بازگویی دوران رکود پس از انقلاب
اشاره
فلما اختار الله لنبیه صلی الله علیه و آله دار انبیائه
و مأوی اصفیائه
ظهر فیکم حسیکة النفاق
و سمل جلباب الدین
و نطق کاظم الغاوین
و نبغ خامل الآفلین
و هدر فنیق المبطلین
فخطر فی عرصاتکم
و اطلع الشیطان رأسه من مغرزه
هاتفا بکم
فألفاکم لدعوته مستجیبین
و للغرة فیه ملاحظین
ثم استنهضکم فوجدکم غضابا
فوسمتم غیر ابلکم
و اوردتم غیر شربکم
هذا و العهد قریب
[ صفحه 88]
و الکلم رحیب
والجرح لما یندمل
و الرسول لما یقبر
ابتدارا زعمتم خوف الفتنة
الا فی الفتنة سقطوا و ان جهنم محیطة بالکافرین
فهیهات منکم
و کیف بکم
و انی تؤفکون
و کتاب الله بین اظهرکم
اموره ظاهرة
و احکامه زاهرة
و اعلامه باهرة
و زواجره لائحة
و اوامره واضحة
و قد خلفتموه وراء ظهورکم
ارغبة عنه تریدون
ام بغیره تحکمون
بئس للظالمین بدلا
و من یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الآخرة من الخاسرین ثم لم تلبثوا الا ریث ان تسکن نفرتها
و یسلس قیادها
[ صفحه 89]
ثم اخذتم تورون وقدتها، و تهیجون جمرتها
و تستجبون لهتاف الشیطان الغوی
و اطفاء انوار الدین الجلی
و اخماد سنن النبی الصفی
تسرون حسوا فی ارتغاء
و تمشون لأهله و ولده فی الخمر و الضراء
و نصبر منکم علی مثل حز المدی
و وخز السنان فی الحشاء
پس وقتی که خدا به پیامبرش منزلگاه انبیا
و مأوای اصفیای خود را (آخرت) برگزید.
خار نفاق که در دلها خلیده بود آشکار گشت
و لباس دین پوسیده شد
و گمراهانی که لب فرو بسته بودند زبان گشودند
و فرومایگان گمنام با قدر و منزلت شدند
و باطلگرایان به صدا درآمده
و در قلمرو شما به تکاپو پرداختند (زمینه برای شیطان فراهم شد)
و از نهانگاه خود سر درآورد
و شما را به سوی خود خواند
و شما را به دعوت خود پذیرا یافت
و بر فریبش آماده؛
[ صفحه 90]
سپس شما را برانگیخت، شما را بسیار چالاک یافت و به هیجان آورد و دید که در راه او چه خشمناک میباشید،
و در نتیجه مرکبی غیر از مرکب خودتان برای خود نشانه کردید
و بر چشمه آبی را ندید که شما را در آن نصیبی نخواهد بود.
این شتابزدگیها انجام گرفت. هنوز دیری از رحلت پیامبر نگذشته
و جراحت درونی ما در فراق رسول اکرم صلی الله علیه و آله التیام نپذیرفته
و پیکر پاکش به خاک سپرده نشده است.
هدف از این شتابزدگی دست یافتن به خلافت بود که به فتنه درنیافتید،
ولی در فتنه فرو رفتید و جهنم فراگیرندهی کافران است.
چه دور شدید
و چه شد بر شما
و چرا از راه خود منحرف شدید!؟
در حالی که کتاب خدا در فرا روی شماست،
دستوراتش روشن
و احکام آن واضح
و نشانههای آن پیداست
و نهیها و امرهای آن آشکار است؛
شما آن را به پشت سر گذاشتید،
آیا رغبتی به آن ندارید
و یا جایگزینی بجز قرآن انتخاب کردهاید؟
و چه انتخاب بدی!
[ صفحه 91]
و هر کسی بجز اسلام دینی را انتخاب کند، از او پذیرفته نخواهد شد و او در آخرت از زیانکاران است.
سپس پس از اینکه در این مرکب خلافت استقرار یافته و افسارش در دستتان سهل شد،
آتش فتنهها را دامن زده و شعلهها برافروختید
و با جان و دل به نداهای گمراهکننده شیطان پاسخ داده
و به خاموش کردن انوار روشن دین
و از بین بردن سنتهای پیامبر پاک پرداختید!
آهسته آهسته و در پرده، آثار دین را محو میکنید
و در پی فرصت هستید که کینههای خود را که از پیامبر در سینه دارید، در اهل بیت او عملی سازید،
و این را بدانید بسان کسی که با کارد و نیزه پیکرش چاک چاک شود،
در برابر شما استقامت و صبر میکنیم!
توضیح مفردات
حسیکة یا حسکة: خار، کینه و عداوت در دل؛ حسکه، کنایه از خلیدن و ناراحت کردن باطن هم هست.
سمل: پوسیده شد.
جلباب: روپوش.
کاظم: ساکت، خاموش.
[ صفحه 92]
غاوین: گمراهان؛ کاظم الغاوین: گمراهان خاموش.
نبغ: ظاهر شد.
خامل: ساقط، زبون، گمنام.
فنیق: رئیس ارجمند؛ الفنیق من الفحول: شتر نر نجیبی که بر آن سوار نشوند و آن را نرنجانند.
المبطلین: بیهودهگرایان.
فخطر: خطر، دم جنبانیدن حیوان و به راست و چپ زدن آن، کنایه از استقلال در تصرف است؛ یعنی، رئیس دیگر با اطمینان خاطر در ساحت و حوزه شما مشغول شد.
عرصات: ساحتها.
اطلع: از گوشه آشکار شد.
مغرزه: جای خزیدن.
فالفاکم: پس یافت (او) شما را.
الغرة: خدعه؛ یعنی، شیطان یافت شما را که با استراق نظر در مراقبت و انظار او هستید.
احمسکم: شما را به خشم تهییج کرد.
فوسمتم: از وسم: اثر داغ کردن حیوان با آتش، مالک حیوان به آن وسیله حیوان را مشخص میکند که اشتباه نشود؛ یعنی، داغ و علامت زدید، غیر از شتر خودتان را (خلافت).
اوردتم: از ورود؛ یعنی، به کنار آب رسیدن، بدون آنکه در آب داخل گردد؛ یعنی، به کنار آب رسیدند.
[ صفحه 93]
شرب: به کسر شین: سهمیهی آب.
الکلم: بر وزن فلس: جراحت و زخم.
رحیب: وسیع، گشاد.
جرح: به ضم جیم و جراحة به فتح جیم: زخم.
لما یندمل: هنوز جراحت بهبودی نیافته.
لما یقبر: هنوز دفن نشده.
هیهات: دور است (اسم فعل) نجم الائمه فرموده: به معنای تعجب نیز هست.
انی: مانند حتی، کلمهی استفهام، مثلا انی یکون هذا؛ یعنی، چگونه این کار عملی میشود؟
تؤفکون: مجهول، از افک: هر کاری است که از راه خود منحرف گردد.
بین اظهرکم: میان شما.
زاهرة: از زهر، به معنای درخشیدن، درخشان، فروزان.
اعلامه: نشانههای آن.
باهرة: نور چیره و غالب.
زواجر: جمع زاجر، به معنای منع و قدغن کردن.
نیره: روشن.
یبتغ: طلب کند.
لم تلبثوا: درنگ نکردید، از لبث، به معنای درنگ نمودن.
ریثما: به اندازهی چیزی، مثلا میگویند: وقف ریثما صلینا: او به اندازهای که ما نماز گزاردیم ایستاد.
[ صفحه 94]
یسلس: آسان شود.
قیاد و مقود: ریسمانی که با آن حیوانی را بکشند.
لم تبرحوا: دست بردار نشدید، از برح، به معنای کنار شدن از جا و محل.
اخذتم: شروع کردید.
تورون: آتش جنگ را روشن کردید.
وقدة: بر وزن تمره: شعله.
تهیجون: به هیجان درآوردید.
جمرة: قطعهی شعلهور شده از آتش.
هتاف: به ضمها، بر وزن غراب: بانک
غوی: گمراه، اطفا، خاموش کردن.
اهماد: خاموش کردن.
سنن: به فتح سین و نون: روش و راه.
تسرون حسوا فی ارتغاء: مثلی است در عرب: ظرف شیری را که بالای آن سرشیر است، در ظاهر نشان بدهد که سرشیر آن را میخورد، و در واقع خود شیر را مثلی است برای کسی که در عملی بظاهر به سود کسی است، اما در واقع به مصلحت خویش باشد.
خمر: به فتح میم، خمر الوادی: نهانگاه صحرا.
الضراء: به فتح ضاد و مد بدون تشدید: درختهای به هم پیچیده در صحرا.
حز: به فتح حا: بریدن.
[ صفحه 95]
المدی: به ضم میم، جمع مدیه: کارد تیز.
وخز: به فتح واو و سکون خا و زا: با تیر یا نیزه زدن، اما نه به قدری که بشکافد.
دشمن خارجی و داخلی
اشاره
متن: فلما اختار الله لنبیه صلی الله علیه و آله دار انبیائه و مأوی اصفیائه ظهر فیکم حسیکة النفاق و سمل جلباب الدین، و نطق کاظم الغاوین و نبغ خامل الآفلین و هدر فنیق المبطلین فخطر فی عرصاتکم.
شرح: هنگامی که خدا برگزید برای پیامبرش منزلگاه پیامبران و آرامگاه برگزیدگان خود را، در میان شما خار نفاق آشکار شد و پوشش دین پوسید و گمراهان ساکت، به سخن درآمدند، و پست مرتبه و گمنامان با قدر و منزلت شده و مرکب اهل باطل به صدا درآمده و در میدانهای شما به جولان درآمدند.
در این فراز، صدیقهی طاهره علیهاالسلام به یک سنت الهی اشاره میفرماید، که در هر انقلاب الهی و ایام الله، این سنت جاری شده و آن دوران رکود پس از انقلاب است که در صورت جریانهای خاصی جلوه میکند و اساس انقلاب را تهدید نموده و یا به انحراف میکشاند. حضرت با روشن نمودن آن جریانهای انحرافی، به مسلمانان هشدار میدهد، که قبل از شرح ناگزیر از بیان مقدمهای هستیم:
[ صفحه 96]
هر انقلاب و حرکت الهی و ایام الله را در رهایی از بندهای جاهلیت و بردگی و بهبودی اوضاع اجتماع، دو خطر تهدید میکند: دشمن خارجی و دشمن داخلی.
دشمن خارجی
دشمنانی که با انقلاب تضاد دارند و آن را به ضرر منافع و دستگاه ریاست و مقام و منصب خویش میدانند، مسلم است که چنین افراد آنچه که در توان دارند در برانداختن انقلاب و نهضتی که منافع همه جانبهی آنان را تهدید کرده و در معرض سقوط قرار داده، به جنگ و مقابله برخواهند خواست؛ زیرا انقلاب آنچه را که موقعیت آنها در گرو آن است، از ریاست و ثروت تهدید میکند؛ و اینان نیز دو طبقه هستند:
اول: طبقهی فرمانروایان که در اثر ظلم و بیدادگری و غصب حقوق جامعه به دوش مردم سوار شده و همهی مواهب را از آن خود میدانند، و با در دست داشتن قدرت شیطانی، طبقات مردم را مطابق میل خود علیه قیام انبیا و مصلحان تاریخ بسیج میکنند؛ از این طبقه، قرآن به «مستکبرین» تعبیر مینماید.
دوم: طبقهی اسیر در دست آنان که از این طبقه، قرآن به «مستضعفین» نام میبرد، و عذر آنان را در پیروی از مستکبران مسموع نمیداند، و این دشمنان خارجی که در طول تاریخ در رویارویی صف انبیا قرار گرفتهاند، قرآن کریم وعدهی پیروزی قطعی را
[ صفحه 97]
بر این دشمنان آشکار در صورت پایداری مؤمنان میدهد:
«و لقد سبقت کلمتنا لعبادنا المرسلین، انهم لهم المنصورون، و ان جندنا لهم الغالبون [67] ؛
و به تحقیق سخنان ما از پیش برای بندگان فرستادهی ما گفته شد، که براستی آنان پیروز، و لشکر ما بر آنان غالب خواهند شد.»
اما پیروزی انبیا و پیروان را مشروط به تقوا دانسته:
«... فاوحی الیهم ربهم لنهلکن الظالمین، و لنسکننکم الارض من بعدهم ذلک لمن خاف مقامی و خاف وعید [68] ؛
آنگاه پروردگارشان (انبیا) به آنان وحی کرد: ما حتما ستمکاران را هلاک خواهیم ساخت، و شما را در سرزمین آنها جایگزین خواهیم نمود، اما به شرط اینکه از مقام عدل و وعدهی عقوبتم بترسید.»
دشمنان داخلی
اشاره
طبقهی دیگر، دشمنان بسیار خطرناک و نقابدار داخلی هستند و بی شبهه خطر اینان طرف مقایسه با خطر دشمنان رویاروی نیست و بلکه هزاران بار بدتر از آن است، قرآن کریم از آنان به «منافقین» تعبیر مینماید، و کتاب الهی پر از معرفی آنان و هشدار به مسلمانان که آگاه از خطر آنان باشند، و با معرفی ترفند آنان از فریب و تزویر و چند
[ صفحه 98]
چهرگی که اینک به صورت داغترین مؤمنان درآمدهاند، بتدریج تلاشهای طاقتفرسای انبیا و تودهی طرفدار انبیا را به هدر داده و آن را از داخل پوسانده و بی محتوا سازند.
ما به چند آیه از صدها آیه در وصف و معرفی آنان به عنوان نمونه اکتفا میکنیم:
«الذین یتربصون بکم فان کان لکم فتح من الله قالوا ألم نکن معکم و ان کان للکافرین نصیب قالوا ألم نستحوذ علیکم و نمنعکم من المؤمنین فالله یحکم بینکم یوم القیامة و لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلا، ان المنافقین یخادعون الله، و هو خادعهم و اذا قاموا الی الصلوة قاموا کسالی یراؤون الناس و لا یذکرون الله الا قلیلا، مذبذبین بین ذلک لا الی هؤلاء و لا الی هؤلاء و من یضلل الله فلن تجد له سبیلا [69] ؛
آنانی که در مراقبت و انتظار شما مؤمنان به سر میبرند (و تماشاگر اوضاع و منتظر پیشامد هستند و تابع فتح و غلبه و جز ریاست و مقام هدفی ندارند و از هر طرف باشد برای آنها مطرح نیست و ابدا پایگاه ایمانی و اعتقادی ندارند) آنان چنانچه از جانب خدا فتح و پیروزی نصیب شما شد، میگویند: آیا ما با شما (همرزم) نبودیم؟ و اگر پیروزی نصیب کافران گردید، میگویند: آیا در غلبه بر مؤمنان و دفاع از حریم شما نبودیم؟
[ صفحه 99]
(این منافقان را) خدا در روز رستاخیز در میانشان داوری خواهد کرد و هرگز بر مؤمنان راهی ندارند. منافقان خدا را فریب میدهند، در حالی که خدا فریب دهندهی آنها میباشد؛ و هنگامی که به نماز ایستند، با کسالت میایستند و آنان ریا و خودنمایی به مؤمنان مینمایند و اندکی خدا را به یاد نمیآورند. آنان خط قاطعی ندارند، گاهی به سوی مؤمنان و زمانی در راه کافران هستند، نه از آنان، و نه از اینان، و کسی را که خدا گمراه سازد، هرگز راهی برای اصلاح او نخواهی یافت.»
در این آیات شریفه، یکی از چهرههای منافقان را خدا تصویر میکند که میبینیم خدا آنان را نه از دشمنان خارجی که در خط کفر هستند معرفی فرموده، و نه از مؤمنان؛ پس اینان هدفی جز ریاست و جاه و مقام در سر ندارند و با دستیابی به مقصد خود، ناچار چهرهی واقعی دین و مکتب را هرچند بتدریج باشد، تابع خواستهی خود خواهند نمود، و از دین هر چه به ریاست آنان صدمه نداشت گرفته، و آنچه مانع و خار راه گردید بشدت سرکوب میکنند.
بروز اختلاف پس از رحلت انبیا از مکررات تاریخ است، و ظهور و بروز دشمنان داخلی میبایست بر حسب سنت الهی برای امتحان و ورزیده و پخته شدن مردم- که این ورزیدگی در کوران این رویدادها انجام میشود- عملی شود، و امر نوظهوری در این امت نیست؛ مثلا، در جنگ جمل میبینیم که مردی درباره گروه مخالف سؤال میکند و بدیهی است چنین سؤالی پدیدهی جنگی است میان
[ صفحه 100]
علی علیهالسلام و دیگران که دشمنان نقابدار که در انتظار غروب آفتاب وحی بودند، ولی آنان در میان مردم با چهرهی دیانت جلوه کرده بودند. اینک گفتگوی آن مرد با علی علیهالسلام:
«اصبغ بن نباته گفت: در آغاز جنگ جمل در کنار امیرالمؤمنین بودم؛ مردی گفت: یا امیرالمؤمنین! گروهی که ما اینک آمادهی پیکار با آنان هستم، مانند ما تکبیر میگویند و بسان ما نماز به جای میآورند، حال به چه مجوزی پیکار با آن روا باشد؟
مولا علیهالسلام فرمود: به دلیل آیهای که خداوند متعال در کتاب خود فروفرستاده.
مرد پرسید: من به قرآن احاطه ندارم و نمیدانم کدام آیه مجوز جنگ ما با اینان است، یا امیرالمؤمنین! مرا تعلیم ده که آن کدام آیه است؟
مولا فرمود: به استناد آیهای که در سورهی بقره است، جنگ با اینان را جایز میدانم و آن، این آیه است:
«تلک الرسل فضلنا بعضهم علی بعض منهم من کلم الله و رفع بعضهم درجات و آتینا عیسی ابن مریم البینات و ایدناه بروح القدس و لو شاء الله ما اقتتل الذین من بعدهم من بعد ما جائتهم البینات و لکن اختلفوا فمنهم من آمن و منهم من کفر و لو شاء الله ما اقتتلوا و لکن الله یفعل ما یرید [70] ؛
[ صفحه 101]
آن پیامبران، بعضی را بر بعضی دیگر برتری دادیم. از آنان کسی است که با خدا تکلم کرد و بعضی را بر دیگر انبیا برتری دادیم، و به عیسی بن مریم معجزههای روشن دادیم و به روحالقدس مددش کردیم، و اگر خدا میخواست، آنانی که پس از پیامبرانشان بودند (با آن همه معجزهها و بینهها که جای انکار و اختلافی را به شرط غلبهی ایمان و تقوا باقی نمیگذارد) دست به کشتار نمیزدند، اما به پیروی از هواهای نفس منافقان و دشمنان داخلی، اختلاف را تا سر حد خونریزی به راه انداختند. در این وقت بود که امتها به دو قسم منقسم شدند: بعضی ایمان آوردند و بعضی دیگر کافر شدند؛ و اگر خدا میخواست (با اجبار و تهدید و عذابها) دست به خونریزی نمیزدند، اما خدا بر حسب حکمت خود آنچه را که خواهد انجام میدهد.»
مرد سائل که این آیه را از مولا شنید گفت: کفر القوم و رب الکعبة...؛ به خدا سوگند! که این گروه (پیروان عایشه) کافر هستند....» [71] .
پس میبینیم که در این گفتگو چگونه امام علیهالسلام چهرهی واقعی گروه مقابل را روشن میکند و با استدلال از آیهی شریفه، ستیز با آنان را توجیه میفرماید. اینان همان دشمنان نقابدار داخلی هستند که خطر آنان به مراتب بیشتر است.
حمیدی که از بزرگان محدثان عامه است، در کتاب «جمع بین
[ صفحه 102]
الصحیحین» خود نقل میکند:
«قال حذیفة اخبرنی عن رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم انه قال فی اصحابی اثنی عشر منافقا منهم ثمانیة لا یدخلون الجنة حتی یلج الجمل فی سم الخیاط.»
در میان اصحاب رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم دوازده نفر منافق هستند، که از آنان هشت نفر به بهشت داخل نمیشوند، تا اینکه شتر از سوراخ سوزن بگذرد (کنایه از محال بودن ورود آنان به بهشت است، بسان گذشتن شتر از سوراخ سوزن).
تکرار سنت بنیاسرائیل
در آخر کتاب «صحیح بخاری» بابی وارد است به اسم «باب قول النبی صلی الله علیه و آله لتتبعن سنن من کان قبلکم» آنگاه به سند خود از ابوسعید خدری از رسول اکرم صلی الله علیه و آله که فرمود:
«لتتبعن سنن من قبلکم شبرا بشبر و ذراعا بذراع حتی لو دخلوا جحر ضب لتتبعوهم قلنا یا رسول الله الیهود و النصاری قال فمن!؟؛
البته روش پیشینیان از امتها را پیروی خواهید کرد، وجب به وجب و ذراع به ذراع، حتی اگر آنان به سوراخ سوسماری داخل بشوند، البته شما هم پیروی خواهید کرد. گفتیم: یا رسول الله صلی الله علیه و آله! مراد یهود و نصار است؟ فرمود: پس کدام!؟»
ابناثیر در کتاب «جامع الاصول» در کتاب فتن، از عبدالله بن
[ صفحه 103]
عمرو بن عاص نقل کرده که رسول الله صلی الله علیه و آله فرمود:
«لیأتین علی امتی ما اتی علی بنی اسرائیل حذو النعل بالنعل حتی ان کان منهم من یأتی امه علانیه! لیکون فی امتی من یصنع ذلک؛
البته آنچه بر بنیاسرائیل آمده، بر امت من نیز خواهد آمد، درست مانند تطبیق نعل؛ به نعل حتی اینکه اگر آنها آشکارا با مادر خود زنا کنند، در این امت هم فردی پیدا خواهد شد که همان را انجام دهد!»
ابناثیر در کتاب نهایه در باب «الخاء مع الشین» آورده:
«لترکبن سنن من کان قبلکم ذراعا بذراع حتی لو سلکوا خشرم دبر لسلکتموه! الخشرم مأوی النحل و الزنابیر و قد یطلق علیهما انفسهما. و الدبر النحل؛
البته شما از راه و روش پیشینیان خود پیروی خواهید کرد، وجب به وجب، حتی اگر آنان به سوراخ زنبور داخل شوند، شما هم نیز داخل خواهید شد!»
روش و سنت بنیاسرائیل
قرآن کریم دربارهی بنیاسرائیل میفرماید:
«و لقد جائکم موسی بالبینات ثم اتخذتم العجل من بعده و انتم ظالمون، و اذ اخذنا میثاقکم و رفعنا فوقکم الطور خذوا ما آتیناکم بقوة و اسمعوا قالوا سمعنا و عصینا و اشربوا فی قلوبهم العجل
[ صفحه 104]
بکفرهم قل بئسما یأمرکم به ایمانکم ان کنتم مؤمنین [72] ؛
براستی موسی با آیات و بینات- که مجالی برای شک و انحراف و سرپیچی از فرمانهایش باقی نمیماند- بسوی شما آمد؛ آنگاه آن چنان (در غیبت چند روزهی موسی) مرتد و از ایمان برگشتید و گوساله را پرستیدید و بر خود ستم کردید؛ و زمانی را به یاد آرید که ما پیمان مؤکد و محکم از شما گرفتیم (بر ایمان و توحید و عمل به تورات) و کوه طور را بر فرازتان بلند کردیم که با قوت و قدرت، آنچه که از دستورها به شما دادیم بگیرید و بشنوید و عمل نمایید. گفتید: شنیدیم و نافرمانی میکنیم و به سبب کفر و ضلالت و گمراهیشان در دوستداری گوسالهی سامری (افراط و غلو نمودند؛ مثل اینکه رگ و ریشهی قلبهای آنان با محبت گوساله آبیاری شده؛ بسان آب نوشیدنی که به اعماق بدن انسان نفوذ میکند، گوسالهپرستی نیز مانند معشوق و محبوب حاضر در نزدشان بود). بگو (ای پیامبر!) چه بد ایمانی است که شما را به عبادت گوساله وامیدارد، اگر در واقع ایمان داشته باشید!»
قرآن کریم در این آیهی شریفه و در آیات نظیر این سخت تهدید مینماید، چنانچه دستورهای دینی مو به مو عمل نشد و سلیقهها دخالت نمود، دین توحید نه فقط تبدیل به شرک خواهد شد، بلکه آن به صورت قبیحترین بتپرستی و به صورت پرستش گوساله- که
[ صفحه 105]
معلول مسخ شدن فطرت خدادادی است- جلوه خواهد کرد، و این چنین بتپرستی قبیح و زشت خواهد بود، چون زاییدهی تحریفهای دین توحید بوده، و به همین جهت خدای متعال میفرماید: دین و ایمانی که فرمان پرستش گوساله را صادر مینماید، حکومت گوساله و یا آنچه که در حکم آن است جایگزین حکومت «الله» قرار میگیرد، چنین ایمانی بسیار بد و دینی مسخ شده است.
در طی دوران ممتد حکومت فرعون، بنیاسرائیل با بتپرستی خو گرفته بودند و در اثر تکرار بتپرستی، فطرتشان به صورت دیگری درآمده و مسخ شده بود، و دستورهای حیاتبخش کتاب آسمانی تورات، هرچند همآهنگ فطرت اصلی و منحرف نشدهی آنان است، اما چه فایده، اینک فطرت الهی مسخ شده، به هر وسیله شده میخواهند از قید این دین نو که به توحیدشان میخواند رهایی یابند. عجیب است، خدای متعال نقل میکند:
«و جاوزنا ببنی اسرائیل البحر فأتوا علی قوم یعکفون علی اصنام لهم قالوا یا موسی اجعل لنا إلها کما لهم ءالهة قال انکم قوم تجهلون، ان هؤلاء متبر ما هم فیه و باطل ما کانوا یعملون، قال أغیر الله أبغیکم إلها و هو فضلکم علی العالمین [73] ؛
ما بنیاسرائیل را از دریا گذراندیم؛ آنان بر گروهی گذشتند که آنان بر بتها معتکف بودند. گفتند: ای موسی! برای ما هم خدایی قرار بده،
[ صفحه 106]
همچنان که آنان را خدایان هست. موسی گفت: شما قومی نادان هستید، براستی اینان آنچه در دست دارند هلاک شدنی و کردارشان بیهوده و باطل است. گفت: غیر از خدا را برای شما خدا قرار دهم؟ در حالی که او شما را به عالمیان برتری بخشیده.»
فطرت مسخ شده مانند فطرت فرد تریاکی است که در اثر سوء اختیار و کثرت استعمال سم این ماده مخدر آن چنان به سراپای وجود او نفوذ کرده است که اگر یک لول آن را هم مصرف کند، باز در طلب آن است، در حالی که در آغاز اگر یک ذره از آن را مصرف میکرد، هلاک میشد و این چنین فطرت مانند بدن تغییر پیدا میکند و تریاک تلخ مانند شهد شیرین میگردد؛ پس دقت و مراقبت کامل و کافی لازم است، طبعی که به حالت جاهلیت خو گرفته به همان حالت نیز برنگردد.
بنیاسرائیل به جاهلیت قبل از موسی خو گرفته بودند، اندک غفلت کافی است که دوباره به حکم سنخیت و عادت دیرینه، بساط بتپرستی با کریهترین قیافه خودنمایی کند، بویژه به فرمودهی صدیقهی طاهره علیهاالسلام: «کاظم الغاوین- گمراهان خاموش» کمینی در قدم به قدم موسی بن عمران نهاده و در فرصت مناسب ضربهی کاری را بزنند.
خدای متعال از موسی بن عمران علیهالسلام حکایت میکند که به خاطر روشنبینی الهی، از وضع بنیاسرائیل آگاه بود؛ از این رو در مدت غیبت کوتاه خود سخت در بیم بود: «و قال موسی لأخیه هارون اخلفنی
[ صفحه 107]
فی قومی و اصلح و لا تتبع سبیل المفسدین [74] ؛ موسی به برادرش هارون گفت: تو جانشین من باش و اصلاح کن و از راه مفسدان پیروی مکن.»
موسی بر حسب سنت امتها رهسپار میقات گردید. منافقان امتش با اینکه حکم خلافت هارون را از موسی بن عمران شنیده بودند و میدانستند که خلیفهی موسی برادرش هارون است و کارشان به او سپرده شده و باید خلافت و ولایت هارون را از جان و دل بپذیرند و در فرمان او باشند، با این همه با غایب شدن موسی علیهالسلام به تعبیر صدیقهی طاهره علیهالسلام: «فنیق المبطلین: رئیس بیهودهگویان» و شخصیت زبون و بی ارج و منزلتی که تا حال خاموشی گزیده بود، با به صدا درآوردن گوساله، بنیاسرائیل را به پرستش آن دعوت کرد. هارون با مشاهدهی یکهتازی سامری و گرویدن قومش به وی گفت: «یا قوم انما فتنتم به و ان ربکم الرحمن فاتبعونی و اطیعوا امری [75] ؛ ای قوم من! این جریان، فتنه و امتحان حق تعالی است و پروردگار شما خدای رحمان است، پس از من پیروی نمایید و (در عبادت خدای واحد فقط) فرمان مرا اطاعت کنید.» اما چه سود، سنخیت و خو گرفتن فطرتشان را مسخ کرده بود، میثاق الهی را نادیده گرفتند و از فرمان هارون، خلیفهی موسی درآمده و به پرستیدن گوساله و لبیک گفتن به دعوت سامری، از جان و دل شتافتند.
[ صفحه 108]
تکرار این تاریخ
به حکم روایات متواتر از فریقین- که نمونهای از آن را از کتابهای معتبر عامه نقل کردیم- باید همهی وقایع امتهای سابق و بالخصوص بنیاسرائیل در این امت مو به مو تکرار شود. یکی از وقایع مهم که قرآن ذکر کرده، همان پرستش گوساله است که باید به حکم همان روایات، در این امت نیز واقع شود.
معیار قبح پرستش گوساله
برای به دست آوردن اینکه آیا پرستش گوساله در این امت هم واقع شده یا نه، باید دید معیار قبح در گوسالهپرستی چیست، آن وقت روشن خواهد شد که معالاسف در این امت، تاریخ بنیاسرائیل تکرار و امت اسلامی هارون امت را ترک گفته و به پرستش گوساله روی آوردند!
خدای متعال معیار برای نهی از پرستش گوساله را در قرآن کریم در طی دو آیهی توبیخ بنیاسرائیل و هشدار به امت اسلامی، با ارجاع به فطرتشان بیان میکند: «افلا یرون الا یرجع الیهم قولا و لا یملک لهم ضرا و لا نفعا [76] ؛ آیا نمیبینید که آن عجل گفتاری بر آنان بازنمیگوید، و توان آن را ندارد که به آنان ضرر و یا سودی برساند؟»
[ صفحه 109]
در آیهی دیگر میفرماید: «ألم یروا انه لایکلمهم و لایهدیهم سبیلا [77] ؛ آیا ندیدند گوساله هرچند بانگی درآورد با آنان سخنی نمیگوید و راهی را به آنان هدایت نمیکند؟» خلاصه آنکه معیار خدایی آن است که مالک ضرر و نفع بندگان خود باشد، و وقتی مسألهای را سؤال کردند جوابش را بشنوند و در نتیجه هدایت و رهبری شوند. از گوسالهی میانتهی که فقط از آن بانگی بدون شعور و بدون محتوا روی میدهد کاری ساخته نیست؛ نه قدرت نفع رسانی و نه آسیب زدن را دارد و نمیتواند جوابگوی سؤالها باشد [78] .
از تأمل در این دو آیهی شریفه به دست میآید که معیار نکوهش از پرستش گوساله از آن جهت که جسم است نیست، زیرا ممکن است خداوند- عز اسمه- برای مصلحتی مانند تثبیت روح خشوع و تسلیم که روح اسلام است، فرمان بدهد که در برابر جسمی جامد، مثل سنگ خشوع نمایند و به دور آن بچرخند، چنان که در اعمال حج و عمره این فرمان را داده و طواف دور خانه را به حکم «الطواف فی البیت صلوة» که جز سنگ و گل نیست عبادت قرار داده، و یا دست مالیدن به قطعه سنگی را که موسوم به «حجرالاسود» است عبادت مستحب قرار داده، و یا در برابر مخلوقی مانند آدم علیهالسلام سجده را بر
[ صفحه 110]
فرشتگان واجب نموده؛ پس بخوبی میفهمیم که معیار قبح پرستش گوساله، جسم بودن آن نیست، بلکه خدای جهانآفرین- جل مجده- مردم را به راه راست و سعادتآفرین- که همهی ابعاد زندگی انسانی را تأمین کند- هدایت میفرماید، و در این هدایت از هدایت دیگری بی نیاز میباشد، و اگر خود به رهبر دیگری نیاز داشته باشد، صلاحیت رهبری را ندارد؛ چنانچه در آیهی شریفه میفرماید:
«قل هل من شرکاءکم من یهدی الی الحق، قل الله یهدی للحق، أفمن یهدی الی الحق أحق ان یتبع أمن لایهدی الا ان یهدی فما لکم کیف تحکمون [79] ؛
آیا در شریکان که برای من قرار داده و راهبرشان میدانید، هست کسی که به سوی حق راهبری نماید؟ بگو: خدا به حق رهبری میکند؛ پس کسی که به حق رهبری میکند، سزاوارتر است برای پیروی نمودن، یا کسی که خود در هدایت نیازمند دیگری است؟ پس چه شده بر شما که این گونه حکم میکنید!؟»
پس هادی و رهبری که از طرف خدا رهبری میکند (خواه پیامبر و یا جانشین او) باید جوابگوی همه سؤالها و در راهنمایی بی نیاز از دیگران باشد. رهبران شیعه، ائمه معصومین علیهمالسلام از مولای متقیان و اولاد طاهرینش این ادعا را نموده، و به شهادت تاریخ از عهدهی این ادعای بزرگ برآمدهاند. مولای متقیان علیهالسلام مکرر میفرمود: «سلونی
[ صفحه 111]
قبل ان تفقدونی؛ از من سؤال کنید، پیش از آنکه مرا نیابید.» نفرمود از چه سؤال نمایید، متعلق را حذف فرمود تا شامل هرگونه سؤال گردد.
صدوق- رضوان الله علیه- به سند معتبر نقل میکند که:
قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «ما ینقلب جناح طائر فی الهواء الا و عندنا فیه علم [80] ؛ هیچ پرندهای در هوا برنمیزند، مگر ما را در او علم است.» مولا مکرر میفرمود: «لو سنیت لی الوسادة لحکمت بین اهل التوراة بتوراتهم و بین اهل الانجیل بانجیلهم؛ اگر مسند حکومت بر من فراهم شود در میان اهل تورات به تورات و در میان اهل انجیل به انجیل حکم میکنم.» [81] .
[ صفحه 113]
معنای وسیع عبادت
عبادت در اسلام فقط آوردن اعمال خاص نیست، بلکه مفهوم وسیعی دارد. در روایت نبوی است: «من اصغی الی ناطق فقد عبده؛ هر کس به ناطقی گوش دهد، براستی او را پرستش نموده است.»
صدوق در طی حدیث طولانی میفرماید:
«ان ادنی ما یخرج به الرجل من الایمان ان یقول للحصاة: هذه نواة ثم یدین بذلک و یبرء ممن خالفه [82] ؛ کمترین چیزی که با آن شخص از ایمان (اسلام) خارج میشود، آن است که سنگریزه را هسته (میوه) بنامد و بگوید: آن هسته هست؛ سپس آن را به عنوان دین بپذیرد و از مخالفانش بیزاری جوید.» پس دین چنین مفهوم وسیعی دارد.
پس به حکم اینکه گفتیم: معیار توبیخ گوساله نه از آن جهت است که جسم است، بلکه اگر کسی مالک ضرر و نفع نباشد و نتواند جوابگوی همهی سؤالها باشد و خود در هدایت به موضوعها و احکام احتیاج به دیگری داشته باشد، هر چند از افراد گوساله نیست، اما حکم آن را به جهت داشتن معیار قرآنی دارد، و نیز به حکم اینکه گفتیم: عبادت معنای وسیعی دارد، گوش دادن به نطق و گفتن یک اسمی به جای اسم دیگری به عنوان دین، شرک و خروج از اسلام است؛ از این رو دانستن شخصی به عنوان خلیفهی رسول رب العالمین
[ صفحه 114]
که میفرماید: «ماینقلب جناح طائر...» که خود رهبران اقرار به جهل و عجز از جواب دادن سؤالها نمایند، در حکم گوساله خواهد بود، و آن را رهبر دانستن عبادت و شرک و خروج از ایمان است، و از این جا فرمایش بعدی صدیقهی طاهره علیهاالسلام که میفرماید: «ااشرکتم بعد الایمان...» روشن میگردد که اغلب مسلمانان، نادانان و ستمکاران را به عنوان خلیفهی رسول رب العالمین بر خود گرفتند و در چه شرکی افتادند و چگونه گوسالهپرست شدند.
حیدر علی، پسر میرزا محمد حسن شیروانی، پس از نقل روایت «لتتبعن سنن بنی اسرائیل» میگوید: «اقول تأمل عبادة هذه الامة العجل و عصیان هارونها [83] ؛ پس از اینکه داستان تکرار روش بنیاسرائیل در این امت شنیدی، تأمل کن این امت چگونه گوسالهپرست شده و هارونشان را نافرمانی کردند.