شناسم!» این شخص پس از مدتی بار دیگر که می خواهد به همان مقصد سفر کند، در ایستگاه از رانندگان می پرسد نوبت کدام راننده است. یک نفر ماشینی را نشان می دهد اما باز می پرسد راننده اش کیست؟. راننده دیگری خودش را معرفی می کند. او با خیال راحت سوار می شود ظرفیت تکمیل می شود و راننده حرکت می کند، در راه برای راننده علت پرسش های خود و نشانی های آن راننده را شرح می دهد از اینکه با رانندگی غیراستاندارد وحشت زده اش کرده بود. راننده سرتکان می دهد و می گوید او در بی احتیاطی در رانندگی معروف بود. چندی پیش در جاده تصادف کرد و کشته شد!»
از یک راننده اتوبوس مسافربری بین شهری نظرش را درباره وضعیت جاده ها و ترافیک در تعطیلات پرتردد جویا می شوم، آصفی می گوید: «در مملکت ما با آن همه تعطیلات چهار-پنج روزه که زیاد است رانندگی کار هر کس نیست. تعطیلات تابستانی که طولانی ترین فصل مسافرتی به لحاظ تعطیل شدن مدارس و دانشگاه هاست جاده ها وضع فوق العاده ترافیکی دارند. سواری های شخصی از چپ و راست شهرها می ریزند توی جاده ها... (یک نفر که لیست مسافران را در دست دارد می آید دستی به بازوی او می زند و سر خود را به طرف دیگر می گرداند. ظاهراً زمان حرکت فرا رسیده است.) راننده در ادامه می گوید رانندگان سواری های شخصی- بعضاً- در وقوع حوادث مقصر هستند. سئوال می کنم: برای ایمنی جاده ها چکار باید کرد؟. در پاسخ می گوید: «رانندگان- سواری- باید آموزش ببینند. بدانند در جاده از کدام مسیر (لاین) حرکت کنند. من راننده اتوبوس در اتوبان و جاده از سمت راست حرکت می کنم چون سواری ها مسیر وسط و چپ را می گیرند، این ندانم کاری آن ها باعث ایجاد اختلال در رعایت حق تقدم، حرکت و سرعت مجاز می شود... (آن مسئول لیست مسافران دوباره می آید. این بار دست راننده را می گیرد می برد.) نگاه می کنم همه مسافران روی صندلی اتوبوس نشسته اند. راننده پشت فرمان می نشیند. با تبسم، دستش را تکان می دهد، خداحافظ!
فرهنگ گرایی برآمده از رشد و باروری تعقل نشانه سلامت روان نیز می باشد. تحکیم و توزیع آن در هر ضلع و جانب زندگانی موجب تامین آسایش، ایمنی و رسم هم باوری به یک شعور زیبنده و بالنده انسانی نیز منجر می شود. استمرار رعایت چنان فرهنگ امنیت بار در شیوه رانندگی، در نهایت، بلوغ فکری آدم را در قدرشناسی از سالم زیستن خود و معرفت حفظ سلامت دیگر آدم ها را می نماید. کارشناسان مسئول ترافیک و رانندگی حدود هفتاد درصد عاملیت بروز حوادث رانندگی را در خطاهای انسانی می خوانند. این گفته را به عبارت دیگر شاید می توان چنین تعبیر کرد که رانندگی های جاده ای و شهری برخی تا حد هفتاد درصد هنگام رانندگی به سوی خطر آفرینی حرکت می کنند و تنها سی درصد مردم در مصونیت- بگوییم مطلق- هستند. با هم نظر و دیدگاه های یک پژوهشگر اجتماعی را می خوانیم:
«رانندگانی که حتی در محیط شهری- مسکونی رعایت حق عبور شهروند را به مدت چند ثانیه عبور مجاز از خطوط سفید محل عرض خیابان را نمی کنند چندان دور از انتظار نیست که در بزرگراه به ویژه در جاده ها مقررات و قوانین راهنمایی و رانندگی را مراعات کنند. نتیجه آن می شود که بنا به آمار و اطلاع رسانی ها در جاده های کشور در هر ۲۵ دقیقه یک نفر در اثر تصادف جاده ای در ایران جان خود را از دست می دهد.»
«عبادی» پژوهشگر اجتماعی، با این دیدگاه تاسف خود را نیز از آن که سرزمین مان مهد تمدن وفرهنگ و ادیبان است و لیکن در پاره ای قراردادهای اجتماعی توجه به پشتوانه غنی معارف ملی نزد برخی کم ارزش تلقی می شود، پنهان نمی کند.
بنابر اظهارات وی، شتاب مادی گرایی و دستیابی های سهل به وسایل و امکانات ماشینی باعث می شود بعضی از مردم ارزش های زندگانی را در دارندگی های مادی می انگارند و برای جان انسان احترامی قایل نیستند. نمونه بارز همین آمارهای موثق هر ساله مربوط به تصادفات رانندگی کشور است. این پژوهشگر اجتماعی در ادامه همین بحث می گوید: «تعجب بیشتر آنجاست که تصادفات در جاده ها در شرایطی است که هزاران نیروی بازدارنده تخلفات رانندگی در بیست و چهار ساعت هر شبانه روز سعی در کنترل و نظارت و اعمال جریمه های مختلف دارند.
حالا شما فکر کنید اگر نیروهای پلیس نبوده و یا موانع بازدارنده در این زمینه کم باشند اوضاع رانندگی چه در شهر و چه در جاده ها چگونه خواهد بود؟!»
● فرهنگ باوری از مدارس شروع شود
از این دانش آموخته امور اجتماعی می پرسم؛ شما چه پیشنهادی در ارتباط با راهکارهای بازدارندگی و یا حداقل کاهش خشونت های رانندگی و تصادفات دارید؟
در پاسخ می گوید: «کلا در مورد سلامت جامع اجتماعی معتقدم نه تنها در زمینه رانندگی بلکه در تمام رفتارها و خلقیات انسانی- اجتماعی کودکان و مشخصا از مقطع تحصیل ابتدایی باید با فرهنگ باوری تربیت شوند و این موضوع جزو دروس شان باشد. معتقدم آموزه های فرهنگ سالاری و تربیت جامع متاثر از علوم انسانی در هر رشته تحصیلی، شغلی حرفه ای و خلاصه کاربردی باید ملاک تاییدیه مسئولیت های اجتماعی شوند...» به او می گویم حالا که برخی در بزرگسالی مرتکب حوادث زیانبار می شوند و حتی به قول شما چند لحظه حق عابران در عبور از خیابان را درنگ نمی کنند چی؟ می گوید: «به تناسب با اعمال آموزش های فرهنگی و سپس به تناسب چگونگی تعرض به حقوق دیگران، محرومیت های موثر و مدت دار اجتماعی در موردشان اعمال شود به صورت کاری که امسال در تعطیلات نوروزی در خصوص متخلفان در رانندگی اعمال شد: سوراخ کردن گواهینامه و محروم کردن مدت دار از رانندگی از جمله تدابیر طرح امنیت بود که اعلام شد. باید تفهیم کرد امنیت اجتماعی- فردی در هر جا مثل آب و نان لازمه بقای زندگی است.»
ناوگان حمل و نقل مسافری جاده ای با ۵۵هزار اتوبوس، مینی بوس و سواری، ۳۷ درصد از مجموع مسافران جاده ای را جابه جا می کند اما سهمش در وقوع- احتمالی- تصادفات وسایط نقلیه متخلف زیر ۵درصد است که به گفته مدیرکل مسافری سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای، این میزان درصد بایستی به صفر برسد. این ادعا لزوما باید از یک خاستگاه منسجم و دقیق برآمده باشد که یکی از شاخه هایش ارج دادن به انجام موضوع نظارت و کنترل بر تسلسل مسئولیت های پذیرای ایمن مداری باشد. با توجه به این اظهارنظر ترجیح می دهم از میان صحبت و نظرات وی، نخست بخش چند وجهی نظارت و کنترل را مورد پرداخت و پردازش بر مبنای گفت وگوی مان قرار دهم و سپس وضعیت عملیات شرکت های مسافربری، شروع به کار و آموزش رانندگان، معاینه فنی و شرایط سرویس دهی اتوبوس ها خدمات جاده ای- بهداشتی، نظریابی مسافران مبنی بر عملکرد در طول سفر، ایمنی و نحوه ارایه و رسیدگی احیانا شکایت همسفران راجویا شوم.
● چند وجهی نظارت و کنترل
«مهندس داریوش باقرجوان» پیش از آن که به طور مشخص از پیاپی انواع نظارت ها در چرخش کار و وظایف سازمان و شرکت های حمل و نقل جاده ای بگوید، اظهار می دارد کلا سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای در بخش نظارتی خود در تمامی فرایندهای جابه جایی از لحظه ای که متقاضی سفر بلیت دریافت می کند تا لحظه پیاده شدن مسافر از ناوگان در مقصد، ناظر است لیکن تمامی مسئولیت های در جهت اجرای قوانین، مقررات حمل و نقل و حقوق مسافری برعهده شرکت های حمل و نقل مسافربری می باشد.
● شرایط اشتغال راننده
وی به عنوان بخش نظارت بر فعالیت رانندگان زیرمجموعه ناوگان- که با کلمات عزیز و تلاشگر عرصه جاده ها از آنان یاد می کند- نخست مراحل اشتغال به خدمت آن ها را بر می شمرد که شامل انجام کنترل و نظارت بدو ورود به بخش تقاضای اشتغال با کارت هوشمند رانندگی عمومی جاده ای، معاینات پزشکی و سلامت- در صورت مثبت بودن- منجر به تخصیص کارت سلامت و سپس فراگیری آموزش های قبل از شروع خدمت است. پس از پایان این شرایط، راننده حین سفر با توجه به کنترل های مداوم پلیس در طول مسیر و همچنین کنترل های انجام گرفته توسط شرکت های حمل و نقل، نیز سازمان امور مربوطه را رصد و نظارت می کند.
● ناوگان جاده ای زیر ۵درصد تصادف
ادامه گفته های «مهندس باقرجوان» معطوف به آن می شود که بخش حمل ونقل عمومی جاده ای با وجود قریب به ۳۷ درصد جابه جایی مجموع مسافران جاده ای، تنها کمتر از ۵درصد از وسایط نقلیه متخلف در تصادفات را دارد. بنابراین اگرچه آن درصد هم بایستی به صفر تقلیل داده شود ولی- همین وضعیت- دلیلی محکم بر جابه جایی ایمن وکم خطر از طریق ناوگان عمومی جاده است.
● نظارت قبل از حرکت
نحوه نظارت شرکت های حمل و نقل بر کار رانندگان و ناوگان پیش از حرکت براساس فرایند تعریف شده توسط سازمان بدین قرار است که متصدیان شرکت های موصوف علاوه بر کنترل مدارک رانندگی و سلامت راننده شامل کارت های هوشمند و صحت سلامت و اقدام به کنترل معاینه فنی خودرو صادره توسط راهنمایی و رانندگی ناجا و علاوه آن، با توجه به قطعنامه های سازمان مبنی بر به کارگیری مدیران فنی، سپس شرایط اقدام به تست فنی خودرو شامل تمامی قسمت های مرتبط با ایمنی تردد و خدمات داخل وسیله نقلیه می شود. در صورتی که اتوبوس یا وسیله نقلیه عمومی دارای شرایط تردد درجاده ها باشد، با ارایه برگه معاینه فنی قبل از حرکت، اجازه صدور وضعیت خودروی موردنظر داده می شود. بدیهی است مسئولیت کلیه موارد یاد شده به عهده شرکت حمل و نقل بوده است. در صورت عدم رعایت، سازمان از ابزارهای مدیریتی درجهت اعمال قانونی مطابق با نوع تخلف انجام شده اقدام می کنند...»تابستان پشت دروازه های شهرمان ایستاده است، بسیاری از خانواده ها تدارک مسافرت خود را می بینند. می خواهند به گرما جاخالی بدهند و بزنند به دامن بیکرانگی طبیعت و خنکای جنگل و دشت روح افزا و جان پرور. تابستان فصل گرما و شیوع بیماری ها هم است. کافی است یک لیوان آب، یک ساندویچ، بستنی، یک وعده غذا و خوراکی حتی در اماکن به اصطلاح باکلاس و با قیمت بالا اما غیربهداشتی در تابستان خورده باشیدو... به همین دلیل است که وزارت بهداشت، پیشاپیش هشدار جدی داده است که در تابستان، مواظب خورد و خوراک مان باشیم. ازطرفی هم مسئولان این وزارتخانه کنترل و نظارت بهداشتی را در سراسر کشور تشدید کرده اند.
نیش گرمای تابستانی در آخرین ماه بهار کلافه اش کرده است. اهل خانواده چندروزی است که به مرد خانواده می گویند کولر را روبه راه کند. او سرانجام همت می کند روی بام خانه دریچه کولر را باز می کند. دستی به پوشال می کشد، توده خاک احاطه اش کرده، شیلنگ را می گیرد پوشال را می شوید. از راه پله می گوید کلید کولر را بزنند! موتور حرکت نمی کند. برمی گردد: خاموش کنید. نگاه می کند تسمه پروانه پاره شده است، بدنه کولر را سرجایش می گذارد. می رود توی انباری، بادبزن رومیزی عهد بوق را گردگیری می کند. کلیدش را می زند! بچه ها بروبر پدر را نگاه می کنند. همسرش می خندد: زحمت کشیدی! با این حال فکر فرار از گرمای طاقت فرسایی که هر روز بیشتر از روز قبل می شود زمینه برنامه ریزی برای یک مسافرت چندروزه را در فکر اعضای این خانواده زنده می کند. یکی از بچه ها سفر به شمال کشور و پناه بردن به دریا و جنگل را پیشنهاد می کند، دیگری زیارت مشهد مقدس را می پسندد و...
با پایان یافتن آخرین ماه از فصل بهار خانواده های ایرانی درصدد برنامه ریزی برای مسافرتی چندروزه هستند تا بتوانند با گریز از ایام کاری و شلوغی شهرها به استراحت و تفریح بپردازند.
برای اطلاع از موقعیت ناوگان مسافری جاده ای با مهندس داریوش باقرجوان، مدیرکل مسافرت سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای گفتگویی انجام داده ایم، این مقام مسئول از نحوه جابجایی مسافران و نظارت ارگان ذیصلاح بر پایانه های مسافربری با سرویس گزارش روز کیهان سخن گفته است.
● جابجایی مسافران در ناوگان های حمل و نقل
«مهندس داریوش باقرجوان» مدیرکل مسافری سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای در ادامه تبیین بخشی از موقعیت ناوگان مسافری جاده ای ازجمله نظارت و کنترل، وظایف شرکت های حمل و نقل، نوسازی، توسعه و خروج اتوبوس های فرسوده از چرخه فعالیت، کمیسیون های رسیدگی به تخلفات و خدمات را مطرح می کند با این مطلع که مهمترین وظایف سازمان فوق ایجاد شبکه های حمل و نقل جاده ای- عمومی ازطریق شرکت های حمل و نقل و- همانطور که در شماره پیش گزارش تشریح شد- نظارت بر چگونگی جابه جایی مسافران توسط شرکت های مذکور است.
به گفته وی، مجموع جابه جایی های مسافران ازطریق ناوگان حمل و نقل در دو بخش درون استانی و بیرون استانی انجام می شود. در بخش درون استانی عمده این جابه جایی ها توسط ناوگان عمومی مینی بوس و بخش بیرون استانی به وسیله ناوگان اتوبوسی صورت می گیرد. در این حال توسعه ناوگان ویژه و خروج ناوگان فرسوده از رده فعالیت محقق شده است. این تحولات باعث شده که در حال حاضر از نظر سطح خدمات و کیفیت جابه جایی وضعیت مطلوبی به ویژه در بخش جابه جایی های برون استانی داشته باشیم، اگرچه فرسوده بودن ناوگان مینی بوس درون استانی عمده مشکل درخصوص ارایه خدمات می باشد، در این ارتباط باتوجه به پیگیری های سازمان، امیدواریم درصورت تخصیص منابع- مالی- مناسب طی یک برنامه چهارساله بخش مینی بوس را نیز به حد شأن و زیبندگی مردم برسانیم. از سوی دیگر طی چند سال اخیر، ناوگان سواری کرایه پلاک عمومی نیز توسعه یافته است، از مختصات این تحول، دسترسی و جابه جایی سریع تر مسافران به این بخش از ناوگان محقق شده است.»
● تسهیلات سفر
همزمان با توسعه و تحولات همه جانبه در موقعیت های کشورمان ازجمله بسط راه ها و فزونی جمعیت طبعاً می باید ناوگان حمل و نقل مسافربری جاده ای از جهات مختلف نیز متحول شود. درحال حاضر ۱۷هزار دستگاه مینی بوس، ۱۴هزار اتوبوس و ۲۴هزار سواری کرایه در قالب مجموعه ناوگان مسافری جاده ای فعالیت خدماتی دارند. در این ارتباط ۱۱۵ هزارنفر راننده و کمک راننده و ۳۵هزار نفر مدیرعامل و عوامل دیگر شرکت های حمل و نقل مسافری تحت پوشش ۲۴۵۰ شرکت و مؤسسه حمل و نقل در جابه جایی مسافران جاده مشغول ارایه خدمات هستند. به گفته «مدیرکل مسافری سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای سرمایه گذاری در بخش حمل و نقل حاکی از آن است که ناوگان حمل و نقل مسافربری جاده ای با برخورداری از استاندارد های روز دنیا و تجهیزات آسایشی و ایمنی بالا در حال خدمت رسانی به مردم است.»
● شتاب از جامعه سنتی به مدرن
با «علی روزبهانی» در یکی از پارک های شرق تهران، گفت وگوی کوتاهی می کنم. او پس از اخذ لیسانس در رشته جامعه شناسی، چندسالی در یک شرکت مشغول به کار است. حالا تصمیم دارد درسش را ادامه دهد.
موضوع گزارش را با وی درمیان می گذارم. کتابی که در حال خواندنش بود را می بندد. اندکی مکث می کند. بعد می گوید:مسئله رانندگی و سفر و... هریک مقوله ای جداگانه است. می توانم پاسخی کلی بدهم و آن این که جامعه ما عموماً هنوز جزو جوامع سنتی می باشد. ازطرف دیگر می دانیم گذر از جامعه سنتی با یک سری ادبیات خاص خود به جامعه غیرسنتی که می رود لباس توسعه و پیشرفت بپوشد، در اوایل ممکن است دچار دوزیستی و یا دوقطبی جامعه شود. به زبان ساده یعنی یک پا در فرهنگ خود دارد و چه بسا آن را رها نمی کند و پای دیگر به طرف مدرنیته دارد. نتیجه: آنچه که ازطریق ابزارهای نوین به دست می آورد را با ملاک های غریبانه به کار می گیرد. مثل رانندگی که مشهود عام است و حوادث را برخی از همان افراد که اشاره شد، به بار می آورند.»
وی در ادامه می گوید: «به زبان دیگر و کلی تر می توان اشاره کرد که جامعه با شتاب بدون تأمل خواسته یا ناخواسته به سمت جامعه مدرن رفته است بدون آن که مدیریت بر وفق شرایط مدرنیزه باشد و بی آن که فرد به عنوان عضوی از جامعه، آداب صحیح بهره مندی از اتومبیل را آموخته باشد. ماحصل این موضوع آمارهای تکان دهنده حوادث رانندگی است. ما پیش از آن که به فرآورده های ابزارهای جدید ارتباط عمومی مثل موبایل دست پیدا کنیم و یا توانمندی اقتصادی مان به مرحله ای برسد که خیلی سریع می توانیم اتومبیل داشته باشیم، صاحب آن می شویم حال کاری نداریم که پول و هزینه آن برای افرادی که کم نیستند، از زدن مطالعه و غذای کافی و مفید و تفریحات سالم و حتی ترک تحصیل، تأمین می شود. شما ببینید با همین تلفن همراه و یا کامپیوتر و اینترنت انواع بداخلاقی ها ابداع می شود. کلا نظرم این است که شتاب سریع تحولات در لایه های اقتصادی و در مقابل، دور شدن از فرهنگ اصیل سنتی خود و نه درجازدگی و خرافه گری و نه ذوق زدگی از دنیای مدرن همگی وصله ناجوری برای سلامت زندگی ما محسوب می شوند که معتقدم این شیوه درخور ما نیست.»
فرایند جابه جایی مسافران با توجه به آن که تولید خدمات باید از همان لحظه ورودشان: تهیه بلیت و...، به مصرف برسد، دارای ویژگی های خاصی است این شرایط درحالی است که ذاتا تمام فعالیت های انجام یافته در بخش حمل و نقل جاده ای مسافری توسط بخش خصوصی و سرمایه گذاری نیز کلا از طریق همین شرکت ها انجام می پذیرد.
● خدمات رسانی، ویترین مدیریتی
خدمات رسانی جمعی- اجتماعی، ویترین مدیریت فعالیت های یک تشکیلات محسوب می شود. چگونگی سرویس دهی، پاسخگویی و نظم و نظافت در چرخه امور خدمات نقش و تأثیر خاصی در فرایند فعالیت ها دارند؛ رضایت بخشی مخاطبان و یا احتمالا نارضایتمندی قطعا روی موقعیت های حتی اقتصادی مولدهای ذیربط اثرگذار خواهد بود. درخصوص ارایه خدمات جاده ای به مسافران، بنابه اظهار «مهندس باقر جوان» تشکل کمیته های استانی بر خدمات و تمامی خدمات در توقفگاه های جاده ای به صورت دوره ای ناظر بر امور مربوطه هستند و با بازدید و ارزیابی موظف اند که استانداردهای خدمات در بخش سرویس های بهداشتی، غذاخوری و به ویژه محل نمازخانه ها در طول جاده های کشور رعایت شود.
● نظرسنجی مسافران و سامانه انتقاد و پیشنهاد
اتوبوس در مبدا پیش از آن که حرکت کند توسط ناوگان حمل و نقل فرم های نظرسنجی بین مسافران توزیع می شود. این اقدام، نوعی زدن پل ارتباطی بین مسافران و سازمان راهداری حمل و نقل جاده ای است و هدف برآورد دیدگاه مسافران است تا بر آن اساس در جهت بهبود تأمین رضایت آن اقدام شود. در مقصد مسافران فرم های پر شده را به صندوق های کارسازی شده توسط سازمان می اندازند و یا به پرسنل مستقر در ترمینال (پایانه) تحویل می دهند. فرم ها سپس جمع آوری و خوانش می شوند، و بدین شیوه نقطه نظرات هر مسافر آشکار می شود و در صورت ارایه پیشنهاد در جهت بهبود وضعیت مناسب تر، مورد نظر قرار می گیرد. جدای از این روش، سامانه پیام کوتاه، به شماره ۳۰۰۰۱۴۳ آماده دریافت نظرات، پیشنهادات و انتقادات مسافران است.
نحوه ارسال نقطه نظرات مسافران به این ترتیب است: مسافر، پیش شماره تلفن شهر مقصد را می گیرد و سپس نظر خود را از طریق شماره مذکور بیان می کنند. «باقر جوان» می گوید: «این مکالمات در اسرع وقت علاوه بر پیگیری های لازم حتی با متقاضیان نیز در صورت لزوم تماس گرفته می شود.»
● کمیسیون های رسیدگی به تخلفات
پس از جمع آوری مجموعه ارایه شکایات و تخلفات مورد اشاره مسافران در جهت بهینه سازی وضعیت خدماتی در جریان جابه جایی مسافران، موارد مزبور در کمیسیون های ماده ۵ و ۱۲- مقررات مصوبه- شرکت های حمل و نقل، بررسی می شود.
- در صورت لزوم-، فراخور میزان تخلف، محکومیت هایی نیز برای شرکت یا شرکت های ذیربط اعمال می شود. اما «مدیرکل مسافری سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای» می گوید: «درحال حاضر مجموعه جابه جایی مسافر در دو بخش جاده ای از وضعیت مطلوبی برخوردار است و اکثریت شرکت های حمل و نقل تمام سرمایه و توان خود را در جهت رضایتمندی مسافران محترم به کار گرفته اند.»
● تشدید نظارت های بهداشتی در زمین ،دریا و هوا
همزمان با شروع فصل تابستان و آغاز فصل مسافرت ها طرح تشدید کنترل و نظارت های بهداشتی بر اماکن مختلف عرضه مواد غذایی؛ پایانه های مسافربری، بوفه و ایستگاه قطارها، کترینگ هواپیمایی، فرودگاه ها، سرویس های بهداشتی، رستوران های بین راهی و حتی بنادر و سایر مکان های تفریحی و توریستی در سراسر کشور از سوی وزارت بهداشت، درمان- و آموزش پزشکی اجرا می شود.
بدین ترتیب به عبارت دیگر می شود گفت سلامتی مردم از زمین و دریا و هوا تحت مراقبت های ویژه فصل تابستان قرار می گیرد.
براساس اعلام روابط عمومی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، معاون سلامت این وزارتخانه با ارسال نامه ای به دانشگاه های علوم پزشکی سراسر کشور خواسته است که با توجه به فرا رسیدن فصل گرما و به منظور پیشگیری از شیوع بیماری های روده ای، طرح تشدید کنترل و نظارت بهداشتی بر مراکز تهیه، توزیع و عرضه مواد غذایی و اماکن عمومی را در دستور کار واحدهای بهداشت محیط خود قرار دهند.
بنابر اطلاع دریافت شده، تشدید بازرسی و کنترل بهداشتی کلیه مراکز تهیه، توزیع و عرضه مواد غذایی با اولویت مراکز طبخ و عرضه مواد غذایی از قبیل رستوران ها، اغذیه فروشی ها، پیتزا، بستنی، آب میوه و اماکن پذیرایی بین راهی و تشدید بازرسی و کنترل بهداشتی سرویس های بهداشتی- داخل شهری، پارک ها، اماکن تفریحی و تفریحگاه ها و اماکن زیارتی از نظر آب مصرفی، دفع پساب، نظافت مستمر محل و استفاده از سیستم لوله کشی مایع دستشویی، تشدید بازرسی و کنترل بهداشتی در ترمینال های مسافربری، ایستگاه های قطار، کترینگ های هواپیمایی، فرودگاه ها و بنادر و همچنین وسایط حمل و نقل عمومی به ویژه بوفه قطارها و موارد مشابه درخصوص جلوگیری از عرضه نامناسب مواد غذایی و تشدید بازرسی و کنترل بهداشتی امکان عمومی از نظر سرویس های بهداشتی و وضعیت بهداشت- محیطی اماکن از قبیل هتل ها، متل ها، اماکن متبرکه و اقامتی، مسافری، مسافرپذیرها، مدارس، کمپ ها و استخرهای شنا از جمله مفاد طرح تشدید کنترل و نظارت بهداشتی بر مراکز تهیه، توزیع عرضه مواد غذایی و اماکن عمومی است.

دلارهای گمشده در ایران

چند وقتی است كه در میان اتاق‌های متعدد سازمان گردشگری، بخش كوچكی به جمعی جوان اختصاص یافته تا آنها نیز با تشكیل «كمیته گردشگری علمی» ترسیم‌گر راهی نو به سوی افزایش جذب گردشگر باشند.
از آنجایی كه اغلب كمیته‌های این سازمان معمولا در پیشبرد اهداف‌شان دچار مشكل و از طرفی هدف اولیه‌شان گاه به فراموشی سپرده و گاه دستخوش تغییر شده است، گروه جوان عزم خود را جزم كرده تا دچار سرنوشت كمیته‌های مشابه نشوند. از این رو با تعیین هدف پایه‌ای مشخص و برنامه‌های متعدد در راستای آن تلاش می‌كنند تا جاذبه‌های طبیعی ایران را اینبار از دیدی متفاوت بازگو كنند. از نظر این كمیته اگرچه تبلیغات در جهت جذابیت ابنیه‌های تاریخی ایران صحیح و صرفه اقتصادی در پی دارد اما معرفی حیات وحش و زیستگاه‌های متعدد طبیعی نیز همان مبحثی است كه بسیاری از گردشگران سرتاسر دنیا تشنه دیدن آن هستند.
● بهشت ما اینجاست
حمیدرضا ریحانیان یكی از كارشناسان كمیته فوق معتقد است كه ایران با داشتن ۸ هزار گونه گیاهی، ۱۶۷ گونه پستاندار و ۵۱۷ گونه پرنده پردیس طبیعت‌شناسان جهان است. حال چنانچه در میان همه آنچه وجود دارد، داشته‌های بكر ایران را بیابیم باقی ماجرا برایمان سهل‌تر خواهد شد.
از نمونه داشته‌های بكر این سرزمین فضایی مناسب به منظور زمستان‌گذرانی پرندگان است. میانكاله در شمال كشور یكی از آن مناطق است كه در ماه ژانویه پذیرای هزاران فلامینگو است. آنچه در مقابل این اتفاق همه ساله رخ می‌دهد تنها دعوت كارشناسان هلندی از سوی سازمان محیط زیست است تا سرشماری دقیقی را انجام دهند. حال چنانچه در كشورهای دیگر كه دارای شرایط مشابه هستند از كوچك‌ترین اتفاق برای جذب گردشگر استفاده می‌كنند، آنها به چنین پدیده‌هایی «اتفاق تك‌زمانی» می‌گویند و با جمع‌آوری ده‌ها امكانات، محققان، كارشناسان بسیاری را به سوی سرزمین‌شان جذب می‌كنند.
در این میان تنها قشر علمی جامعه مشتاق نخواهد بود بلكه توریست‌های عام نیز حاضرند حداقل به دلیل زیبایی موجود روانه منطقه شوند.با این اوصاف وقتی سطح آب در میانكاله به سرخی می‌زند و فلامینگوها در جنب و جوشند، بسیاری از بروز چنین اتفاقی ناآگاهانه و تا به خودشان بیایند زمان حضور آنها در آب‌های ایران به پایان و وقت مهاجرت فرا رسیده است.
ریحانیان در این زمینه می‌گوید:
«...مكانی مانند میانكاله بهشت پرندگان ایران است و چنین فضاهایی در ایران فراوانند حال چنانچه مناطق چهارگانه طبیعی یعنی مناطق حفاظت شده، پارك ملی، آثار طبیعی و پناهگاه‌های حیات‌وحش را جست‌وجو كنیم به نمونه‌های بارزی می‌رسیم كه با كوچك‌ترین تبلیغات هزاران گردشگر از نوع علمی و یا تفریحی را به سوی ایران خواهد كشاند.»
از این رو با گذری كوتاه در منابع طبیعی‌مان و از میان نمونه‌های بكر جانوری می‌توان به یوزپلنگ آسیایی رو به انقراض اشاره كرد كه در ۵ زیستگاه ایران، ۷۲ قلاده آن باقی مانده است و این در حالی است كه لااقل اكولوژیست‌ها و محققان متعددی سرشان برای تماشای ابهت و قابلیت‌های منحصر به فرد این جانور درد می‌كند!
از میان نمونه‌های متعدد دیگر می‌توان به گوزن بین‌النهرین یا گوزن زرد ایرانی و همین‌طور گوزن طوسی با نام «ملار» اشاره كرد. ریحانیان زیستگاه ملار را پارك ملی گلستان و آن را به عنوان یكی از گاوسانان بزرگ معرفی می‌كند. او می‌گوید: «یكی از جاذبه‌های گردشگری تك‌زمانی پارك گلستان از ۱۵ شهریور تا ۱۵ مهر اتفاق می‌افتد. این فاصله زمان مستی «ملار» است. «ملار» نر در این زمان به دنبال رقیب برای خود می‌گردد و این در حالی است كه یكی از محیط‌بانان این پارك قادر است با نواختن آوایی ملار نر را به سوی خود جذب كند.»در واقع این محیط‌بان در شمال كشورمان با استفاده از شاخ حیوان، صدای ملار نر را در فضا پخش می‌كند و او كه به دنبال رقیب می‌گردد ظرف ۵ دقیقه از میان شاخ و برگ‌ها قد علم و با نمایش ابهتش همه چشم‌ها را مجذوب خود می‌كند.
نمونه‌های اینچنینی فراوانند و به‌راحتی نمی‌توان از آنها گذشت؛ به عنوان مثال نمی‌توان به خرس قهوه‌ای در پارك ملی سیستان و بلوچستان، لاك‌پشت‌های سر از تخم درآورده كیش و قشم، كروكودیل‌های عظیم‌الجثه رودخانه سرباز و یا تنها گونه پستاندار دریای خزر یعنی فوك دریایی اشاره‌ای نكرد.
فتحی، مسوول گردشگری كمیته علمی درباره جذابیت گونه‌های فوق معتقد است: «بسیاری از ما درباره جاذبه‌های جانوری و گیاهی كشورمان اطلاع دقیقی نداریم و گاهی از شنیدن برخی از نام‌ها شگفت‌زده می‌شویم. به عنوان مثال وقتی می‌شنویم كه فوك‌های دریایی در ساحل دریای خزر زندگی می‌كنند باورمان نمی‌شود چرا كه به غیر از زباله حاصل از تفریح مردم چیز دیگری در این ساحل ندیده‌ایم!»
به دنبال گفته‌های وی، «هرمز اسدی»، مدیر پروژه بین‌المللی دریای خزر نیز معتقد است كه می‌تواند هر توریستی را با تعهد برای تماشای فوك‌های دریای خزر ببرد تا زیستگاه آنها را در حوالی آستارا به نمایش بگذارد.اینك با وجود همه داشته‌ها اگر دیر بجنبیم خیلی زود مابقی دارایی‌های طبیعی‌مان، به نام دیگران ثبت خواهد شد چنانچه قزل‌آلای رنگین‌كمانی یا خال قرمز را در گذشته نه‌چندان دور انگلیسی‌ها كشف كردند و یا گل سوسن چلچراغ را كه خاص ایران است دانشمندی آلمانی به نام خود زد. پس ما به واسطه دانسته آنها پی بردیم كه زمان گلدهی سوسن چلچراغ دو هفته از سال است و یا قزل‌آلای خال قرمز پارك لار در دامنه كوه دماوند زندگی می‌كند و ...در نهایت با همه آنچه دانستیم حالا تنها مسابقه ماهیگیری لار را برگزار و از طرفی فراموش می‌كنیم كه سوسن خاص ایران كی به روستای داماش ـ حوالی قزوین ـ می‌آید و كی می‌رود.
● روزهای خوش در راهند
با توجه به شرح جاذبه‌های گفته شده، حال كه كمیته ملی گردشگری تشكیل شده و قرار است همه آنچه تاكنون مخفی مانده را به منصه ظهور برساند، اینك باید به فكر فراهم آوردن امكانات بود. به همین منظور باید همه جاذبه‌های تك زمانی و مراكز دیدنی را كنار بگذاریم و به این بیندیشیم كه استقرار و كمپینگ گردشگران در مراكز گفته شده چگونه خواهد بود.
ریحانیان در این رابطه معتقد است: «از آنجایی كه در بحث گردشگری علمی مساله آزادی كمرنگ می‌شود می‌توان بیشتر به نتیجه كار امیدوار بود چرا كه افرادی كه آزادی اجتماعی را دلیل انتخاب تورهایشان می‌دانند، می‌توانند به كشورهای بسیاری سفر كنند اما در این شاخه به نیت دیگری گشت و گذار صورت می‌گیرد.»
با این وجود كمیته مستقر در سازمان گردشگری معتقد است: بعد از تهیه امكانات اولیه و امیدوار بودن به نتیجه آن باید تبلیغات را آن هم به شیوه‌های مدرن پی گرفت تا از قافله داشته‌های طبیعی سایر كشورها عقب نماییم. در میان روش‌های گوناگون تبلیغات بودجه جمع جوان فوق به ساخت فیلم ویدئویی و تیزر نمی‌رسد اما آنها قصد دارند تا با برگزاری «تور كنگره» استادهای دانشگاه به علاوه افراد سرمایه‌گذار داخلی و خارجی را به سوی مناطق مشخص و بكر طبیعی‌مان جلب كنند. از این‌رو قبل از هر چیز با همكاری سازمان میراث فرهنگی كلیه اماكن مربوطه مشخص و قابلیت‌های وابسته به هریك از آنها در نظر گرفته می‌شد.
كمیته گردشگری علمی با همه امكانات اندك، هدف‌های بزرگی را به دوش می‌كشد و قرار است تا پایان سال جاری برنامه‌های مختلفی را نیز پیش ببرد از جمله اینكه انجمن‌‌هایی را با همین نام در سایر شهرهای ایران و حتی كشورهای همسایه برقرار كنند. در این طرح قرار است مسوول هر انجمن در هر شهر امور مربوط به گردشگری كشوری را نیز برعهده گیرد. به عنوان مثال استان هرمزگان به دلیل نزدیكی با دوبی امور گردشگری امارات را به دوش خواهد گرفت و سبب معرفی، تبلیغ و پیشبرد برنامه‌های آتی خواهد شد.