0

جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال29 و30)

 
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال29 و30)

مامت یک امر ملکوتی است

متن: فهیهات منکم و کیف بکم و انی تؤفکون و کتاب الله بین اظهرکم، اموره ظاهرة و احکامه زاهرة و اعلامه باهرة، و زواجره لائحة، و اوامره واضحة و قد خلفتموه وراء ظهورکم، ارغبة عنه تریدون، ام بغیره تحکمون، بئس للظالمین بدلا، و من یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الآخرة من الخاسرین.
شرح: در این فراز هم صدیقه‌ی طاهره توبیخ و سرزنش شدید درباره‌ی غصب خلافت و امامت کبرای الهی می‌نماید، که امامت همان ادامه‌ی نبوت ختمیه است، چگونه خلافت در دسترس شما قرار می‌گیرد «فهیهات منکم و کیف بکم؟» این منصب خلافت الهی در جایگاهی بسیار رفیع و منظر اعلی و افق مبین قرار دارد، و بسیار با شما فاصله دارد، و چگونه به دروغ این مقام را بر خود می‌بندید؟ در حالی که کتاب خدا میان شماست، یعنی در آیات الهی به طور روشن آمده که

[ صفحه 177]

منصب خلافت، منصب الهی است، و شما را به آن دسترسی نیست.
آیاتی که به این موضوع به طور صریح دلالت دارد فراوان است [144] ، و ما فقط در این بخش به شرح یک آیه از سوره‌ی بقره با استفاده از کلمات سیدنا الاستاد العلامة الحکیم- رفع الله درجته- در تفسیر المیزان بسنده می‌کنیم:
«
و اذ ابتلی ابراهیم ربه بکلمات فاتمهن قال انی جاعلک للناس اماما قال و من ذریتی قال لاینال عهدی الظالمین [145] ؛
و وقتی که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی مورد آزمایش قرار داد- (مانند امتحان به آتش افتادن، مهاجرت به مکه، گذاشتن خاندان خود در صحرای بی آب و علف، گرفتاری با عمو و قوم مشرکش، تهدید به سنگسار شدن و ذبح فرزندش) به ابراهیم فرمود: من تو را برای مردم امام و رهبر قرار می‌دهم. ابراهیم گفت: از ذریه‌ی من هم امام قرار بده. خدا فرمود: عهد من هرگز به ستمکاران نمی‌رسد.»
مراد از امامت چیست؟ گفته‌اند: مراد از امامت در اینجا همان نبوت است، زیرا امام؛ یعنی، پیشوا و راهبر، و چون پیامبر چنین است، پس مراد همان نبوت است، و ابراهیم علیه‌السلام از خدا نبوت را درخواست می‌کرد.

پیامبر ولی این تفسیر، درست به نظر نمی‌رسد، زیرا منصب امامتی که

[ صفحه 178]

حضرت ابراهیم آن را از خدا مسألت می‌نماید، درست هنگامی است که آن را دارا نبوده، زیرا کلمه‌ی اماما مفعول ثانی جاعلک می‌باشد، و از قواعد مسلمه‌ی نحو است که اسم فاعل اگر به معنای ماضی باشد عمل نمی‌کند. شرط عملش آن است که به معنای حال یا استقبال باشد، در این صورت دو مفعول می‌گیرد؛ بنابراین «جاعلک للناس اماما» وعده به چیزی است که ابراهیم علیه‌السلام هنوز به آن نرسیده، و انتظار داشت که در آینده به او داده شود. علاوه بر اینکه مضمون این آیه به ابراهیم علیه‌السلام از طریق وحی بوده، و وحی هم بجز از نبی امکان ندارد. پس اگر مراد از امامت، نبوت باشد، ابراهیم علیه‌السلام چیزی را طلب می‌کرده که در او حاصل بوده. پس نتیجه این می‌شود که ابراهیم علیه‌السلام در حال واگذاری امامت از خدای متعال پیامبر بوده و مقام بالاتری پس از امتحانها به وی موهبت می‌شود و آن منصبی است که بالاتر از منصبی است که فعلا دارای آن منصب است؛ پس معنای امامت در آیه، نبوت نیست، بلکه مقامی بالاتر و والاتر از آن است.
امامت چیست؟ امامت با استفاده از قرآن کریم، عبارت از راهبری و هدایت به وسیله‌ی یک امر ملکوتی است که پیوسته همراه امام است. و امامت در اصطلاح قرآن صرف نشان دادن راه سعادت از بدبختی نیست، که وظیفه‌ی هر نبی و هر مؤمن است، بلکه نشان دادن راه است با

[ صفحه 179]

آن امر ملکوتی. چنانچه از این دو آیه استفاده می‌شود: «و جعلناهم أئمة یهدون بامرنا [146] ؛ ما آنان را رهبرانی قرار دادیم که با امر ما هدایت می‌کنند» و «و جعلنا منهم ائمة یهدون بامرنا لما صبروا و کانوا بآیاتنا یوقنون [147] ؛ و از آنان رهبرانی قرار دادیم که به امر ما هدایت می‌کنند، چون آنان دارای صبر و استقامت و به آیات ما یقین داشتند.»
امر الهی چیست؟ امر الهی همان است که در این دو آیه به آن اشارت رفته است.
«
انما امره اذا اراد شیئا ان یقول له کن فیکون، فسبحان الذی بیده ملکوت کل شی و الیه ترجعون [148] ؛
امر خدا عبارت از آن است که وقتی خدا چیزی را اراده فرمود به او می‌گوید: باش! می‌شود؛ پس منزه است آن خدایی که ملکوت (پادشاهی و حکومت) هر چیزی در دست اوست، و همه به بیش او برمی‌گردند.»
همچنین آیه‌ی «و ما امرنا الا واحدة کلمح بالبصر [149] ؛ و نیست امر ما مگر یکی، همچون یک چشم برهم زدن.»
مستفاد از این دو آیه‌ی شریفه عبارت از آن است که امر الهی را «ملکوت کل شی‌ء» نامیده؛ یعنی، سبطنت و حاکمیت بر هر چیز؛ و

[ صفحه 180]

به عبارت دیگر همه‌ی موجودات و اشیا دارای دو وجهه می‌باشد: یکی وجهه‌ی خلقتی که به سبب آن از موجودات این عالم مادی شمرده می‌شود، و دیگری وجهه‌ی ربوبی که به وسیله‌ی آن به عالمی وابسته است که منزه از تغییر و تدریج است و متصل به عالم ملکوت است، و از این نظر برتر از اوصاف و احوال عالم مادی است. پس معنای «یهدون بأمرنا» که صفت خاصه و فصل ممیز امام ذکر شده، عبارت از همان امر ملکوتی است، و امامت عبارت از تصرف ولایتی در اعمال انسانها، و هدایتش به معنای ایصال به مطلوب و نه صرف نشان دادن راه است که گفتیم: وظیفه‌ی هر نبی و مؤمن است که با ارشاد و موعظه دلالت نماید؛ و آنچه که در کار هدایت و ایصال به مطلوب لازم باشد در تصرف امام است، یعنی ملکوت دلها و اعمال آنها در نزد امام و جنبه‌ی ربوبی و ملکوتی و غیبی همه‌ی انسانها در پیشگاه مقدس امام حاضر است. پس امامت مقامی است که اعمال بندگان (چه خیر و یا شر) با ملکوت آن در نزد او حاضر باشد، و او به هر دو راه سعادت و شقاوت مهیمن و غالب است. به همین مناسبت در آیه‌ی شریفه آمده: «یوم ندعوا کل اناس بامامهم [150] ؛ روزی که تمام مردم را با امام خودشان فرامی‌خوانیم.»
امام که گفته شد جنبه‌ی امری و ملکوتی اشیا به اذن الله در نزد او حاضر است، باید بذاته سعید باشد، چه اینکه کسی که جائز الخطاء

[ صفحه 181]

و الشقاء باشد، چه بسا به ظلم و شقاوت آلوده می‌شود و در این صورت، دیگر سعادت ذاتی نخواهد داشت و باید دیگری او را به هدایت و سعادت برساند، و این مفاد آیه‌ی شریفه است: «افمن یهدی الی الحق احق ان یتبع اممن لایهدی الا ان یهدی [151] ؛ آیا کسی که به حق هدایت می‌کند شایسته‌تر است که از حق تبعیت و پیروی کند، یا کسی که هدایت نمی‌کند؟ مگر اینکه خود مورد هدایت واقع شود.»
در این آیه‌ی شریفه میان هادی الی الحق و غیر آن، یعنی مصداق «لایهتدی الا ان یهدی» و مهتدی بغیر مقابله قرار داده شده، و معنای مقابله آن است که هادی باید خود مهتدی به نفس باشد، زیرا کسی مهتدی به غیر باشد نمی‌تواند هادی الی الحق باشد.
همچنین آیه‌ی دیگری به آن دلالت دارد:
«
و جعلناهم ائمة یهدون بامرنا و اوحینا الیهم فعل الخیرات و اقام الصلاة و ایتاء الزکاة و کانوا لنا عابدین [152] ؛
آنان را رهبرانی قرار دادیم که به امر ما هدایت می‌کنند، و بر آنان انجام خیرات و اقامه‌ی نماز و پرداخت زکات را وحی نمودیم، و آنان بر ما عبادت می‌کنند.»
در این آیه، فعل الخیرات که مصدر مضاف است دلالت بر وقوع دارد، پس معنا چنین می‌شود: خیرات که فعل امام است، چون براساس وحی الهی است با تأیید ربانی انجام شده و حتی با فعل خیرات

[ صفحه 182]

متحد است و این طور نیست که فقط صورت این افعال در ذهن آن بزرگواران نقش بندد. پس نتیجه اینکه امام حتما و بالضروره از گمراهی و معصیت مصونیت دارد، وگرنه فاقد سعادت ذاتی و به تعبیر قرآن هادی الی الحق نمی‌تواند باشد، و اینکه هر امامی معصوم است، و عکس نقیض این موجبه‌ی کلیه چنین خواهد بود: «کل لا معصوم، لا امام» است؛ یعنی، کسی که فاقد عصمت است، امام نیست.
پس به این نتیجه می‌رسیم که هر کس در مدت عمرش هرچند در مقدار محدود و مشخصی مشرک و یا معصیت دیگر از او صادر گردد، چون در حین ارتکاب آن عمل، هدایتش باید به عهده‌ی دیگری باشد، هرگز نمی‌تواند امام باشد. پس به مفاد آیه‌ی «و اذ ابتلی ابراهیم ربه بکلمات...» ظالمی را که آیه ذکر کرده «لا ینال عهدی الظالمین» عهد خدا به ظالمان نمی‌رسد، هرچند بسیار اندک باشد، و هرچند بعد توبه نماید، چه اینکه عهد خدا (منصب امامت) منصب بس خطیری است و شامل ستمگران نمی‌شود.
علامه سیدنا الاستاد استدلال بسیار محکمی را از بعضی از استادان خود نقل می‌فرمایند: «از دلالت آیه به عصمت امام سؤال شد؟ در پاسخ فرمودند: مردم برحسب تقسیم عقلی (دایر بین نفی و اثبات و حاصر) [153] از چهار قسم بیرون نیستند: 1. ظالم در همه عمر؛ 2. غیر ظالم در همه عمر؛ 3. ظالم در اول عمر نه در آخر عمر؛

[ صفحه 183]

4.
عکس سومی، ظالم در آخر عمر نه در اول عمر.
حال مقام و منزلت ابراهیم علیه‌السلام بالاتر از آن است که از پیشگاه خدای درخواست امامت را به قسم اول و چهارم نماید؛ یعنی، ظالم در همه عمر و ظالم در آخر عمر نه در اول عمر، می‌ماند دو قسم دیگر: 1. غیر ظالم در تمام عمر؛ 2. ظالم در اول عمر و نه در آخر عمر. خدا فرموده: عهد من به ظالم؛ یعنی کسی که در اول عمر ظالم بوده و در آخر نبوده نمی‌رسد؛ می‌ماند آنکه در همه‌ی عمر هیچ وقت ظالم نبوده، امامت به آن می‌رسد.»
پس از بیان فوق، مطالب زیر به دست می‌آید:
امامت منصب الهی است، و امام باید معصوم و مؤید من عندالله باشد، و امام ولایت و هدایت تکوینی آنها را دارد و از نظر آن بزرگوار اعمال مردمان پنهان نیست، و امام هادی بدون مهتدی است، و کسی که واجد این مراتب باشد، بالطبع پاسخگوی نیاز معاشی و معادی مردم خواهد بود [154] . و قد خلفتموه وراءکم ظهریا
اینک که ثابت شد منصب امامت در کمال رفعت و عظمت است، و امام حتی در کمترین زمانی اصلا به شرک که ظلم عظیم، و یا گناه دیگری به حکم «و من یتعد حدود الله فقد ظلم نفسه [155] ؛ هر کسی از حدود و احکام الهی تجاوز نماید به نفس خود ظلم کرده» متلبس

[ صفحه 184]

نمی‌گردد، چنین شخصی بعد از رسول اکرم صلی الله علیه و آله نمی‌توان بجز همان شخصی باشد که در روز غدیر و صدها مورد دیگر تعیین فرموده باشد. پس کنار زدن چنین شخصی که از طرف خدا منصوص شده، و آوردن کسی که سابقه بت‌پرستی آنان مشخص است، و در موارد متعدد عاجز از بدیهی‌ترین مسائل دینی بوده‌اند، به معنای پشت سر گذاشتن کامل قرآن و رجوع به جاهلیت است، که صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام به آن اشاره فرمود.
در شرح این مورد خوانندگان محترم را به کتاب مستطاب «الغدیر» علامه‌ی امینی- رضوان الله علیه- سفارش می‌کنم، ولی از باب نمونه داستانی را که زمخشری در کشاف آورده بسنده می‌کنیم:
«
از ابوبکر به معنای «اب» که در آیه‌ی شریفه‌ی «و فاکهة و ابا» آمده سؤال شد؟ در جواب گفت: کدام آسمانی به سر من سایه می‌اندازد، و کدام زمینی مرا بر روی خود حمل می‌کند، اگر من در کتاب خدا بدون دانش سخن بگویم؟» [156] .
حقا که در عوام‌فریبی مهارت کامل داشته و از جهلش مزورانه عذر آورده! سبحان الله! این فریبکار کجا و باب مدینة العلم کجا که می‌فرماید: از هر آیه از کتاب خدا از من سؤال کنید، جواب شایسته را خواهید شنید که تفسیر آن چیست، و مورد نزولش، و وقت آن کدام است؛ خواهید شنید که کدام آیه در شب نازل شده یا روز، و یا در

[ صفحه 185]

سفر و یا در حضر.
زمخشری می‌گوید:
«
عمر نیز این آیه را تلاوت نمود و گفت: تمام معنای آیه را متوجه شدم جز «اب» و سپس عصایی که در دست داشت به زمین انداخت و گفت: به خدا سوگند! همه‌ی اینها تکلف است.
ای فرزند مادر عمر! اگر معنای «اب» را ندانی باکی به تو نیست. آنگاه خطاب به مسلمانان گفت: آنچه از معنای آیه را فهمیدید به او عمل نموده و آنچه نمی‌فهمید ترکش نمایید!» [157] .
گرچه عذر این جهالت را زمخشری آورده و تعصب جاهلانه کار خود را کرده، و ما به جهت اختصار از ذکر آن صرف نظر کردیم، در حالی که اگر اندک تأملی داشتند، می‌فهمیدند که «اب» در آیه در مقابل فاکهة آمده، و خداوند متعال بعد از این آیه به طور لف و نشر مرتب، «اب» را تفسیر نموده: «فاکهة و ابا متاعا لکم و لأنعامکم» که اب متاع انعام و مانند میوه است به آنها؛ یعنی، چراگاه و مرتع.
این مشتی از خروار و اندکی از بسیار جهالت و نادانی اینان در برابر مسائل دینی و قرآنی است، و با این زمینه است که صدیقه‌ی طاهره می‌فرماید: «فهیهات منهم» اینها کجا و منصب خلافت و جانشینی رسول اکرم صلی الله علیه و آله کجا!
اینک این بنده، بی هیچ ارزنده نیز با جده‌ی بزرگوارم- صلوات الله و سلامه علیها- هم صدا شده و به ساحت مقدسش عرضه می‌دارم:

[
صفحه 186]

نعم یا بنت رسول الله صلی الله علیه و آله هیهات منهم و کیف بهم لو جاء ابوک صلی الله علیه و آله بهؤلاء الکفرة شهیدا فیومئذ یود الذین کفروا و عصوا الرسول لو تسوی بهم الارض و لا یکتمون الله حدیثا.
آری، این نابکاران به هوای ریاست چند روزه‌ی دنیا قرآن کریم را پشت سر انداختند، با اینکه احکامش روشن و نشانه‌هایش فروزان و فرمانهایش واضح و آشکار است.
ارغبة عنه تریدون؟ ام بغیره تحکمون، بئس للظالمین بدلا، و من یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الآخرة من الخاسرین.
صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام در بیان اینکه چگونه به قرآن پشت کردند، مسأله را در قالب قیاس بیان فرموده که صغرای قیاس را خود ترتیب فرموده و کبرا را از قرآن کریم اقتباس فرموده‌اند: این کارها، یعنی حذف خلیفه‌ی رسول رب العالمین، و غصب فدک و تغییر مسیر صحیح اسلام، به طور منفصله مانعة الخلو، یا اعراض و روگردانیدن از قرآن است، هرچند حکم به غیر آن نباشد، و یا حکم به غیر قرآن است که ملازم با اعراض از قرآن است، و در هر دو صورت مستلزم گرفتن دینی به غیر از اسلام است، این صغرای قیاس؛ اما کبرای آیه‌ی شریفه: «و من یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الآخرة من الخاسرین [158] ؛ هر کس بجز اسلام دینی را انتخاب کند، هرگز از او پذیرفته نخواهد شد، و او در آخرت از زیانکاران خواهد بود.»

[
صفحه 187]

حال باید بیان شود به چه دلیل حذف خلیفه‌ی رسول خدا صلی الله علیه و آله و غصب فدک، اعراض از قرآن و حکم به غیر آن است، در حالی که در ظاهر اینان قرآن را ترویج می‌نمودند و اسلام را در گوشه و کنار عالم بظاهر بسط و نشر دادند.
باید در بیان این قسمت باز از قرآن شاهد بیاوریم:
«
ان الذین یکفرون بالله و رسله و یریدون ان یفرقوا بین الله و رسله و یقولون نؤمن ببعض و نکفر ببعض و یریدون ان یتخذوا بین ذلک سبیلا، اولئک هم الکافرون حقا و اعتدنا للکافرین عذابا مهینا، و الذین آمنوا بالله و رسله و لم یفرقوا بین احد منهم اولئک سوف یؤتیهم اجورهم و کان الله غفورا رحیما» [159] ؛
کسانی که به خدا و پیامبرانش کافرند، می‌گویند: به بعضی از پیامبران مؤمن، و به بعضی دیگر کافریم، و می‌خواهند (از پیش خود) راهی پیش گیرند، اینان براستی کافر حقیقی هستند، و برای کافران عذاب خوارکننده‌ای آماده کرده‌ایم؛ و کسانی که به خدا و پیامبران خدا ایمان دارند و فرق بین آنان نمی‌گذارند، بزودی به پاداش خود رسیده، و خدا بسیار بخشنده و مهربان است.»

تبعیض در ایمان به پیامبران

خدای متعال در این چند آیه معیار کفر به خود و پیامبرانش را

[ صفحه 188]

«
تبعیض در ایمان به پیامبران» می‌فرماید؛ پس تبعیض در ایمان به پیامبران، مساوی است با کفر به خدا و همه‌ی پیامبران، در حالی که در ظاهر ادعای ایمان به خدا و پیامبرانش را دارند، و نیز روشن می‌شود که ایمان به اصطلاح اصول فقه «عام مجموعی» است و قابل تبعیض نیست، و ایمان به همه انبیا مگر به یکی از آنان، مساوی است با کفر به خدا و همه‌ی پیامبران. این تبعیض، کفر حقیقی است و جهت عدم قبولی تبعیض در ایمان و مساوی بودن آن با کفر حقیقی، آن است که حقیقت ایمان تسلیم به حکم خدای متعال است و خود ایمان و اذعان، یک واحد است که با متعلقش مشخص می‌شود، خواه به یک فرد باشد و یا هزاران فرد، خواه متعلق آن خود پیامبر باشد یا وصی بر حق آن؛ و اینکه روح ایمان تسلیم است، این معنا را امام جعفر صادق علیه‌السلام می‌فرماید:
«
انکم لا تکونون صالحین حتی تعرفوا و لا تعرفون حتی تصدقوا و لا تصدقون حتی تسلموا ابوابا اربعة لا یصلح اولها الا بآخرها... [160] ؛
شما از صالحان نخواهید بود، مگر اینکه شناخت و معرفت داشته باشید، و به معرفت هم نخواهید رسید، مگر اینکه تصدیق داشته باشید، و به مقام تصدیق هم نخواهید رسید، مگر اینکه به دربهای چهارگانه‌ی ایمان تسلیم شوید، و اینکه اولین درب آن جز با درب

[ صفحه 189]

آخرین آن اصلاح نمی‌شود؛ یعنی، اول آنها با آخرین آنها شایسته و نیکو و نافع خواهد بود؛ و گمراهند پیروان سه‌گانه و در سردرگمی فوق‌العاده گرفتارند@در شرح این قسمت، مرحوم علامه‌ی مجلسی (قده) از پدر بزرگوارش در شرح اربعه چنین می‌گوید: «مراد از دربهای چهارگانه همان چهار امری است که در آیه‌ی فوق (طه، 28) بدان اشاره رفته است؛ یعنی: توبه، ایمان، عمل صالح و اهتدای به ولایت اهل بیت- علیهم‌السلام- و پیروان سه‌گانه، ترک کنندگان امر چهارم که ولایت ائمه- علیهم‌السلام- است». این وجه یکی از وجوه خمسه است که علامه‌ی مجلسی ذکر می‌فرماید. «علامه‌ی مجلسی، مرآة العقول، ج 2، ص 305.@. خدا جز عمل شایسته را نمی‌پذیرد، و اعمال را جز با شرایط و پیمانها قبول نمی‌کند؛ پس هر کس به شرط و عهد خدا عمل کرد، عملش دارای ثواب و به وعده‌ی نیکوی الهی نایل می‌شود. خدای بزرگ و متعال به بندگان خود راههای هدایت را خبر داده، و در آن راه روشناییهایی قرار داده که چگونه راه را بپیمایند، چه اینکه می‌فرماید: «و انی لغفار لمن تاب و آمن و عمل صالحا ثم اهتدی [161] ؛ براستی من بسیار بخشنده‌ام به کسی که توبه، ایمان و عمل صالح را انجام داده و بعد اهتدا (راه یافتن) یافت.»
همچنین می‌فرماید: «انما یتقبل الله من المتقین [162] ؛ به تحقیق خداوند متعال از متقین خواهد پذیرفت». پس کسی که از خدا ترسید در اجرای فرمانش، خدا را ملاقات خواهد کرد در حالی که به آنچه حضرت محمد صلی الله علیه و آله آورده ایمان داشته. چه دورند و بسیار افسوس بر

[ صفحه 190]

قومی که پیش از آنکه هدایت یابند مردند و یقین داشتند که با ایمان مرده‌اند، ولی در حقیقت مشرک از دنیا رفتند و نمی‌دانستند، چه اینکه کسی که به خانه از درب آن وارد شود هدایت شده است، و کسی که از غیر درب وارد شود در طریق گمراهی است. خدای متعال طاعت ولی امرش را به طاعت رسولش و طاعت رسولش را به طاعت خود پیوند زده، پس در نتیجه کسی که اطاعت ولاة امر را ترک کند، در حقیقت اطاعت خدا و رسولش را ترک کرده است؛ «و بدانید! اگر شخصی عیسی بن مریم علیه‌السلام را انکار نموده و دیگر پیامبران را قبول کند، او ایمان نیاورده است.»
پس معلوم شد که ایمان به خدا و رسولش آنگاه صورت صحیح و مقبول خواهد داشت که اصلا تبعیضی در میان نباشد، و اگر کسی مطابق رأی خود و بر وفق هوای نفس تصرف و تبعیضی روا دارد، او در منطق قرآن کافر حقیقی است، اگر چه از روی مصالحی احکام ظاهری اسلام، از قبیل طهارت بدن و توارث بر او جاری شود. از اینجا معنای زیارت شریفه‌ی روز غدیر مولای متقیان- صلوات الله علیه- معلوم می‌گردد: «اشهد- یا امیرالمؤمنین- ان الشاک فیک ما آمن بالرسول الامین [163] ؛ گواهی می‌دهم- یا امیرالمؤمنین- کسی که در تو

[ صفحه 191]

شک کند (یعنی در خلافت و وصایت بلافصل آن حضرت) چنین کسی به رسول امین صلی الله علیه و آله ایمان نیاورده» زیرا ایمان و تسلیم به رسول امین آن است که به همه‌ی امرایی که آن حضرت تعیین فرموده ایمان آورده باشد و تبعیضی روا نداشته باشد، وگرنه تبعیض مساوی با کفر است. همچنین در آن زیارت شریفه است: «و انه القائل لک: والذی بعثنی بالحق ما آمن بی من کفر بک و لا اقر بالله من جحدک [164] ؛ و آن حضرت بود که درباره‌ی شما فرمود: قسم به خدایی که مرا به حق مبعوث فرمود! به ما ایمان نیاورده کسی که تو را کافر شود، و به خدا اقرار نکرده کسی که تو را انکار کند.»

دوشنبه 28 تیر 1395  10:55 PM
تشکرات از این پست
nazaninfatemeh rozgol zahra_53 ghiyase65 mosabeghat_ravabet SABOORI
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

پاسخ به:جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال29 و30)

وقایع پس از رحلت

متن: ثم لم تلبثوا الا ریث ان تسکن نفرتها و یسلس قیادها ثم اخذتم تورون وقدتها، و تهیجون جمرتها و تستجیبون لهتاف الشیطان الغوی، و اطفاء انوار الدین الجلی و اخماد سنن النبی الصفی تسرون حسوا فی ارتغاء، و تمشون لاهله و ولده فی الخمر و الضراء و نصبر منکم علی مثل حز المدی، و وخز السنان فی الحشاء.
شرح: این فراز به وقایعی که پس از رحلت رسول اکرم صلی الله علیه و آله اتفاق افتاد اشاره می‌فرماید. این دو جمله‌ی: «ثم لم تلبثوا الا ریث» و «ثم

[ صفحه 192]

اخذتم تورون وقدتها» عطف به جمله‌ی: «وسمتم غیر ابلکم» می‌باشد، و سر عطف به «ثم» فاصله‌ی زمانی است که بین تصدی خلافت و توطئه براندازی اهل بیت عصمت واقع شده. در این فراز، خلافت به چهارپایی که رمنده و نفرت‌کننده است تشبیه شده، و استقرار خلافت به آرام گرفتن آن چهارپا. از مطالعه‌ی ماجرای حادثه‌ها پس از رحلت رسول اکرم صلی الله علیه و آله کاملا به دست می‌آید که عمده‌ی مانع در نظر کارگردانان خلافت؛ یعنی، مثلث ابوبکر و عمر و ابوعبیده جراح، بنی‌هاشم بود؛ زیرا حزب حاکم سه دسته معارض داشت: انصار، بنی‌امیه، بنی‌هاشم؛ ولی با اولی و دومی به آسانی می‌توانستند کنار آمده و غلبه نمایند، عمده رقیب خطرناک در نظر آنان همانا بنی‌هاشم بود؛ زیرا بنی‌هاشم در جامعه اسلامی از قداست خاصی برخوردار بودند، مردم آنان را خویشاوندان نبی اکرم صلی الله علیه و آله دانسته و با دیده‌ی احترام به آنان می‌نگریستند، و نیز خصوصیت دیگر آنان این بود که با همان دلیلی که ابوبکر به کرسی خلافت نشست، همان دلیل در بنی‌هاشم به طور بیشتری بود [165] ، و این مسأله در آتیه

[ صفحه 193]

برای آنان مسأله‌ساز بود. ناچار به فکرشان رسید هم‌اکنون که زمام قدرت در دستشان است راههای شورش بنی‌هاشم را در آینده ببندند.
در مقام چاره‌جویی این خطر بزرگ، در مرحله‌ی نخست و کوتاه مدت، قیام علیه دولت در دست تشکیل را فتنه نامیدند، و بالطبع هر که با دولت فعلی در مقام معارضه باشد، فتنه‌جو خواهد بود، و به این تدبیر سریع آنان در بخش گذشته به «زعمتم خوف الفتنه» اشاره فرمود؛ و اما تدبیر آنان در دراز مدت عبارت بود: از الغای هرگونه امتیازها در بنی‌هاشم، پایین آوردن مقام و منزلت آنان و حذف آنان از

[ صفحه 194]

مناصب حکومتی. در اجرای برنامه‌ی اول لازم دیدند که با اهل بیت علیهم‌السلام با خشونت هرچه تمامتر بویژه با رئیس آنان، مولای متقیان علیه‌السلام رفتار نمایند، که در آغاز بیعت خلیفه اول، آن ماجراها را پیش آوردند [166] .
خود خلیفه که بر کرسی خلافت استقرار یافت، بعد از پایان سخنرانی صدیقه‌ی طاهره- صلوات الله علیها- به نقل ابن ابی‌الحدید

[ صفحه 195]

خلیفه، بسیار ناراحت شد و به منبر رفت و خطبه‌ای به این مضمون خواند: «ایها الناس ما هذه السرعة الی کل قالة...؛ ای مردم! چه با سرعت به هر صدایی و قیل و قالی متوجه می‌شوید» کجا این فکرهای باطل در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله بود؟ هر که شنیده بازگوید و هر که شاهد است سخن بگوید. این حرف به مثابه- نعوذ بالله- روباهی است که گفتند: شاهد تو کیست؟ در جواب دم خود را بلند کرد! اینان تقویت کننده‌ی هر فتنه هستند، اوست که می‌گوید: پس از خاموشی فتنه دوباره بپا خیزید و از ضعیفان یاری جسته و زنان را به کمک خود می‌خواند؛ مانند ام‌طحال (زن آلوده و فاسد) را می‌مانند که از خویشاوندان خود آن کس که فاسد بود دوست می‌داشت!»
آنگاه ابن‌الحدید می‌گوید:
از نقیب ابویحیی جعفر بن یحیی پرسیدم که: این تعرضها به کی است؟ گفت: تعرض نیست، تصریح است. گفت: اگر تصریحی بود از تو سؤال نمی‌کردم. او خندید و گفت: تعریض به علی بن ابی‌طالب- صلوات الله علیه- است. گفتم: همه‌ی این توهینها به علی است؟ گفت: آری، کجا هستی موضوع حکومت و سلطنت است. گفتم: مگر انصار چه می‌گفتند؟ گفت: برخی از آنان نام علی را بردند، ترسید که اوضاع منقلب گردد، این خطبه همه را خاموش کرد [167] .

[
صفحه 196]

در اجرای برنامه‌ی دوم و دراز مدت، خلیفه احدی از بنی‌هاشم را در سیاست و اداره‌ی امور کشوری شرکت نداد، به خلاف بنی‌امیه که آنان را به منصبهای حساس برگمارد، و این تصمیم حساس را در مورد بنی‌هاشم می‌توان از گزارش گفتگویی که بین ابن‌عباس و عمر اتفاق افتاده به دست آورد.
«
ابن عباس از وی درخواست فرمانداری شهر حمص را نمود. عمر گفت: اگر شما را به یک مرکز مهم اسلامی منصوب نمایم بیم آن دارم پس از من تدبیر خلافت به آن گونه که ترتیب داده‌ایم، عملی نگردد» [168] .
از این گزارش بخوبی به دست می‌آید، برنامه طوری طرح‌ریزی شده بود که در آینده هم بنی‌هاشم از صحنه سیاست حذف شوند، و می‌بینیم که این تصمیم خانمان برانداز علیه خاندان نبوت چگونه عملی شد، و چگونه خلیفه از بازگشتن بنی‌هاشم به صحنه‌ی سیاست در هراس بودند که راه بازگشت آنان را در زمانهای بعد با تمهید مقدماتی با گماردن بنی‌امیه در مناصب حکومتی بستند. در راستای همین سیاست است که می‌بینیم بنی‌امیه در دوران هر دو خلیفه دارای مناصب عالی بودند، مانند: یزید بن ابی‌سفیان، و معاویة بن ابی‌سفیان، و نیز از کیفیت تدبیری که عمر در طرح شورا ریخته بود معلوم بود، که هدف برگزیده شدن عثمان، بزرگ خاندان بنی‌امیه،

[ صفحه 197]

دشمن شماره یک خاندان بنی‌هاشم می‌باشد.
خلاصه، غرض هر دو خلیفه آن بود که بنی‌امیه به خلافت برسند، و پر واضح است این پذیراییها از بنی‌امیه، دشمن شماره یک خاندان هاشم، عبارت از انتقال دادن خصومت از صورت فردی به خصومت پایدار و تحکیم آن در نسل آینده است. پس بدین سان آن دو خلیفه نخستین سنگ بنیاد خلافت بنی‌امیه را نهادند، و با پایین آوردن مرتبه‌ی خاندان بنی‌هاشم و تقویت دشمنان سرسخت آنان، شعله‌های آتش را روشن ساختند «تهیجون جمرتها» و آن چنان به بانگ شیطان گمراه‌کننده با دل و جان گوش فرادادند که در تاریخ نظیر آن کم است «تستجیبون لهتاف الشیطان الغوی.»
هدف دیگر از الغای امتیازهای بنی‌هاشم آن بود که می‌خواستند اختصاص رسول اکرم صلی الله علیه و آله به آن خاندان را سلب نمایند، و اسلحه‌ی فکری را- که ممکن است به وسیله‌ی بنی‌هاشم هر چند در زمانهای دور به وسیله‌ی آن قیام کنند- از دست آنان بگیرند، و نیز اسلحه‌ی مادی (فدک) محکم دیگری که بنی‌هاشم می‌تواند زمینه‌ی شورش آنان باشد، باید از دستشان گرفته شود؛ یا به عبارت دیگر، با طرد آنان از منصبهای حکومتی و الغای امتیازها به آنچه آنان در مورد این خاندان می‌خواستند تأمین شد، ولی با در دست داشتن فدک، از کجا معلوم بنی‌هاشم در فرصت مناسبی علیه دولتهای دست نشانده قیام ننمایند؛ پس برای حصول اطمینان بیشتر لازم دیدند که فدک نیز از تصرف آنان خارج شود، و این وسیله‌ی اقتصادی و اسلحه‌ی محکم در دست

[ صفحه 198]

بنی‌هاشم نباشد، وگرنه چه اشکالی داشت، آنان حکومت می‌کردند و فدک هم در دست آنان می‌ماند؟
دلیل این مطلب، نقل ابن ابی‌الحدید از قول صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام که در مقابل ابی‌بکر فرمود: «وعده فرمود تمام عایدات فدک را در مصالح مسلمین مصرف نمایند» [169] با این همه از پس دادن فدک خودداری کرده و سر باز زدند.
قاعده بر این است که اگر- العیاذ بالله- بر طبق وعده‌ای که فرموده بودند عمل نمی‌شد، آنگاه از تصرف آن بزرگوار خارج می‌کردند. این شتاب در غصب فدک وجهی جز آنکه بیم آن داشتند که به عنوان مصالح عامه، عایدات سرشار فدک را در راه تشیید مبانی حکومت خود اختصاص دهند نداشت، و از طرفی با گرفتن فدک با یک تیر چند نشان زدند. از جمله اینکه زهرای طاهره و صدیقه‌ی- صلوات الله علیها- که سندی محکم و عالی برای خلافت مولای متقیان- صلوات الله علیه- بود و می‌شد از این وسیله‌ی محکم در مقابل انصار احتجاج نمود [170] ، با غصب فدک این دو وسیله‌ی بسیار کاری را از دست مولای متقیان علیه‌السلام خارج کردند و به هر دو مقصد نایل شدند. چه آنکه با غصب فدک، منزلت رفیع اهل بیت عصمت و طهارت را- که قرآن

[ صفحه 199]

می‌فرماید: «انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت»- زیر سؤال بردند، زیرا با گرفتن آن به مسلمین اعلان کردند ادعای زهرای اطهر- صلوات الله علیها- که فدک را پیامبر صلی الله علیه و آله به زهرای طاهره علیهاالسلام بخشیده بود و لااقل به عنوان ارث پدری اصلا قابل طرح نیست، حتی اگر برای تثبیت ادعای خود شاهد هم بیاورد، تا چه برسد به خلافت، زیرا کسی که- العیاذ بالله- بناحق ادعای مالکیت سرزمینی را بنماید و در آن اصرار ورزد، برای او بسیار ساده است چنانچه صلاح دید، برای پسر عمویش و شوهرش ادعای خلافت نماید.
پس با غصب فدک دو امتیازی که اهل بیت عصمت و طهارت- سلام الله علیهم اجمعین- واجد آن بودند و دیگران (انصار و بنی‌امیه) دارای چنین امتیازی نبودند، و آن طهارت و قداست خاص آنان در قلوب مردم و بودن سرمایه‌ی مالی که امکان شورش را برای آنان فراهم می‌ساخت، از دست آن بزرگواران خارج ساختند، و با جعل روایت به مردم نشان دادند که اهل بیت علیهم‌السلام ممکن است به ادعای ناحق، مالی را که باید در مهمات دولت اسلامی مصروف گردد به ملک خود درآورند، و صدیقه‌ی طاهره‌ی تقیه‌ی نقیه زکیه- صلوات الله علیها- نیز مانند یک فرد عادی از دعوی کذب منزه نیست، چه اینکه وقتی درباره‌ی فدک چنین ادعایی می‌کند، ادعاهای دیگر او نیز از این قبیل خواهد بود! این است که می‌فرماید: «تستجیبون لهتاف الشیطان الغوی؛ چه از صمیم دل به بانگ شیطان فریبگر پاسخ دادید!»

[
صفحه 203]

زهرای طاهره خلیفه را به محاکمه می‌کشد

اشاره

و انتم تزعمون- الآن- ان لا ارث لنا!؟
افحکم الجاهلیة یبغون و من احسن من الله حکما
لقوم یوقنون؟
افلا تعلمون!؟
بلی تجلی لکم کالشمس الضاحیة انی ابنته
ایها المسلمون! ءاغلب علی ارثیه!؟
یابن ابی‌قحافة! افی کتاب الله ان ترث اباک و لا ارث ابی؟ لقد جئت شیئا فریا!
افعلی عمد ترکتم کتاب الله و نبذتموه وراء ظهورکم اذ یقول: و ورث سلیمان داوود
و قال فی ما اقتص من خبر یحیی بن زکریا اذ قال: فهب لی من لدنک ولیا یرثنی و یرث من آل یعقوب
و قال: و اولوا الارحام بعضهم للذکر مثل حظ الانثیین
و قال: إن ترک خیرا الوصیة للوالدین و الاقربین حقا علی المتقین
و زعمتم ان لا حظوة لی و لا ارث من ابی!؟
افخصکم الاله بآیة اخرج ابی منها؟

[ صفحه 204]

ام قد تقولون: ان اهل ملتین لا یتوارثان.
اولست انا و ابی من اهل ملة واحدة؟
ام انتم اعلم بخصوص القرآن من ابی و ابن عمی؟ فدونکها مخطومة مرحولة! تلقاک یوم حشرک
فنعم الحکم الله، و الزعیم محمد و الموعد القیامة
و عند الساعة یخسر المبطلون، و لا ینفعکم اذ تندمون
و لکل نبأ مستقر و سوف تعلمون من یأتیه عذاب یخزیه و یحل علیه عذاب مقیم!
هم‌اکنون شما چنین می‌پندارید که ما را ارثی نیست!؟
آیا در پی حکم جاهلیت هستید؟ چه کسی حکمش از خدا بهتر است (البته) برای کسانی که اهل یقین و باورند؟
آیا نمی‌دانید (که من دختر پیامبر شما) هستم!؟
آری مانند آفتاب تابان به شما روشن است که من دختر او (پیامبر گرامی) هستم.
ای مسلمانان! آیا رواست که من در میراث پدر خود مغلوب شوم!؟
ای فرزند ابوقحافه! آیا در کتاب خداست که تو از پدرت ارث ببری و من از پدرم ارث نبرم؟ عجب بهتان بزرگی است!
آیا از روی عمد کتاب خدا را ترک گفته و در پشت سر انداختید که می‌گوید: «سلیمان از داوود ارث برد»
و در حکایتی که از سرگذشت یحیی بن زکریا نقل فرموده که:

[
صفحه 205]

گفت: «خدایا! از جانب خود فرزندی به من ببخش که از من و از آل یعقوب ارث ببرد!»
و فرمود: «در کتاب خدا خویشاوندان در ارث از یکدیگر اولی هستند»
و فرمود: «خداوند به شما درباره‌ی فرزندان توصیه می‌کند که سهم پسران دو برابر دختران است»
و فرمود: «اگر شخص مالی را پس از خود باقی گذاشت، برای پدر و مادر و خویشاوندان نزدیک به طور شایسته وصیت کند، این بر همه‌ی پرهیزکاران حق است»
و شما چنین می‌پندارید که مرا بهره‌ای و ارثی از پدرم نیست!؟
آیا خداوند به شما آیه‌ای نازل کرده و در آن پدرم را خارج ساخته؟
یا می‌گویید: من و پدرم پیرو دو مذهب جداگانه‌ای هستیم و پیروان دو مذهب ارث نمی‌برند.
آیا من و پدرم اهل یک دین و ملت نیستیم!؟
آیا شما به خاص قرآن و عامش از پدر و پسر عمویم داناتر هستید!؟
پس بگیر ارث مرا (یا خلافت را) که همچون مرکب آماده و مهار شده، آماده‌ی بهره‌برداری است، اما بدان! در روز حشر با تو رو به رو خواهد شد.
در دادگاهی شایسته که داور آن خدا، و به سرپرستی محمد صلی الله علیه و آله، و به هنگام قیامت و در آن روز است که باطل‌گرایان در زیان خواهند بود، و آن وقت پشیمانی سودی ندارد.
و برای هر خبری قرارگاهی است و بزودی می‌دانید که چه کسی دچار عذاب خوارکننده و عذابی جاویدان خواهد شد!

[
صفحه 206]

توضیح مفردات

ابوقحافه: به ضم قاف و حاء بی نقطه: پدر ابوبکر که اسمش عثمان بن عامر بود.
فریا: بر وزن غنیا: تهمت بزرگ و عجیب. اقتباس از آیه‌ی شریفه که یهود به مریم علیهاالسلام که مسیح نوزاد را به دنیا آورد گفتند: «فآتت به قومها قالوا یا مریم لقد جئت شیئا فریا» فرزند را به سوی قومش آورد که او را در آغوش داشت، گفتند: ای مریم! چه دروغ عجیب و چه امر مهمی را آورده‌ای! راغب در مفردات می‌گوید: «قیل معناه عظیما و قیل عجیبا و قیل مصنوعا، و کل ذلک اشارة الی معنی واحد» گفته شده: معنای فری؛ یعنی، عظیم، و نیز عجیب، و نیز به معنای ساختگی، که همه اشاره به یک معناست. ظاهرا مراد راغب درباره‌ی اعتقاد یهود در مورد مسیح نوزاد، هر سه معنا جمع است: عجیب بود، بزرگ بود و در عین حال ساختگی.
حظوة: با حاء بی نقطه و ظاء با نقطه بر وزن عدة و حظوة، به ضم حاء وبه کسر آن: محبوبیت و منزلت. حظی بر وزن فعیل؛ یعنی؛ ارجمند و منزلت‌دار.
فدونکها: اسم فعل، به معنای امر است؛ یعنی، بگیر مرکب و شتر خلافت را!
مخطومة: مهار شده، از خطمت البعیر؛ یعنی، مهار را بر دماغ شتر زدم.
مرحولة: افسار زده، و جل شده (آماده).
الحکم: داور، حاکم.

[
صفحه 207]

شرح

در بخش گذشته، موضوع سخن در تصدی ناحق آنان به منصب امامت که عهد و امانت الهی بود، و اینکه دست زدن به چنین کاری عین خروج از دین اسلام و گرفتن دینی غیر از آن است: «و من یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الآخرة من الخاسرین» اینک این قطعه نیز در بیان یک مورد دیگر از بی اعتنایی به احکام قرآن و انداختن به پشت سر می‌باشد. لازم به تذکر است که ادعای ارث و استدلال به قرآن، بعد از گفته‌ی آن صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام به اینکه رسول گرامی صلی الله علیه و آله فدک را به عنوان «نحله» [171] و هدیه از طرف پدر بزرگوارش بود، استدلال

[ صفحه 209]

فرمود، و چون آن مواجه با رد شد، با اقامه‌ی دعوی ارث- که قرآن به آن شهادت می‌دهد- از خود دفاع فرمود، و چون آن نیز با نیرنگ جعل حدیث و نسبت دروغ به رسول اکرم صلی الله علیه و آله پس زده شد، ناچار به یکی از مخالفتهای علنی با حکم الله در قرآن مجید و احیای رسوم جاهلیت؛ یعنی، محرومیت دختران از میراث پدرشان صورت تحقق یافت اشاره فرمود، که اینک شما حکم کردید ارثی برای ما (اهل البیت) نیست: «افحکم الجاهلیة یبغون و من احسن من الله حکما لقوم یوقنون؛ آیا (با منع میراث فدک) پس حکم جاهلیت را طلب می‌کنی!؟ کیست که حکمش نیکوتر از خدا باشد برای اهل یقین؟»
«
ایها المسلمون أاغلب علی ارثیه» جمله‌ی شریفه لحن استغاثه و دادخواهی را دارد؛ یعنی، ای مسلمانان! این گونه دارید نگاه می‌کنید و ارث مرا می‌برند؟ هان! به یاری قرآن برخیزید که قرآن را زیر پا می‌گذارند، و این سرآغاز نقطه‌ی انحراف از احکام اسلام است، و طولی نمی‌کشد که تاریخ بنی‌اسرائیل تکرار می‌شود، که در تاریخ بنی‌اسرائیل قرآن می‌فرماید: «یحرفون الکلم عن مواضعه» [172] کلمات و

[ صفحه 210]

احکام قرآن نیز از قرارگاه واقعی خود منحرف می‌گردد؛ و این ستم بر من و غصب ارث، سنگ زیربنای آن است که خلیفه آن را بنیانگذاری می‌کند.
زهرای طاهره- صلوات الله و سلامه علیها- در مسجد نبوی- که بیدادگاه خلیفه باید آن را نامید- ادعای ارث را با مهارتی که سزاوار مقام والا و ارجمندش می‌باشد مطرح فرمود، دعوی در حقیقت، مرکب از صغرا و کبرای قیاس است؛ صورت قیاس چنین است: «انا فاطمه ابنة النبی صلی الله علیه و آله، و کل ابنة نبی ترث عن ابیها فانا ارث عن ابی؛ من فاطمه دختر پیامبر اسلام هستم، و هر دختر پیامبری از پدرش میراث‌بر است، پس من از پدرم ارث می‌برم.»
در مقام بیان صغرای قیاس، علاوه از معرفی در بخشهای گذشته که فرمود: «اعلموا ایها الناس! انی فاطمه و ابی محمد صلی الله علیه و آله» در این بخش هم فرمود: «افلا تعلمون بلی قد تجلی لکم کالشمس الضاحیه» آیا پس از این معرفیها باز نمی‌دانید که من دختر پیامبرتان هستم؟ نه بخوبی می‌دانید و مانند آفتاب درخشان به شما روشن است که من (فاطمه) دخترش (پیامبر صلی الله علیه و آله) هستم؛ پس در صغرای قیاس شک و شبهه‌ای باقی نمی‌ماند، اما راجع به کبرای قیاس که هر دختر پیامبر از پدرش ارث می‌برد، دو قسم استدلال فرمود:
1.
ارث بردن فرزندان انبیا بالخصوص از پدرانشان، مانند ارث بردن سلیمان بن داوود از پدرش علیهماالسلام و مانند ارث بردن یحیی از زکریا علیهماالسلام است.

[
صفحه 211]

2.
استدلال به عمومات قرآن در ارث و وصیت که مسلما شامل رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‌شود، و چنانچه با دقت به عبارتهای شریفه بنگریم، پی به مهارت می‌بریم؛ زیرا برحسب مقتضای طبیعت استدلال، فرمود که متبادر از ارث و اطلاق میراث، همانا میراث مال و اعیان خارجیه است، چنانچه در آیه‌ی شریفه به این ظهور اطلاقی تصریح شده: «و لله میراث السموات و الارض.» [173] .
آیه در مقام نکوهش بخیلان است می‌فرماید: برای خداست میراث آسمانها و زمینها؛ و هرگز متبادر از آیات میراث انبیا، میراث مال و حکمت نیست، هرچند آن هم به استعمال مجازی جایز باشد، چنانچه می‌بینیم حاضران جلسه و مستمعان خطبه، حتی خود خلیفه (مدعی) ایرادی از این جهت وارد نساخت، فقط تشبث به آوردن روایت و «مخصص» نمود، و این تکلف که مراد از میراث ارث نبوت باشد، تکلفی است که از طرفداران بعدی می‌باشد که ان شاء الله جواب کافی را شرح خواهیم داد.
آیه‌ی «و ورث سلیمان داوود و قال یا ایها الناس» [174] وجه دلالتش به این بیان است: مراد خدای متعال از ارث، نبوت و علم نیست، زیرا در آیه‌ی دیگر آمده: «و داوود و سلیمان اذ یحکمان فی الحرث اذ نفشت فیه غنم القوم و کنا لحکمهم شاهدین، ففهمناها سلیمان و کلا آتینا حکما.

[
صفحه 212]

و علما [175] ؛ به یاد آرید داستان داوود و سلیمان را که هر دو درباره‌ی مزرعه حکم کردند که در آن مزرعه گوسفندان قوم شبانه چریدند و ما شاهد حکم آنان بودیم که آن دو پیامبر به هر دو متخاصمان چه حکمی دادند» پس آن داوری و قضاوت را ما به سلیمان فهماندیم (که چگونه عادلانه قضاوت نماید) و به هر یک از آن دو، حکم و علم دادیم» و مراد از حکم همان نبوت است. همچنین راجع به یحیی می‌فرماید: «و آتیناه الحکم صبیا» [176] ما به یحیی در حالی که طفل بود نبوت را دادیم. نبوت در سلیمان علیه‌السلام در حال حیات پدرش موهبت شده بود، دیگر احتیاجی نیست که خدا بفرماید: سلیمان بعد از درگذشت داود نبوت را از داود ارث برد. پس به این قرینه‌ی قطعی مراد از «ورث» همان میراث مالی است، چنانچه صدیقه‌ی طاهره اشارت فرمود.
اما ارث یحیی از زکریا که فرمود: «و انی خفت الموالی من ورائی و کانت امرأتی عاقرا فهب لی من لدنک ولیا، یرثنی و یرث من آل یعقوب و اجعله رب رضیا» [177] من از خویشاوندان و اقاربی که از من ارث می‌برند می‌ترسم، و زن من نازاست و از او فرزندی ندارم که او وارث من باشد؛ پس از جانب خود ولیی (و جانشینی) به من مرحمت فرما که او از من ارث مالم را ببرد و او را مورد رضایت خود قرار بده.
پر واضح است مقام منیع نبوت در زکریا علیه‌السلام مانع از آن است که

[ صفحه 213]

ترسی داشته باشد که نزدیکانش علم و نبوتش را ارث ببرند (چه شایستگی آن را داشته باشند یا نه) زیرا در صورت اول دادن منصبی از طرف خدای حکیم به کسی که لیاقت آن را دارد هرگز موجب ترس نمی‌شود زیرا خدا خود داناست که آن منصب را به چه کسی عنایت فرماید (الله اعلم حیث یجعل رسالته؛ خدا داناتر است که رسالت خود را در کجا قرار دهد). در صورت دوم و عدم شایستگی، باز ترس معنا ندارد، زیرا خدا هرگز خلاف حکمت رفتار نمی‌کند، و مقام شامخ نبوت را به افراد نالایق و نااهل و معصیت‌کار نمی‌دهد. پس بنابراین در هر دو صورت، ترس از انتقال نبوت معنا ندارد، و به این قرینه‌ی قطعیه ثابت می‌شود که ترس زکریا علیه‌السلام از ارث، انتقال مال بوده که برحسب شریعت از مورث به وارث- اعم از صالح و فاسد، متقی و فاجر- منتقل می‌شود. پس زکریا علیه‌السلام می‌ترسید که ما ترک او را خویشاوندان ارث‌برش صرف در مناهی و معصیت نمایند، لذا از خدای متعال درخواست فرزندی شایسته بر ارث مالش نمود، چنانچه از تتمه‌ی دعایش (بار الها او را مرضی خود قرار بده) استفاده می‌شود؛ زیرا درخواست این قید با ارث بردن مسأله‌ی نبوت مناسب نیست، زیرا مانند آن است بگوید: «رب هب لی من ذریتی نبیا و اجعله عاقلا و دینا رشیدا» زیرا مرتبه‌ی نبوت، فوق مرتبه‌های متوسط و مقام شامخی است که عقل و علم و رشد همه را جامع است، پس درخواست ذریه‌ی باقیه قرینه‌ی واضحی است که مراد از ارث در فرمایش زکریا: یرثنی و یرث من آل یعقوب، همانا ارث مال است، چنان که شریکة القرآن

[ صفحه 214]

-
صلوات الله علیها- فرمود.
آیه شریفه‌ی: «و اولوا الارحام بعضهم اولی ببعض فی کتاب الله [178] ؛ و خویشاوندان بعضی از بعضی دیگر در کتاب خدا اولی هستند.» دلالتش به این است که خدای متعال- عز اسمه- در این آیه شریفه‌ی حق توارث را به خویشاوندان مورث مرحمت فرموده، و قبل از نزول این آیه‌ی شریفه، ارث از جمله آثار و حقوق ولایت و دوستی در دین بود. پس از آنکه خداوند متعال به اسلام عزت بخشید، به این آیه‌ی شریفه حق توارث با ولایت دینی را نسخ فرمود و حق ارث را منحصرا به نزدیکان و خویشاوندان، به ترتیب الاقرب فالاقرب مطلقا مقرر فرمود (چه مورث نبی باشد یا غیر نبی) چنان که ظاهر آیه شهادت می‌دهد.
آیه «یوصیکم الله فی اولادکم للذکر مثل حظ الانثیین [179] ؛ خداوند شما را درباره‌ی فرزندانتان وصیت می‌کند: سهم پسر دو برابر سهم دختر است». دلالت این مثل دلالت آیات دیگر، مانند: «کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم» [180] و یا آیه‌ی شریفه‌ی «فمن کان منکم مریضا او علی سفر فعدة من ایام اخر» [181] و یا «حرمت علیکم المیتة و الدم و لحم الخنزیر و ما اهل لغیر الله به و المنخنقة و الموقوذة و المتردیة و النطیحة و ما اکل السبع الا ما ذکیتم» [182] بسیار روشن است، در تمام این آیات،

[ صفحه 215]

نبی اکرم صلی الله علیه و آله در تکلیف با دیگران مشارکت داشته و ابدا فرقی بین پیامبر و امتش نیست؛ چیزی که هست مخاطب در این آیات، شخص شخیص نبی اکرم صلی الله علیه و آله است که هم خود عمل کند و هم به دیگران از امتش برساند، و به همین جهت اختصاص در خطاب به تکلیف خود پیامبر می‌رساند که آن بزرگوار از همه‌ی افراد دیگر به التزام و امتثال این تکلیفها اولویت دارند.
همچنین آیه دیگر: «ان ترک خیرا الوصیة للوالدین و الاقربین بالمعروف حقا علی المتقین [183] ؛ اگر مالی باقی بگذارد برای پدر و مادر و نزدیکان به طور پسندیده وصیت نماید، و این حقی است بر پرهیزگاران». این آیه‌ی شریفه در خصوص وصیت به پدر و مادر و خویشاوندان است نه ارث، لکن از امر به وصیت به آن استفاده می‌شود که پدر و مادر و خویشاوندان اولویت دارند، و آیه دلالت حتمی دارد که وصیت به وارث جایز است.
فقیه محقق، مقداد، می‌فرماید: «دلالت آیه بر جواز وصیت علاوه بر وارث از این آیه بخوبی ظاهر است، زیرا والدین حتما ارث‌بر هستند، همان گونه الاقربین شامل هر قریب، خواه مانند اولاد وارث باشد یا خویشاوند غیر وارث فعلی، زیرا کلمه‌ی الاقربین جمع محلی به ألف و لام است که افاده‌ی عموم می‌نماید» [184] . خلاصه اینکه

[ صفحه 216]

این آیه‌ی شریفه افاده‌ی توارث خویشاوندان را می‌نماید، زیرا از امر به وصیت به آنان استفاده می‌شود که آنان از اولویت برخوردار هستند. این آیه هم دلالتش بر ارث به طور عموم است که شامل انبیا علیهم‌السلام خواهد بود.
در تتمه‌ی این قسمت به این نکته باید توجه داشت، برخی از متعصبان عامه در دلالت این آیات مناقشاتی دارند، با اینکه همه‌ی آنها موهون و پایه ندارد، ولی مع‌الوصف علمای امامیه بالاخص غواص بحارالانوار اخبار ائمه‌ی اطهار علیهم‌السلام علامه‌ی مجلسی در فتن و محن بحار [185] متعرض آنها شده و به نحو احسن جواب داده، شکر الله سعیه و اجزل مثوبته و اخذ بنا علی منهاجه!
متن: زعمتم ان لاحظوة لی و لا ارث من ابی افخصکم الله
شرح: در این بخش شریکة القرآن- صلوات الله علیها- برای استوار کردن جوانب استدلال و محکم کردن آن، به اشکالاتی که امکان ورود آن است پرداخته و پاسخ می‌دهند:
ایراد اول: این ایراد را پس از گرفتن چند اقرار طرح می‌فرمایند، اول اینکه قبول دارید که عموم و اطلاقات آیه، من و پدرم را شامل است، زیرا چنانچه اشاره شد، کسی از حاضران از جمله خود خلیفه ایرادی نگرفت که مراد از این آیات، میراث مالی نیست. دوم اینکه

[ صفحه 217]

قبول دارید که در قرآن کریم آیه‌ی ارثی که مخصوص به شماها باشد و صریحا پدرم را از آن عموم بیرون کرده باشد نیست، و مضمون آیه چنین باشد: «ورثه‌ی همه‌ی ارث می‌برند، بجز نبی اکرم صلی الله علیه و آله» و این نکته را با افخصکم الله بیان فرمود. سوم اینکه اعتراف دارید من و پدرم اهل دو دین و آیین نیستیم؛ یعنی- العیاذ بالله- من در دین پدرم نباشم و به این جهت ارث نبرم، و به این مطلب اشاره فرمود: «ام تقولون اهل ملتین لا یتوارثان اولست انا و ابی من اهل ملة واحدة، آیا می‌گویید: ما اهل دو دین و آیین هستیم که از همدیگر ارث نمی‌برند!؟ آیا من و پدرم اهل یک دین نیستیم!؟»
پس از گرفتن این اقرارها، باز جای اشکال باقی است که همه‌ی مراتب سه‌گانه‌ی فوق مورد تصدیق است، یعنی قبول دارند که آیه ارث اطلاق دارد و نیز قبول دارند که پیامبر صلی الله علیه و آله از عموم آیه بیرون نیست و نیز اهل دو آیین نیستند؛ ولی ممکن است گفته شود این عمومات نیز شامل حضرت فاطمه علیهاالسلام و حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله است، منتها با دلیل منفصل از آیه اثبات می‌شود: که عمومات شامل آن بزرگواران نمی‌شود و آن دلیل هم روایتی است که خلیفه به آن در مقابل حضرت فاطمه علیهاالسلام استناد کرد. یادگار نبوت که نمونه «اوتیت جوامع الکلم» می‌باشند، با یک جمله‌ی کوتاه و پر معنا به پیامد فاسد استناد خلیفه اشاره می‌فرماید: «ام انتم اعلم بخصوص القرآن و عمومه من ابی و ابن عمی.»
توضیح آنکه اگر با دلیل منفصل از آیات، اثبات شود که مراد از

[ صفحه 218]

عموم آیات غیر از حضرت فاطمه علیهاالسلام و حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله است، از دو حال خارج نیست: یا این است که رسول الله صلی الله علیه و آله آن مخصص و دلیل منفصل را ابلاغ فرموده و یا نه- و العیاذ بالله- آن را مهمل گذاشته و ابلاغ نفرموده، و در صورت دوم عدم ابلاغ یا از راه تقصیر بوده و یا قصور، و مراد از قصور؛ یعنی جهل به مخصص است، و مسلما هر دو صورت در حق رسول گرامی صلی الله علیه و آله محال و ممتنع است، زیرا در صورت اول؛ یعنی، ابلاغ مخصص بیش از سه قسم نیست:
1.
یا به همه‌ی مردم ابلاغ فرموده؛
2. فقط به اهل بیت علیهم‌السلام ابلاغ فرموده و مردم را در جریان نگذاشته؛
3. به مردم ابلاغ فرموده و از اهل بیت علیهم‌السلام مخفی داشته، هر سه صورت باطل است.
اما صورت اولی؛ یعنی، ابلاغ به همه مردم، موقعیت ایجاب می‌کرد خلیفه که در روایت خود (متفرد=تنها) بود استشهاد نماید، زیرا در این صورت روایت، متواتر می‌شد که «فرزندان انبیا از پدرشان ارث نمی‌برند» و در این صورت اصلا خود مردم مجالی به استشهاد خلیفه نمی‌دادند و در تفویت کلام خلیفه روایت را از رسول گرامی صلی الله علیه و آله نقل می‌کردند، در حالی که خلیفه چنین کاری را نکرد، و خود علمای اصول از عامه به این نکته که غیر خلیفه آن روایت را نقل نکرده تصریح می‌کنند. در بحث اصول در فصل «تخصیص کتاب به خبر واحد» مثالی که می‌آورند برای تخصیص، به این روایت خلیفه

[ صفحه 219]

مثال می‌زنند. خود عایشه نیز به این موضوع اقرار دارد که پدرش در این روایت متفرد می‌باشد.
ابن‌حجر در صواعق، و متقی هندی در کتاب کنزالعمال در بخش فضایل ابوبکر، از ابوالقاسم بغوی و ابن‌عساکر از عایشه روایت کرده‌اند که او در حدیثی گفته:
«
ان الناس اختلفوا فی میراث رسول الله، فما وجدوا عند احد من ذلک علما فقال ابوبکر: سمعت رسول الله صلی الله علیه و آله یقول: انا معاشر الانبیاء لا نورث ما ترکناه صدقة؛
همانا مردم در میراث رسول الله صلی الله علیه و آله اختلاف کردند، پس روایتی در این مورد از احدی پیدا نکردند. در این هنگام ابوبکر گفت: از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود: ما طایفه‌ی پیامبران ارث نمی‌گذاریم و هرچه از ما باقی بماند صدقه است»؛
اما صورت دوم که مخصص را رسول گرامی صلی الله علیه و آله فقط به اهل بیت ابلاغ فرموده لازم می‌آید- و العیاذ بالله- صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام با یقین به اینکه حقی در فدک ندارد، باز به باطل اقامه‌ی دعوی نماید! و هم مولای متقیان علیه‌السلام آن بزرگوار را در این باطل تقریر و تثبیت نماید! و نیز پیامبر صلی الله علیه و آله در ابلاغ تقصیر و کوتاهی فرموده باشد، زیرا مسأله‌ی عمومی را چرا باید به مردم ابلاغ ننماید؟ اما صورت سوم که به مردم ابلاغ نماید و از اهل بیت علیهم‌السلام پوشیده نگهدارد، در این صورت لازم می‌آید مسأله‌ی به این اهمیت را چگونه از اهل بیت خود علیهم‌السلام مخفی بدارد، در حالی که آن بزرگواران معدن وحی و حاملان احکام می‌باشند!؟ و

[ صفحه 220]

هیچ مسلمان با انصافی نمی‌تواند به این مطلب زبان بگشاید.
پس هر سه صورت باطل شد و در نتیجه مقدم این قیاس که بودن مخصص منفصل برای عموم آیات ارث است هم باطل خواهد شد، و به این استدلال با بیان فشرده اشاره می‌فرماید: «ام انتم اعلم بخصوص القرآن و عمومه من ابی و ابن عمی!؟ آیا شما به عموم قرآن و خصوص قرآن از پدر و پسر عمویم آگاهتر هستید!؟»
ابن ابی‌الحدید به این حقیقت که خلفا با رذالت رفتار کردند تصریح می‌کند:
«
ابن‌الحدید از بعضی از گذشتگان، کلامی نقل می‌کند که مضمونش سرزنش و تعجب از موضع دو خلیفه در قبال حضرت زهرا علیهاالسلام پس از رحلت پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله است: «و قد کان الاجل ان یمنعهما التکرم عما ارتکباه من بنت رسول الله فضلا عن الدین». بهترین عمل آن بود که نجابت و بزرگواری آن دو، مانع از این برخورد نابجا با دخت پیامبر صلی الله علیه و آله می‌شد، تا چه برسد به اینکه اقتضای دینداری این است». سپس ابن ابی‌الحدید می‌گوید: «هذا الکلام لاجواب له؛ این کلام جوابی ندارد!» [186] .
در ذیل گفتار ابن‌الحدید از بعضی از سلف، سید فقیه اهل بیت، آیة الله شرف الدین- اعلی الله درجته- چنین می‌فرماید:
نه فقط اقتضای بزرگواری و نجابت ایجاب می‌کرد که چنین رفتاری

[ صفحه 221]

را با دخت پیامبر گرامی بکنند، بلکه براساس موازین شرعی قضاوت هم می‌بایست که حکم را به نفع زهرای اطهر علیهاالسلام صادر می‌کردند که فدک ملک فاطمه‌ی طاهره علیهاالسلام می‌باشد، و این مطلب هرچند موازین شرعی فراوان دارد و بر اهل انصاف پوشیده نیست، اما آنچه که مهم است و در این مقام کفایت می‌کند، این است که حاکم محکمه به یقین می‌دانست که مدعی مسأله در منزلت و مقام، بسیار عظیم و هم‌طراز مریم علیهاالسلام و برتر از آن است. ابن عبدالبر در کتاب الاستیعاب [187] در شرح حال صدیقه‌ی طاهره آورده که رسول اکرم صلی الله علیه و آله به حضرت فاطمه علیهاالسلام فرمود: «الاترضین ان تکونی سیدة نساء هذه الامة؟» آیا خشنود نمی‌شوی که سرور زنان عالم باشی؟»
سید بزرگوار پس از نقل فضایل و مناقب زهرای طاهره از کتابهای عامه چنین می‌فرماید:
«
زهرای طاهره را در پیشگاه خداوند منزلت و آبرویی بود که به درستی و صحت ادعایش اطمینان حاصل می‌شد، به قسمی که ابدا احتیاج به شاهد نداشت، چه هرگز زبان مبارکش به باطل گشوده نشده بود، و هرگز به جز حق سخن نمی‌گفت. پس دعوی چنین شخصی به تنهایی کافی در صدق ادعای وی و بلکه چنین ادعایی در حد فوق تمام قرار دارد، و هر کسی که آن بزرگوار را می‌شناخت، در این مسأله شک و تردیدی ندارد، و در این سخن که گفتیم: کسی که صدیقه

[ صفحه 222]

طاهره علیهاالسلام را می‌شناسد نمی‌تواند شک کند، حتی خود ابوبکر بهتر از همه به صدق گفتار و صحت مدعایش واقف بود؛ ولی حقیقت مطلب آن چیزی است که ابن ابی‌الحدید در اشاره به راز عدم قبول ابوبکر فرمایش حضرت فاطمه علیهاالسلام از آن پرده برمی‌دارد و می‌گوید که: از استادم علی بن الفارقی، که از بزرگان بغداد و استاد و مدرس در مدرسه‌ی غربی بغداد بود، سؤال کردم: «آیا فاطمه علیهاالسلام در ادعای خود که فدک نحله (بخشش) بود صادق بود؟ گفت: آری. گفتم: پس چرا ابوبکر با اینکه می‌دانست فاطمه علیهاالسلام راست می‌گوید به گفته‌ی وی ترتیب اثر نداد؟ در پاسخ تبسمی نمود و پاسخی بسیار ظریف و زیبایی داد، او مردی بسیار باوقار و کم‌شوخی و متین بود، او گفت: اگر ابوبکر به مجرد ادعای فاطمه علیهاالسلام فدک را به وی واگذار می‌کرد، فردا ناگزیر می‌شد در مقابل ادعای خلافت برای همسرش تسلیم شود و او را از مقام خلافت متزلزل کند، زیرا در چنین روزی دیگر هیچ گونه عذری از او پذیرفته نمی‌شد، چه اینکه خود امضا کرده بود که او در ادعایش صادق است و نیازی به گواه دیگر ندارد» [188] .
آنگاه سید بزرگوار شرف الدین چنین ادامه می‌دهد:
«
و با همین شیوه ابوبکر شهادت مولای متقیان علیه‌السلام را در مورد نحله بودن فدک برای فاطمه علیهاالسلام رد کرد در حالی که یهودیان خیبر با همه رذالتشان و با آن بلایی که مولا علیه‌السلام به سر آنان آورد ساحت مقدسش را

[ صفحه 223]

از شهادت دروغ منزه دانستند، و نیز با این شیوه و با خلط سخنی به سخن دیگر کسی که متصرف و صاحب ید بود او را مدعی جلوه داده و مطالبه بینه نمودند! در حالی که می‌دانیم بینه بر ابوبکر بود که باید می‌آورد، و این مسأله‌ای بود که در شب برنامه‌ریزی شده بود.» [189] .
مرحوم حجة الحق، آیة الله علی الاطلاق، حاج شیخ محمد حسین اصفهانی- قدس‌سره- چنین می‌فرمایند:

یا ویلهم قد سألوها البینة
علی خلاف السنة المبینة

وای بر آنان، از آن بزرگوار بینه مطالبه کردند! و این عمل آنان برخلاف سنت روشن پیامبر صلی الله علیه و آله است.
سپس باز مرحوم شرف الدین می‌فرماید:
«
فراموش شدنی نیست جبهه‌گیری ابوبکر در مقابل فاطمه علیهاالسلام که گفت: من صدق گفتار شما را نمی‌دانم! در حالی که فرمایش آن بزرگوار به تنهایی از روشن‌ترین موازین قضایی بود که حکم کند.
با قطع نظر از این دلیلهای روشن، مسلم می‌شماریم که آن بزرگوار مثل سایر زنان صالحه در اثبات ادعایش نیاز به بینه دارد. آیا شهادت علی علیه‌السلام که برادر پیامبر و منزلتش مانند منزلت هارون به موسی بود کفایت نمی‌کرد؟ دیگر بعد از تعین در مرافعات چه چیزی لازم در فصل مرافعه است؟ مگر رسول خدا صلی الله علیه و آله شهادت خزیمة بن ثابت را برابر با دو شاهد قرار نداد!؟ و به ذات حق سوگند! علی علیه‌السلام در مسأله‌ی

[ صفحه 224]

شهادت از خزیمه و امثال او شایسته‌ی هر فضیلت بود.
باز اگر ما فروتر آمده و بپذیریم که شهادت علی علیه‌السلام هم مانند یک نفر شاهد عادل است، چرا ابوبکر از صدیقه‌ی طاهره نخواست که به جای شاهد دیگر قسم یاد کند؟ و در صورت خودداری از قسم ادعایش را رد می‌کرد. هرگز این موازین را مراعات نکرد و همه را زیر پایش گذاشت؛ آری شهادت ام‌ایمن و مولای متقیان علیه‌السلام را رد کرد، همان طور که ملاحظه می‌کنید رد یکطرفه و بر اساس تصور و برداشت فردی است، چه اینکه چگونه می‌توان شهادت علی علیه‌السلام را نپذیرفت، در حالی که علی علیه‌السلام عدل قرآن و با قرآن، و قرآن با او بوده و هرگز از هم جدا نمی‌شوند، و او در آیه‌ی مباهله نفس مصطفی صلی الله علیه و آله است، چنانچه شاعر می‌گوید:

و هو فی آیة التباهل نفس
المصطفی لیس غیره ایاها

و او (علی علیه‌السلام) در آیه‌ی مباهله نفس مصطفی و غیر از علی کسی نفس مصطفی نشده است.
شخصیتی این چنین در چنین محاکمه‌ای شهادتش مردود اعلام می‌شود! واقعا چه مصیبت بزرگی است که با او رو به رو می‌شویم و باید گفت: «انا لله و انا الیه راجعون.» [190] .

[
صفحه 227]

 
       
دوشنبه 28 تیر 1395  10:58 PM
تشکرات از این پست
nazaninfatemeh rozgol zahra_53 ghiyase65 lionacer
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

پاسخ به:جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال29 و30)

صدیقه‌ی طاهره و آنان که حق را یاری نکردند (انصار)

اشاره

ثم رمت بطرفها نحو الانصار فقالت:
یا معشر النقیبة
و اعضاد الملة
و حضنة الاسلام
ما هذه الغمیزة فی حقی
و السنة عن ظلامتی
اما کان رسول الله صلی الله علیه و آله ابی یقول:
«
المرء یحفظ فی ولده»
سرعان ما احدثتم
و عجلان ذا اهالة
و لکم طاقة بما احاول
و قوة علی ما اطلب و ازاول
اتقولون: مات محمد صلی الله علیه و آله
فخطب جلیل
استوسع وهنه
و استنهر فتقه
و انفتق رتقه

[ صفحه 228]

و اظلمت الارض لغیبته
و کسفت النجوم لمصیبته
و اکدت الآمال
و خشعت الجبال
و اضیع الحریم
و ازیلت الحرمة عند مماته
فتلک- والله- النازلة الکبری
و المصیبة العظمی
لا مثلها نازلة
و لا بائقة عاجلة
اعلن بها کتاب الله- جل ثناؤه- فی افنیتکم
فی ممساکم و مصبحکم
هتافا و صراخا
و تلاوة و الحانا
و لقبله ما حل بانبیاءه و رسله
حکم فصل و قضاء حتم
«و ما محمد الا رسول قد خلت من قبله الرسل افان مات او قتل انقلبتم علی اعقابکم و من ینقلب علی عقبیه فلن یضر الله شیئا و سیجزی الله الشاکرین [191] .»

[
صفحه 229]

ایها بنی‌قیلة! ءاهضم تراث ابی؟
و انتم بمری منی و مسمع و منتدی و مجمع
تلبسکم الدعوة و تشملکم الخبرة
و انتم ذوو العدد و العدة و الاداة و القوة و عندکم السلاح و الجند
توافیکم الدعوة فلا تجیبون و تأتیکم الصرخة فلا تغیثون
و انتم موصوفون بالکفاح، معروفون بالخیر و الصلاح
و النخبة التی انتخبت و الخیرة التی اختیرت قاتلتم العرب
و تحملتم الکد و التعب و ناطحتم الامم و کافحتم البهم
لا نبرح و تبرحون: نأمرکم فتأتمرون حتی اذا دارت
بنا رحی الاسلام و در حلب الایام
و خضعت ثغرة الشرک و سکنت فورة الافک
و خمدت نیران الکفر و هدءت دعوة الهرج و استوسق نظام الدین
فانی حرتم بعد البیان، و اسررتم بعد الاعلان!
و نکصتم بعد الاقدام، و اشرکتم بعد الایمان
الا! تقاتلون قوما نکثوا ایمانهم وهموا باخراج الرسول وهم
بدؤوکم اول مرة اتخشونهم فالله احق ان تخشوه ان کنتم مؤمنین.
الا! قداری ان قد اخلدتم الی الخفض
و ابعدتم من هو احق بالبسط و القبض
و خلوتم بالدعة و نجوتم من الضیق بالسعة
فمججتم ما وعیتم و دسعتم الذی تسوغتم

[ صفحه 230]

«
فان تکفروا انتم و من فی الارض جمیعا فان الله لغنی حمید.» [192] .
الا! و قد قلت ما قلت علی معرفة منی
بالخذلة التی خامرتکم و الغدرة التی استشعرتها قلوبکم
ولکنها فیضة النفس و نفثة الغیظ و خور القنا و بثة الصدر
و تقدمة الحجة فدونکموها فاحتقبوها دبرة الظهر نقبة الخف
باقیة العار موسومة بعصب الله و شنار الابد موصولة
بنار الله الموقدة التی تطلع علی الافئدة فبعین الله ما تفعلون
«و سیعلم الذین ظلموا ای منقلب ینقلبون» [193] .
و انا ابنة نذیر لکم بین یدی عذاب شدید
فاعملوا انا عاملون و انتظروا انا منتظرون
سپس به طرف انصار توجه فرمود و چنین گفت:
ای بزرگ مردان!
و ای بازوان ملت
و نگهبانان اسلام!
این کوتاه‌بینی و سست‌نگری در حق من چرا؟
و این خواب‌آلودگی در برابر ستمی که به من می‌رود چرا؟
آیا رسول خدا صلی الله علیه و آله پدرم نمی‌گفت: «احترام مرد را در فرزندانش نگهدارید؟»
چه زود حادثه بار آوردید

[ صفحه 231]

و چه با شتاب بیراهه رفتید!
با اینکه شما توانایی انجام مقصد مرا دارید
و نیروی کافی در جهت دستیابی به هدف مرا دارید.
آیا می‌گویید: محمد صلی الله علیه و آله را مرگ درگرفت (و همه چیز تمام شد و خاندان نبوت گم شد؟)
آری، مرگ او حادثه‌ی بزرگی بود که اثر آن همه جا را گرفت
و شکافش آشکار گردید
و پیچیدگی آن همه‌گیر شد
و روی زمین با غیبتش تیره گشت
و ستارگان در مصیبتش گرفته شدند
و آرزوها به آخر رسید
و کوهها فروتنی کرد
و حریمها درشکست
و حرمتها به هنگام مرگش درهم ریخت.
فقدان پیامبر- به خدا- فاجعه بزرگ و مصیبتی بس عظیم، که همچون مصیبت سختی مثل او
و بدبختی مانند او نیامده.
این کتاب خدای- عزوجل- در خانه‌های شماست،
که در صبح و شام،
بلند و آهسته،
و به صورت عادی و یا با لحن مطبوع می‌خوانید که می‌گوید:

[
صفحه 232]

قبل از پیامبر هم به پیامبران گذشته حادثه‌ی حتمی و قطعی (مرگ) جاری شده: «نیست محمد جز اینکه پیامبر است و پیش از او پیامبرانی آمده‌اند (و رفته‌اند) پس اگر او بمیرد و یا کشته شود، شما به پیشینه‌ی خود (جاهلیت) خواهید برگشت؛ شما مطمئن باشید، اگر کسی برگردد زیانی به خدا نمی‌رسد، و خداوند سپاسگزاران را پاداش خواهد داد.»
هان ای فرزندان قیله! (کنیه‌ی انصار به شرحی که خواهد آمد).
آیا مرا از ارث پدر محروم سازند در حضور شما، می‌بینید و می‌شنوید و در مجلسی و مجمعی که من شما را می‌خوانم و از ظلمی که به من می‌رود آگاه هستید!؟
و شما افراد زیادی دارید و ساز و برگ و نیروی (دفاع از مرا) دارید.
به ندای من پاسخ نمی‌دهید، و به فریاد من فریادرسی نمی‌کنید.
شما مردان جنگی و به خیر و صلاح معروف و شناخته شده‌اید.
شما برگزیدگان و صالحانی بودید که به جنگ با عرب انتخاب شدید،
و در این راه متحمل رنج و زحمت شدید، و با امتها شاخ به شاخ و رو در روی شجاعان ایستادید، و پیوسته به شما فرمان می‌دادیم و شما فرمانبر بودید، تا اینکه (در اثر فداکاریهای شما) آسیاب اسلام به کار افتاد و خیر و برکت روزگار جاری شد و نعره‌ی شرک فرو شد و دروغ از جوشش افتاد و آتش کفر خاموش شد و صدای از هم پاشیدگی فرونشست و نظام دین به ترتیب افتاد.
پس چرا این گونه بعد از بیان و اعلان، سرگشتگی و پنهان‌کاری می‌کنید،
و پس از آغاز، عقب‌نشینی، و پس از ایمان، به شرک برگشتید!؟
چرا با قومی که پیمان خود را شکستند و در صدد بیرون راندن رسول خدا صلی الله علیه و آله

[ صفحه 233]

و آنان آغازگر جنگ در نخستین بودند جنگ نمی‌کنید؟
آیا از آنان می‌ترسید؟ پس خدا شایسته‌ی ترس است اگر ایمان داشته باشید.
هشیار باشید! می‌بینم به خوشگذرانی و راحت‌طلبی رو آورده‌اید، و کسی را که شایسته‌ی دخل و تصرف در کارهاست کنار زدید،
و به تن‌پروری در گوشه‌ای آرام تن دادید.
و از فشارها و سختیها (ی مسؤولیت) به فضای باز بی احساسی روی آوردید.
آنچه را از ایمان برگرفته بودید به بیرون افکندید، و آنچه را که به گوارایی فرو برده بودید بالا آوردید، و بدانید اگر شما و تمام افراد روی زمین کافر شوند (از ملک و قدرت خدا چیزی نمی‌کاهد زیرا) خدا سخت بی نیاز و سپاسگزار است.
و من آنچه را که گفتم (نه از راه جهالت به حال شما بود، بلکه) از روی معرفت گفتم.
به سبب عدم یاوری که در خمیره‌ی شماست، و نیرنگ و فریبی که در صمیم دلهای شماست، موجب شد که غصه‌های دل لبریز شده و خشمها بیرون بریزد.
و در نتیجه، استقامت شما در مقابل شداید کم شد و آنچه در دل داشتید ظاهر کردید. آنچه گفته شد اتمام حجت بود.
حال بگیرید این مرکب خلافت را
و آنچه از وزر و وبال است به او حمل کنید!
اما این مرکب پشتش زخم و پایش مجروح
و ننگ آن ابدی، و نشان غضب الهی که شعله‌ی آن سر از سینه‌ها درمی‌آورد خواهد بود.

[
صفحه 234]

آنچه که انجام می‌دهید همه را خدا می‌بینید،
و چه زود ستمگران خواهند دریافت در چه بازگشت سختی قرار خواهند گرفت؛
و من دختر ترساننده از عذاب شدیدی که در پیش دارید می‌باشم.
پس شایسته است که ما و شما در انجام وظیفه‌ی خود فروگذار نباشیم، و در انتظار نتیجه‌ی اعمال خود باشیم.

توضیح مفردات

رمت: از رمی؛ یعنی، انداختن و پرت کردن، ولی در اینجا مراد انداختن نگاه است؛ و به عبارت دیگر، توجه نظر. در بعضی نسخه‌ها به جای رمت، رنت با نون دوم به جای میم آمده‌ی از ماده رنی یرنو رنوا؛ یعنی، نگاه خود را ادامه دادن که در معنا نزدیک به معنای رمی است.
طرف: با فتحه‌ی طاء و سکون راء به معنای چشم و یا نگاه است.
معشر: جماعت.
نقیبه: از نقب: شاهد قوم که گفته‌ی او مورد قبول طایفه‌ی خود باشد؛ و به عبارت دیگر، چهره‌های با نفوذ و شناخته شده.
اعضاد: جمع عضد به معنای نصرت و بازو که میان شانه و آرنج دست می‌باشد، و از آن جهت به آن عضد گفته می‌شود که بازو سبب قوت انسان بر اعمال است که در آیه‌ی شریفه هست: «ما کنت متخذ

[ صفحه 235]

المضلین عضدا» ای عونا و ناصرا.
حضنته: جمع حاضن به معنای حافظ و نگهدارنده.
غمیزة: خلیل گوید: «ضعفة فی العمل و جهلة فی العقل [194] ؛ سستی در عمل، و نادانی در عقل است.»
سنة: غنودن؛ یعنی، خواب سبک «گفته شده: سنة، سنگینی در سر و نعاس، سنگینی در چشم و نوم، سنگینی در قلب است.» [195] .
ظلامة: به معنای مظلمه، آن چیزی که ستمگر از شما گرفته باشد و شما در پی گرفتن آن باشید.
سرعان، عجلان: هر دو اسم فعل به معنای سرع و عجل؛ یعنی، چه با سرعت و با شتاب.
عجلان ذا اهالة: اهالة پی و مانند آن است که ذوب شود و عجلان به معنای سرعت است، و این مثلی است برای خبری که او در تعجب باشد. در شرح قاموس فارسی چنین گوید: «و خبری که در معنای تعجب هست می‌باشد و از این است که در او معنای تعجبی هست. آنچه گفته می‌شود که: سرعان ما صنعت کذا؛ یعنی، چه زود کرد آنچه کرد چنین؛ و اما گفته‌ی ایشان در مثل «سرعان ذا اهالة» پس اصل او این است که مردی بود از برای او میش لاغری بود که روان می‌شد آب بینی او از سوراخهای بینی او؛ پس گفته شد از برای او که: چیست این؟ پس گفت که:

[
صفحه 236]

چربش اوست. پس گفت سؤال کننده که: «سرعان ذا اهالة» و زده می‌شود این مثل از برای کسی که خبر می‌دهد به بودن چیزی پیش از وقت او.» [196] .
خطب: به فتح: امر عظیم.
استوسع: از وسعت: گشاد شد.
وهنه: در بعضی نسخه‌ها وهیه آمده؛ یعنی، لباسی که پوشیده و پاره شده باشد.
استنهر فتقه: فتق: شکاف استنهر به معنای استوسع است.
اکدت الامال: خیرش تمام شده و منقطع شده، «اکداء آمال» کنایه از، از بین رفتن امیر است.
بائقة: شر و بلا.
افنیتکم: جمع فنا، به کسر فا: جوانب منزل از بیرون و یا عرصه‌ی گشاد رو به روی منزل.
هتافا: به ضم ها: آواز بلند.
صراخا: صدای بلند، هر دو به یک معنا می‌شود.
تلاوة: تلاوة به کسر؛ یعنی، قرائت.
الحانا: الحان: جمع لحن به معنای «با طرب و ترجیع خواندن و نیکو کردن قرائت و یا شعر و غنا» [197] به قرینه مقابله، با صدای خوب خواندن.

[
صفحه 237]

ایها: اسم فعل است، به معنای امر، و به کسی که از کسی دیگر ادامه‌ی گفتار و یا عملی را بخواهد «ایه» گفته می‌شود. ابن‌سکیت گوید: «اگر لفظ ایه را (به کلمه بعد) وصل کردی با تنوین می‌خوانی، مثل اینکه می‌گویی: «ایه حدثنا» و وقتی خواستی معنای دور کردن به لفظ ایه را برسانی با فتح همزه‌ی ایها می‌گویی، که به معنای هیهات؛ یعنی، دور است.» [198] .
ااهضم: از هضم به معنای شکستن، ظلم کردن، بازداشتن و نقص.
منتدی: مجلس و محل مشورت.
کفاح: بدون زره و سپر به استقبال دشمن رفتن.
ناطحتم: نطح الکبش از باب ضرب: شاخ به شاخ شدن.
بهم: با ضم، جمع بهمة: مجهولی که شناخته نشود، قهرمان.
در حلب: در؛ یعنی، جریان و کثرت.
حلب: شیر دوشیده شده.
ثغرة: به ضم ثاء و غین: مقصود در اینجا خضوع گردنکشان.
افک: دروغ. فورة: هیجان.
خمدت: فرونشستن شعله‌های آتش.
هدأت: آرامش پیدا کرد.
الهرج: با فتحه فتنه.

[
صفحه 238]

استوسق: نظم یافت.
نکث: نقض کرد.
قد اری: رؤیت در اینجا به معنای علم است.
اخلدتم: از خلود، یعنی، رکون کردن و مایل شدن.
خفض: آسایش زندگی.
الدعة: راحت و آرامش.
الدسع: مانند منع بیرون انداختن شتر، نشخوار خود را.
مج: ریختن. وعیتم: از وعاء؛ یعنی، ظرف وعیتم؛ یعنی، آن چیزی را که حفظ کرده بودید به بیرون ریختید.
تسوغتم: از ساغ الشراب؛ یعنی، به سهل و آسانی نوشیده شود.
الفیض: در لغت به معنای کثرت آب و جریان اوست و گفته می‌شود: فاض الخبر؛ یعنی، شایع شد، و فاض صدره بالسر؛ یعنی، سر را ظاهر کرد، و مراد از فیضه در اینجا عدم تاب و توانایی نفس به ضبط و نگهداری آنچه داشت.
النفث: مانند نفخ فوت کردن است و آن کمتر از آب دهان است، یعنی، فوت کردن بدون آب دهن.
نفثة المصدور: آه کشیدن از درد سینه، برای کسی که در سینه‌اش درد باشد (چه درد ظاهری و یا باطنی). چه اینکه گاهی انسان خشمگین نفس بلندی می‌کشد و از حرارت قلب آرامش پیدا می‌کند.
خور القنا: خور: ضعف و سستی.

[
صفحه 239]

القنا: نیزه شاید مراد ضعف نفس در مقابل شداید و یا دریغ کردن از نصرت و یا سستی نشان دادن در برابر دشمن.
بثة: نشر و اظهار هست، و نیز به معنای غمی که انسان توانایی کتمان او را ندارد و اظهار می‌کند. (انما اشکو بثی و حزنی الی الله).
تقدمة الحجة: قبل از وقت، اعلام کردن تا طرف به غفلت و بی خبری عذر نیاورد.
فاحتقبوها: از حقب: آن ریسمانی است که رحل را به شکم شتر می‌بندند و آماده‌ی سوار شدن می‌شود.
الدبر: زخمی که در پشت شتر و یا هر مرکوبی باشد.
النقب: نازک شدن پای شتر.
العار: عیبی که در معرض زوال نباشد.
الشنار: عیب و عار.
المنقلب: برگشت‌گاه، سرنوشت.

نیاکان انصار

شرح: انصار لقب دو قبیله‌ی اوس و خزرج است که از طرف رسول خدا صلی الله علیه و آله به این لقب مشرف شدند؛ زیرا آنان به هنگام مهاجرت حضرتش به مدینه به یاوری و طرفداری و حمایت از آن حضرت قیام نمودند. نسب انصار را در تاریخ کامل چنین ذکر می‌کند: «اوس و خزرج فرزند حارثه، حارثه فرزند ثعلبة العنقاء، فرزند عمرو مزیقیاء،

[ صفحه 240]

فرزند عامر ماء السحاب، فرزند حارثة العطریف، فرزند امرء القیس البطریق، فرزند ثعلبة، فرزند مازن، فرزند ازد، فرزند غوث، فرزند مالک، فرزند زید، فرزند کهلان، فرزند سباوی، فرزند یشجب، فرزند یعرب، فرزند قحطان (پدر بزرگ عرب). مادر و جده‌ی اعلای آنان قیله بود، فرزند کاهل بن عذرة بن سعد، و به همین مناسبت به انصار بنی‌قیله می‌گویند.» [199] .
آنگاه در تاریخ کامل به بعضی از ویژگیهای نامبردگان از اجداد و نیاکان انصار می‌پردازد، تا به ازد می‌رسد و می‌گوید: جایگاه ازد در شهر مأدب یمن بود، تا کاهنی عمرو را از سیل بنیان‌کن خانمان برانداز عرم و اینکه اکثر اهالی به سرنوشت عمل خود، یعنی تکذیب انبیای الهی- که به آنان مبعوث شده بودند- گرفتار خواهند شد. خبر داد عمرو بن عامر پس از این آگاهی هرچه از اموال و زمین داشت به فروش رسانده، خود و پیروانش از مأدب کوچ نمودند و در شهرهای مختلف اقامت گزیدند. خزاعه ساکن حجاز شد، غسان در شام مسکن گزید، و هنگامی که ثعلبة بن عمرو بن عامر از مدینه گذر می‌کرد، اوس و خزرج (فرزندان حارثه) در یثرب (مدینه) ساکن شدند. یثرب هم در آن اوان دارای روستاها و بازارها بود و هم در آن سرزمین چندین قبیله از یهود بنی‌اسرائیل و غیر از آنان زندگی می‌کردند، و از جمله‌ی آنان یهود قریظه و نضیر و بنی‌قینقاع و بنی‌ماسله

[ صفحه 241]

و بنی‌زعورا می‌باشد.
یهود در مدینه قلعه‌هایی ساخته بودند که به هنگام خطر در آنان متحصن شوند، اوس و خزرج نیز در مدینه وارد به قبیله‌های یهود مزبور شدند، تازه واردها نیز به روش یهود منازل و قلعه‌هایی بنا نمودند، و پیوسته بزرگی و زعامت با یهود بود، تا اینکه از بزرگ یهودیان به اسم «اخطیون» عملی ننگین سرزد و موجب سقوط آنان گردید، و بدین سان ریاست به دست اوس و خزرج افتاد.
این دو قبیله با کمال اتحاد و صفا به همزیستی ادامه دادند، تا اینکه جنگ سمیر روی داد و این نخستین جنگی بود که میان دو قبیله‌ی اوس و خزرج درگرفت؛ و پس از این جنگ- به تفصیلی که نیز در تاریخ کامل و دیگران گفته‌اند- عداوت و دشمنی شدت یافت. در کامل می‌گوید: «و افترقوا و قد شبت البغضاء فی نفوسهم و تمکنت العداوة بینهم [200] ؛ متفرق گشته و دشمنی در دلهای آنان جوانه زد و عداوت ریشه دوانید.»
انصار در ایام جاهلیت برحسب رسم مشرکین به مکه می‌آمدند. رسول اکرم صلی الله علیه و آله در مکه آنان را ملاقات می‌فرمود و رسالت الهی خود را به آنان بازگو می‌فرمود و استمداد می‌جست، آنان نیز به حضرتش گرویدند و تعهد هرگونه یاری و جانفشانی را در راه ترویج اسلام به حضرتش دادند، و براساس تعهد صادقانه‌ی آنان بود که رسول اکرم صلی الله علیه و آله

[ صفحه 242]

با گروهی به مدینه هجرت فرمود [201] .

جانفشانیهای انصار

علامه‌ی مجلسی- رضوان الله علیه- از مرحوم طبرسی چنین نقل می‌کند:
«
عن زرارة عن ابی‌جعفر- صلوات الله علیه-: ما سلت السیوف و لا اقیمت الصفوف فی صلاة و لا ذحوف و لا جهر باذان و لا انزل الله تعالی یا ایها الذین آمنوا حتی اسلم ابناء القیلة الاوس و الخزرج [202] ؛
امام باقر علیه‌السلام فرمود: شمشیرها کشیده نثد، و صفها در نماز و جنگ بسته نشد، و به صدای بلند اذانی گفته نشد، و خدا آیه‌ی «یا ایها الذین آمنوا» را فرونفرستاد، مگر اینکه فرزندان قیله (اوس و خزرج) اسلام را پذیرفتند.»
مولای متقیان می‌فرماید:
«
هم والله ربوا الاسلام کما یربی الفلو مع غنائمهم بایدیهم السباط و ألسنتهم السلاط [203] ؛
به خدا سوگند! ایشان (انصار) اسلام را پرورش دادند، همچون پرورش کره اسب با رنج و کوشش (و یا با ثروتمندی در صورتی که

[ صفحه 243]

عناء غنا خوانده شود) و با دستهای باز و سخاوتمندشان و زبانهای سخنورشان.»
در شرح جمله‌ی فوق بعد از عبارتهایی می‌گوید:
«
انصار بودند که خدای متعال دین خود را با آنان یاری فرمود و به وسیله‌ی آنان اسلام را که در نهان بود آشکار ساخت، و اگر آنان نمی‌بودند، مهاجران هرگز توان جنگیدن با قریش و عرب را در حمایت از رسول اکرم صلی الله علیه و آله را نداشتند، و اگر مدینه جایگاه انصار نبود هرگز پناهگاهی برای مهاجران نبود، و در افتخار آنان روز حمراء الاسد کافی است، روزی که رسول اکرم صلی الله علیه و آله آنان را پس از شکست در جنگ احد و به شهادت رسیدن گروهی از انصار به مقاومت و پایداری در برابر قریش به خارج مدینه دعوت کرد، با اینکه همگی در جنگ جراحت برداشته بودند و تا در مقابله با قریش حماسه‌ها آفریدند، و با اینکه همچنان خون از جراحتهایی که برداشته بودند می‌ریخت، آن دلاوران همچون شیر گرسنه که به شکار خود حمله‌ور می‌شود به دشمن حمله کردند، و چه بسیار از این روزهای پر افتخار در تاریخ آنان ثبت شده است....»
آنگاه چنین ادامه می‌دهد:
«
انصار بودند که می‌گفتند:
«
لولا علی بن ابیطالب- صلوات الله علیه- فی المهاجرین لابینا لانفسنا ان یذکر المهاجرون معنا او ان یقرنوا بنا و لکن رب واحد کالف بل الوف»؛

[ صفحه 244]

اگر نبود علی بن ابی‌طالب- صلوات الله علیه- در میان مهاجران، ما هرگز زیر بار اینکه مهاجران را همدوش نام ما ببرند نمی‌رفتیم و یا در ردیف ما به شمار آیند؛ اما چه بسا یک تن با هزار یا هزاران برابری می‌کند.»
بعد ابیاتی را در مدح انصار از وزیر مغربی نقل می‌کند:

ان الذی ارسی دعائم احمد
وعلا بدعوته علی کیوان

ابناء قیلة وارثوا شرف العلی
و عراعر الاقیال من قحطان

بسیوفهم یوم الوغی و اکفهم
صربت مصاعب ملکه بجران

لولا مصارعهم و صدق قراعهم
خرت عروش الدین للاذقان

«برپاکننده پایه‌های نهضت محمدی صلی الله علیه و آله و دعوتش را به ستاره‌ی کیوان و زحل و رساننده فرزندان قیله (انصار) بودند، آن وارثان شرافت و بزرگی، و شرافتمندان از بزرگان قحطان (جد اعلای عرب، اول ناطق به لغت عرب) و به شمشیرهای آنان در روز جنگ و به دست آنان دشواریهای نهضتش بسهولت گرایید، و اگر نبود شهادت‌طلبی و شمشیر زدنهای آنان از روی صدق و صفا، حتما پایه‌های دین فرومی‌ریخت.» [204] .

 
       
دوشنبه 28 تیر 1395  10:58 PM
تشکرات از این پست
nazaninfatemeh zahra_53
دسترسی سریع به انجمن ها