برکت در سنگر تولید؛ راهکارهای توحیدی برای خروج از بحران
🔹 میدان جنگ عوض شده، اما نبرد ادامه دارد
میدان جنگ عوض شده است، اما گلولهها همچنان شلیک میشوند؛ این بار نه به سمت خاکریزها، که به سمت سفرهها و کارگاههای تولیدی. در این تلاطمها، ذهن حسابگر مادی خیلی زود یک راهکار به ظاهر منطقی را روی میز میگذارد: «تعدیل نیرو». بریدن نان یک کارگر، شاید در نگاه نخست سریعترین راه برای نجات یک مجموعه به نظر برسد؛ اما در منطق توحیدی، این کار آخرین راههاست، نه اولین آنها. مدیران مؤمن و انقلابی باید در شرایط بحران، به جای پناه بردن به تعدیل نیرو، راهکارهای توحیدی و خلاقانه را جستجو کنند.
خداوند در قرآن کریم به مادر حضرت موسی (ع) در شرایطی که کاملاً بنبست به نظر میرسید، الهام کرد و فرمود:﴿وَ أَوْحَیْنَا إِلَىٰ أُمِّ مُوسَىٰ أَنْ أَرْضِعِیهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَیْهِ فَأَلْقِیهِ فِی الْیَمِّ وَ لَا تَخَافِی وَ لَا تَحْزَنِی إِنَّا رَادُّوهُ إِلَیْکِ وَ جَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِینَ﴾ (19)
«و به مادر موسی الهام کردیم که او را شیر بده، پس هنگامی که (از سوی فرعونیان) بر او بترسی به دریایش انداز، و مترس و غمگین مباش که ما حتماً او را به تو باز میگردانیم، و او را از پیامبران قرار میدهیم.»
این آیه نشان میدهد که خداوند در بنبستها، بهترین راهکارهای خلاقانه و دور از ذهن را الهام میکندمادر موسی نه تنها نباید نوزاد خود را از ترس فرعونیان پنهان میکرد، بلکه باید او را در صندوقی گذارده و به دریا میسپرد. این راهکاری بود که هیچ منطق مادی آن را تأیید نمیکرد، اما خداوند آن را الهام فرمود. در شرایط بحران اقتصادی نیز مدیران باید با توکل بر خدا، چشم انتظار امدادهای غیبی باشند و به راهکارهای خلاقانه و غیرمتعارف نیز بیندیشند.
🔹 راهکار اول؛ تشکیل حلقههای فکری و مشارکت کارگران در تصمیمگیری
به جای پاک کردن صورت مسئله و اخراج کارگران، مدیران باید کارگران و صاحبان اندیشه را جمع کنند. مشکل را شفاف بگویند و از آنها برای نجات مجموعه ایده بخواهند؛ چرا که گاهی کلید قفلهای بزرگ، در دست همان کارگر خط تولید است.
یأس از رحمت خدا، نشانه کفر است و خداوند در قرآن کریم میفرماید:﴿لَا تَیْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لَا یَیْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکَافِرُونَ﴾ (20) «از رحمت خدا مأیوس نباشید؛ زیرا جز مردم کافر از رحمت خدا مأیوس نمیشوند.»
یأس از رحمت خدا، از گناهان کبیره است. کسی که مأیوس میشود، در درون خود میگوید: قدرت خدا تمام شده است. در شرایط بحران اقتصادی، مدیران نباید مأیوس شوند و به تعدیل نیرو روی آورند، بلکه باید با توکل بر خدا و با مشارکت خود کارگران، راهکارهای خلاقانه برای خروج از بحران بیابند. رسیدن به لطف الهی، با تنبلی سازگار نیست و نیاز به حرکت و تلاش دارد.
🔹 راهکار دوم؛ همدلی و شفافیت با کارگران
با صداقت با نیروها صحبت کنید تا بدانند همه سوار بر یک کشتی هستیم. این شفافیت، امنیت شغلی و روانی کارگر را حفظ کرده و تمام بدنه را برای یک هدف مشترک یعنی «حفظ سنگر تولید» همقسم میکند.
خداوند در سوره قصص به مادر موسی سه بشارت داد: «إِنَّا رَادُّوهُ إِلَیْکِ وَ جَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِینَ» (ما حتماً او را به تو باز میگردانیم و او را از پیامبران قرار میدهیم) (۲1).
اگر مدیران نیز با کارگران خود صادقانه و شفاف صحبت کنند و آنان را در جریان مشکلات قرار دهند، میتوانند امنیت روانی ایجاد کنند و همدلی را در مجموعه افزایش دهند. آنچه در راه خدا داده شود، به بهترین وجه باز میگردد.
مادر موسى به فرمان خداوند فرزندش را رها کرد، خداوند هم او را برگرداند و هم به مقام نبوّت رساند. مدیرانی که به خاطر خدا و برای حفظ رزق و روزی کارگران، از تعدیل نیرو اجتناب میکنند، خداوند برکت را به مجموعه آنان بازمیگرداند.
🔹 راهکار سوم؛ خلاقیت و تغییر مسیر تولید
بررسی کنید چه محصول جدید، چه خدمت متفاوت یا چه بازار بکری وجود دارد که تا امروز ندیدهاید؟ خطوط تولید را منعطف و با نیاز روز جامعه همراه کنید. در شرایط بحران، صنایع منعطف میتوانند با تغییر خط تولید، هم به بقای خود کمک کنند و هم امنیت شغلی کارگران را حفظ نمایند.
این همان روحیه خوداتکایی و نوآوری در محدودیت است که خداوند در سوره انفال به آن فرمان داده است: «أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ»؛ هر آنچه در توان دارید از قدرت برای مقابله با دشمن آماده کنید (۲۲).
در اضطرابها و بنبستها، خداوند بهترین هادی و حامی مؤمنان است. اگر مدیران با توکل بر خدا و خلاقیت خود، مسیرهای جدید را جستجو کنند، خداوند نیز آنان را یاری خواهد کرد. در دستورهای الهی اسراری نهفته است که شاید در نظر ابتدایی، معقول نیاید.
همانگونه که انداختن نوزاد در دریا برای مادر موسی غیرمنطقی به نظر میرسید اما سرآغاز یک نجات بزرگ بود، تغییر مسیر تولید نیز ممکن است در ابتدا دشوار باشد، اما میتواند بنبستها را بشکند.
🔹 راهکار چهارم؛ تکیه بر رزاقیت خداوند و نذر گرهگشایی
حفظ کردن کارگر در این شرایط سخت، دستگیری از بندگان خداست. کارتان را نذر گرهگشایی از کار مردم کنید تا امداد غیبی را ببینید. خداوند در سوره یوسف میفرماید: «لَا تَیْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ» (22). صبوری در تولید و مقاومت در برابر وسوسه تعدیل، برکتی دارد که بنبستها را خواهد شکست. آنچه در راه خدا داده شود، پاداشش به طور کامل به انسان بازمیگردد و مورد ستم قرار نخواهد گرفت ).
خداوند میتواند نوزاد بیدست و پا را در دریا حفظ کند، ولى انسان صاحب دست و پا را غرق سازد. فرعون واسطه نجات موسى از دریا شد و سرانجام به دست او در همان دریا غرق گردید این نشان میدهد که خواست انسان در مقابل اراده الهی بیاثر است.
اگر مدیران با توکل بر خدا و با نیت پاک، در راه حفظ کارگران گام بردارند، خداوند نیز آنان را یاری خواهد کرد و راههای خروج از بحران را به آنان نشان خواهد داد.
(19) آیه 7 سوره قصص
(20) آیه 87 سوره یوسف
(21) آیه 7 سوره قصص
(21) آیه 60 سوره انفال
(22) آیه 87 سوره یوسف
نویسنده: حجة السلام قربان منتظمی
