0

عناوین مرادف با «شیعه»

 
shirdel2
shirdel2
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : مهر 1393 
تعداد پست ها : 5508
محل سکونت : یزد

عناوین مرادف با «شیعه»

عناوین مرادف با «شیعه»

بنام خدا

مفهوم و پیدایش تشیع(6)

عناوین مرادف با «شیعه»

الف. رافضه

این نکته مورد انکار هیچ‏یک از پژوهشگران نیست که کاربرد «رافضه»(1) به عنوان یک اصطلاح فرقه ‏ای، از اصطلاحات متأخّر و ظهور و رواج آن در پایان عصر اموی و پس از شکل‏ گیری فرقه ‏های بزرگی همچون شیعه، خوارج، مرجئه و معتزله بوده است.(2)
______________________________

1. ریشه لغوی این اصطلاح «رفض» و در لغت، به معنای ترک و رها کردن است. برای مثال، هنگامی که کسی جایی را ترک کند، می‏گویند: رَفَضَ فلانٌ موضع کذا. «پراکندگی و از هم‏گسیختگی» نیز یکی از معانی رفض است. (ابوحاتم رازی، پیشین، ص 270)

2. ابوحاتم رازی، پیشین، بخش سوم، ص 270. ابو حاتم رازی در این اثر، لقب «رافضه» را همانند شیعه، مرجئه، قدریه و مارقه از القاب کهنی می‏داند که درباره آن احادیثی وارد شده است و نتیجه می‏گیرد که رافضه نیز در عرض شیعه و از فرق کهن، اصلی و پنج‏گانه‏ ای است که دیگر فرق از او منشعب شده است. اما به نظر می‏رسد که گزارش وی ناظر به آن دسته از احادیث ساختگی و منسوب به پیامبر صلی ‏الله‏ علیه‏ و‏آله باشد که بنابر اذعان خود وی، توسط مرجئه مطرح شده ‏اند. (همان، ص 271) و روشن است این دسته از اخبار علیه گروهی به نام «رافضه»، طرح و ترویج شده و به برخی از متون روایی اهل سنّت نیز راه یافته است. (نک: ابن ابی عاصم، پیشین، ج 1) از سوی دیگر، این موضوع خوشایند مذاق کلامی و فرقه ‏ای برخی از فرقه ‏نگاران متعصّب نیز واقع شده و حتی بر اساس آن مجوّز قتل شیعیان را نیز صادر کرده‏ اند. (ابوحاتم رازی، پیشین، ص 271) این مربوط به زمانی است که دشمنان فکری تشیّع برای شکستن شیعیان از هیچ کوششی فروگذار نمی‏کردند. روشن‏ترین دلیل آن نیز این است که خود ابوحاتم نه تنها اصطلاح «شیعه» را کهن‏ ترین اصطلاح فرقه ‏ای دانسته و رافضه را یکی از فرق انشعابی شیعیان بر می‏شمارد (همان، ص 259)، بلکه خاستگاه ظهور این اصطلاح را نیز مربوط به حوادث سیاسی ایام صادقین علیهم االسلام می‏داند. (همان، ص 270 ـ 271.)
______________________________

دلیل
روشن آن اینکه شیعیان در روزگار حاکمیت سرکوبگر حزب اموی، و با همه تلاش سردمداران این حزب برای ساز کردن القاب سرزنش ‏آور برای آنان (همچون «ترابیه»)، هیچ‏گاه به چنین لقبی متهم نمی‏شدند.

در عین حال، برخورداری این واژه از معنای ناپسند و حسّاسیت‏ برانگیز برای قشر وسیعی از مسلمانان در دوره‏ های بعدی(1) و به احتمالی، وجود برخی از احادیث ساختگی علیه صاحبان این نام و نشان(2) موجب شد که جمعی از مخالفان و معاندان تفکر شیعه، مجموعه فرقه‏ های شیعی و حتی زیدیانی که چنین لقبی را علیه شیعیان ترویج می‏کردند، «رافضه» بنامند.(3) مهم‏تر آنکه حتی از دیدگاه برخی، دوستی خاندان پیامبر، که مورد تأکید صریح قرآن و پیامبر صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏آله بوده، نیز رفض و رافضیگری تلقّی شده است.(4) درباره علت نام‏گذاری و نیز تاریخ و چگونگی شکل‏ گیری این واژه نیز همانند بسیاری از اصطلاحات(5) فرقه ‏ای، دیدگاه یکسانی وجود ندارد.

______________________________

1. برای بررسی این واژه به عنوان یک ناسزای فرقه ‏ای به شیعیان نک: فضل بن شاذان نیشابوری، الایضاح، ص 303 / مرتضی حسنی رازی، تبصرة العوام، تحقیق عبّاس اقبال، تهران، 1313، ص 167، 193 / نوبختی، پیشین، ص 22 / مطهّر بن طاهر مقدسی، البدأ والتاریخ، ج 5، ص 124 / محمّد یمنی، عقاید الثلاث و السبعین فرقه، ج 1، ص 446 ـ 447 / رسول جعفریان، تاریخ تشیّع در ایران، ج 1، ص 24 ـ 27.

2. نمونه‏ هایی از آن را نک. در: بدرالدین الحوثی (نویسنده معاصر زیدی)، من هم الرافضه، ص 9، 21، 23، 29. احادیث ساختگی علیه رافضه به بسیاری از کتاب‏های روایی اهل سنّت راه یافته و این نویسنده از این‏ها ماخذ گرفته است.

3. این نام‏گذاری را برای همه گروه ‏های شیعی و از جمله زیدیان نک. در: ابوالحسن اشعری، پیشین، ص 5 / عبدالقاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، ص 22 / اسفراینی، التبصیر فی الدین، ص 35 / فخر رازی، اعتقادات فرق المسلمین و المشرکین، ص 35 / ملطی، التنبیه و الرد، ص 18 / تقی ‏الدین احمد مقریزی، الخطط المقریزیه، ج 3 / محمّد یمنی، پیشین، ج 1، ص 446 و 452 / عراقی عثمان بن عبداللّه، الفرق المفترقه، تحقیق قوقلوی، آنکارا، 1961، ص 30 / ابن قتیبه، المعارف، ص 623 / ابن عبدربه، العقد الفرید، ج 2، ص 404.

4. نک: رسول جعفریان، پیشین، ج 1، ص 28 / عبدالجلیل قزوینی، کتاب النقض، ص 218.

5. برای نمونه، «اعتزال» در لغت، به معنای کناره‏ گیری است، اما درباره وجه تسمیه «معتزله» به این نام، با گزارش‏های مختلف و احیانا متضاد ذیل روب‏رو هستیم:

الف. نام‏گذاری آن‏ها به معتزله از این دلیل است که آنان با حضرت علی علیه ‏السلام بیعت نکرده، از وی اعتزال گزیدند. (سعد بن عبدالله اشعری قمی، پیشین، ص 4 / علی سامی النشار، پیشین، ج 1، ص 376.)

ب. چون واصل بن عطاء، رئیس و مؤسس مکتب معتزله، از مجلس درس حسن بصری کناره ‏گیری کرد و گوشه‏ ای جداگانه برای خود اختیار کرد. (عبدالکریم شهرستانی، پیشین، ج 1، ص 55.)

ج. منشأ این نام‏گذاری، اعتزال یکی دیگر از بنیانگذاران مکتب معتزله به نام عمرو بن عبید، از مجلس درس حسن بصری بوده است. (ابوحاتم رازی، پیشین، ص 274 / زهدی جارالله، المعتزله، ص 10 به نقل از: ابن خلکان، وفیات الاعیان.)

د. چون معتقد به اعتزال صاحب گناه کبیره از مؤمنان و کافران بودند. (زهدی جاراللّه، پیشین، ص 11 به نقل از: مسعودی، مروج المذهب.)

ه . چون از قول امّت درباره مرتکب کبیره کناره ‏گیری کردند و یا اساسا چون از ملت اسلام کناره‏ گیری نمودند. (عبدالقادر بغدادی، پیشین، ص 118 / عراقی عثمان بن عبداللّه، پیشین، ص 46 / شهرستانی، پیشین، ج 1، ص 52.)

و. چون از مجالس مسلمانان کنار رفتند. (ملطی، التنبیه و الرد، ص 36 / اسفراینی، پیشین، ص 22.)

ز. چون سران آن‏ها از علایق دنیوی کناره ‏گیری کردند و به زهد و تقوا روی آوردند. (ابوزهره، تاریخ المذاهب الاسلامیه، ص 118 ـ 119.)

ح. چون از بدعت‏ها و دیدگاه‏ های اهل بدعت کناره ‏گیری کردند. (ملطی، المنیة والامل، ص 4.)

ط. منشأ این نام‏گذاری نه دیدگاه ‏های مزبور، بلکه بدین دلیل است که سخن معتزله در باب قضا و قدر همانند سخن فرقه «فروشیم»، از فرقه‏ های یهودیان، می‏باشد و معنای لغوی «فروشیم» نیز در زبان آنان مرادف با مفهوم «معتزله» در زبان عربی می‏باشد. (احمد امین، فجر الاسلام، ص 344 ـ 345.)

درباره خاستگاه شکل ‏گیری و دیگر اسامی پسندیده و ناپسند این فرقه نیز تفاوت‏های چندی وجود دارند. (گردآوری این اختلافات را نک. در: زهدی جارالله، پیشین، ص 9 ـ 15.) درباره منشأ نام‏گذاری «کمیانیه»، «مرجئه» و «قدریه» نیز با چنین مشکلی روب‏رو هستیم. (به عنوان نمونه نک: ابوحاتم رازی، پیشین، ص 263 ـ 262، 273 ـ 272.)
______________________________

ابوحاتم رازی اصطلاح «رافضه» را برای شیعیان غیر زیدی دانسته، می‏گوید: «شیعه پیش از ظهور زید بن علی یک‏ سخن بودند، و چون زید کشته شد، بخشی به جعفر بن محمّد و به امامت او متمایل شدند، و چون زید را ترک کردند از سوی پیروان زید "رافضه" (ترک کننده) نامیده شدند.» وی از قول اصمعی نقل می‏کند که این اسم بعدها ویژه کسانی شد که در مذهب خود غلو کردند و کینه صحابه را به دل گرفتند.(1)

______________________________

1. ابوحاتم رازی، گرایش‏ها و مذاهب اسلامی در سه قرن نخست هجری، ترجمه علی آقانوری، ص 87.
شیعه شناسی » شماره 11 (صفحه 54)

مطلب ادامه دارد.....

منبع : پایگاه شیعه شناسی

شنبه 30 مرداد 1400  10:02 PM
تشکرات از این پست
دسترسی سریع به انجمن ها