0

جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال25 و26)

 
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال25 و26)

 

به کجا رسیدند!؟

از چنین اوضاع فلاکت‌بار در عرض مدت کم رهایی یافته و به جایی رسیدند که آن را مهیار دیلمی چنین خلاصه می‌کند:

ما برحت مظلمة دنیاکم
حتی اضاءت کوکب فی هاشم

بنتم به و کنتم من قبله
سر یموت فی ضلوع کاتم

فصار هل من ملک مسالم
یقول هل من ملک مقاوم

ای عرب! همواره دنیای شما تاریک و وحشتناک بود، تا اینکه ستاره‌ی درخشانی از طایفه‌ی هاشم درخشان شد.
به برکت تعلیمهای حیات‌بخش او بود که در جهان قد علم کردید، در حالی که پیش از آن خیلی گمنام بوده و بسان رازی که در

[ صفحه 66]

سینه‌ی رازدار پنهان می‌شود بودید.
تا آن جا رسیدید که همان دسته‌ی پراکنده و دور از تمدن و معنویت که به قدرتهای اطراف می‌گفتید با ما با مسالمت رفتار کنید، گفتید: آیا توان مقاومت در برابر ما را دارید؟

شرح خدمتهای مولای متقیان

اشاره

متن: کلما اوقدوا نارا للحرب اطفأها الله او نجم قرن للشیطان و فغرت فاغرة من المشرکین قذف اخاه فی لهواتها فلاینکفی‌ء حتی یطأ صماخها باخمصه و یخمد لهبها بسیفه.
شرح: هر وقتی که صفهای دشمنان متشکل شده و در صدد روشن کردن آتش جنگ می‌شدند، خدا آن را خاموش ساخته، و یا شاخی از شیطان و حیله‌ای از مشرکان برای از هم پاشیدن اجتماع مسلمانان گسترده می‌شد، برادر خود را برای درهم کوبیدن آنان به گلوگاه دشمن می‌انداخت، و او هم از جبهه‌ی جنگ برنمی‌گشت، تا اینکه سرهای دشمن را لگدکوب نموده و آتش جنگ را با شمشیر خود خاموش می‌کرد.
خلاصه، این قسمت شرح فشرده‌ای از فداکاری مولای متقیان علیه‌السلام و همیشه در کنار رسول خدا صلی الله علیه و آله بودن وی و کفایت در جنگهای هولناک به دست خیبرگشای وی می‌باشد، و از طرفی از کنار آمدن و کناره‌گیری زمامداران اسلام و دست به عصا حرکت کردن

[ صفحه 67]

آنان می‌باشد.
دلسوزی و مراقبت برای دین و نگهداری آن، چنان گوهر گرانبهایی است که با خون شهیدان اسلام و کوشش مجاهدان و در رأس آنها رسول اکرم صلی الله علیه و آله به دست آمده؛ این امر ایجاب می‌کند که زمامدار باید کسی باشد که مجاهدتهای وی در مواقع هولناک که هنوز اثری از پیروزی اسلام نیست ثابت باشد، و این حقیقت به اتفاق جز در وجود مقدس مولا ثابت نیست، بلکه فرار کردن آنها در نزد منصفان از سیره‌نویسان، ثابت و روشن است. این امتیاز را در زمان ایراد این خطبه، مستحفظان از امت و اصحاب رسول اکرم صلی الله علیه و آله آن را بخوبی می‌دانستند؛ چنان که خود مولا می‌فرماید:
«
و لقد علم المستحفظون من اصحاب محمد صلی الله علیه و آله انی لم ارد علی الله و لا علی رسوله ساعة قط و لقد واسیته بنفسی فی المواطن التی تنکص فیها الابطال و تتاخر فیها الاقدام [48] ؛
دانشمندان از صحابه که حفاظت اسلام به عهده‌ی آنان بود، خوب می‌دانستند که من حتی یک لحظه بر خدا و رسولش رونیاوردم، و در معرکه‌های هولناک که پهلوانان از شرکت در آن سر باز زده و قدم پس می‌نهادند، براستی استوار مانده و مواسات نمودم، و این مواسات در اثر شجاعتی بود که خدا مرا با آن گرامی داشته بود.»
«
ابن ابی‌الحدید در شرح این قسمت می‌گوید: یکی از فضیلتهای

[ صفحه 68]

مختص آن حضرت همین مواسات است؛ او می‌گوید:
«
این مواسات یکی از ویژگیهای برتر مولا- صلوات الله علیه- است که هیچ منکری ندارد؛ در جنگ احد در کنار رسول اکرم صلی الله علیه و آله پایدار بود، اما دیگران فرار کردند، و نیز در جنگ حنین و خیبر استقامت کرد و عده‌ای که پیامبر پیش از او برای فتح خیبر فرستاده بود فرار کردند، اما مولا همچنان می‌جنگید، تا خدا به دست او فتح را نصیب اسلام نمود.» [49] .
همچنین او می‌گوید: «محدثان آورده‌اند: هنگامی که در جنگ احد رسول الله صلی الله علیه و آله جراحت سخت برداشت، مردم گفتند: محمد صلی الله علیه و آله کشته شد. لشکری از مشرکان او را دیدند که در میان کشته‌شدگان افتاده، اما هنوز زنده است، آهنگ او کردند. به علی علیه‌السلام فرمود: اینها را از من بران. مولای متقیان علیه‌السلام نیز به آن لشکر حمله‌ور شد و رئیس آنان را کشت؛ آنگاه لشکری دیگر آهنگ حمله به رسول الله صلی الله علیه و آله نمود، باز فرمود: یا علی! اینها را از من بران. مولا علیه‌السلام حمله‌ور شد و لشکر را به عقب زده و پراکنده نموده و رئیس آنان را به قتل رسانید. باز لشکر سومی به آهنگ کشتن رسول الله صلی الله علیه و آله حمله کرد، همچنان به علی علیه‌السلام فرمان دفاع داد، مولا نیز این لشکر را عقب رانده و رئیس آنان را کشت. پس از این واقعه، رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرمود: جبرئیل علیه‌السلام به من گفت: براستی این دفاع علی علیه‌السلام مواسات است. من به جبرئیل

[ صفحه 69]

گفتم: چرا این گونه نباشد، در حالی که او (علی علیه‌السلام) از من است و من نیز از اویم. آنگاه جبرئیل گفت: من هم از شما (دو تن) هستم.
باز محدثان روایت کرده‌اند مسلمانان در روز شکست مسلمانان و حمله‌ی مشرکان و دفاع مولای متقیان علیه‌السلام از آسمان صدای هاتفی را شنیدند که ندا در می‌داد: «لا سیف الا ذوالفقار و لا فتی الا علی» شمشیری نیست مگر ذوالفقار، و جوانمردی نیست جز علی علیه‌السلام.
آنگاه رسول الله صلی الله علیه و آله به حاضران فرمود: نمی‌شنوید!؟ این صدای جبرئیل است [50] .
اما در واقعه‌ی حنین، مولا علیه‌السلام با تنی چند از بنی‌هاشم با رسول الله صلی الله علیه و آله پس از آنکه مسلمانان پشت به جنگ کرده و فرار کردند، همچنان پایداری نموده و گروهی از قبیله‌ی هوازن را در برابر چشمش به قتل رسانید، تا پس از مدتی انصار به جبهه‌ی جنگ برگشتند و قبیله‌ی هوازن شکست سختی خورد و اموالش به غنیمت مسلمانها درآمد، و داستان فتح خیبر هم که مشهور است.
باز ابن ابی‌الحدید در شرح فرمایش مولا- صلوات الله علیه- که به حضرت امام حسن علیه‌السلام می‌فرماید:
«
لاتدعون الی مبارزة و ان دعیت الیها فاجب فان الداعی إلیها باغ و الباغی مصروع [51] ؛
هرگز مردم را به مبارزه نه طلب، و اگر به مبارزه خوانده شدی

[ صفحه 70]

اجابت کن، چه اینکه دعوت کننده ستمگر است و هر ستمگر به زمین می‌خورد.»
چنین می‌گوید: «نشنیدیم که علی علیه‌السلام کسی را به مبارزه بخواند، مگر اینکه کسی او را به اسم می‌خواند و یا به طور عموم دعوت به مبارزه می‌کرد؛ امام در این وقت به طرف او رفته و با او پیکار می‌کرد.
در روز بدر، پسران ربیعة بن عبد شمس، بنی‌هاشم را به مبارزه دعوت کردند علی علیه‌السلام با آنان به جنگ پرداخت و ولید را کشت. علی در کشتن عتبه با حمزه مشارکت داشت، و در جنگ احد، طلحه پسر ابی‌طلحه دعوت به مبارزه کرد و علی با آن به مقابله پرداخت و او را کشت. در روز خیبر، مرحب دعوت به مبارزه کرد و علی پس از مبارزه او را کشت؛ اما مبارزه‌ی علی در جنگ خندق با عمرو بن عبدود، مسأله‌ای نبود که از آن به عنوان حادثه‌ی بزرگ و یا عظیم یاد کرد، بلکه بالاتر از اینهاست. این حادثه به گونه‌ای است که شیخ ما «ابوالهذیل» در جواب سائلی که پرسید: کدام یک در نزد خدا منزلتی عظیم دارند، علی یا ابوبکر؟ گفت: به خدا قسم! مبارزه‌ی علی با عمرو در جنگ خندق، معادل تمام اعمال مهاجر و انصار و طاعات آنها و برتر می‌باشد، تا چه رسد به ابوبکر تنها.

پایداری علی در جنگها از زبان حذیفه

از حذیفة بن الیمان روایتی نقل شده که مناسب مقام و بلکه رساتر

[ صفحه 71]

از گفته‌ی ابوالهذیل است. قیس بن الربیع از ابوهارون عبدی، از ربیعة بن السعدی روایت کرده که گفت: به نزد حذیفة الیمان آمدم و گفتم: یا اباعبدالله! مردم درباره‌ی مناقب علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام مطالبی نقل می‌کنند که اهل بصیرت به آنان می‌گویند: شما در مدح این مرد افراط می‌کنید آیا شما روایتی برای من نقل می‌کنید، که برای مردم نقل کنم؟
گفت:
ای ربیعه! آنچه که درباره‌ی علی از من سؤال می‌کنی و اینکه حدیثی از برای او نقل کنم، به خدای جان‌آفرین که جان حذیفه در دست اوست قسم! اگر تمام اعمال امت محمد صلی الله علیه و آله و سلم را از وقت بعثت پیامبر تا امروز در یک کفه‌ی ترازو قرار دهند و یک عمل علی علیه‌السلام را در کفه‌ی دیگر، عمل علی علیه‌السلام بر آنها برتر خواهد شد. ربیعه گفت: یا اباعبدالله! این مدح، غیرقابل پذیرش و گمان می‌کنم دچار زیاده‌روی شدی و مبالغه کردی. حذیفه گفت: ای مردم لئیم و خوار! چگونه غیرقابل پذیرش است؟ کجا بودند مسلمانان در جنگ خندق، وقتی که عمرو و پیروانش بر آنان عبور می‌کرد، ترس و وحشت آنان را فرا گرفته بود و به مبارزه دعوت می‌کرد، از ترس عقب‌نشینی کردند تا اینکه علی به مبارزه‌ی او رفته و او را کشت؟ به خدا قسم! همین عمل علی در آن روز، از نظر اجر اخروی بالاتر از اعمال امت محمد صلی الله علیه و آله و سلم تا به امروز و تا روز قیامت است! و در حدیث مرفوع آمده: رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم در آن روز وقتی که علی علیه‌السلام به طرف عمرو رفت، فرمود: تمام پیکره‌ی ایمان

[ صفحه 72]

به مبارزه‌ی تمام پیکره‌ی شرک رفت.
ابوبکر بن عیاش گفته است: علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام ضربه‌ای زده است که پربارتر از او در تاریخ اسلام نیست، و آن هم ضربه‌ی علی در جنگ خندق به عمرو است! و براستی علی هم نیز ضربه‌ای خورد که در تاریخ اسلام از آن ضربه شومتر نیست. (یعنی ضربه‌ی ابن‌ملجم- لعنة الله علیه-)
در حدیث مرفوع آمده است: رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم وقتی که علی به مبارزه‌ی عمرو رفت، همواره دستهای خود را به طرف آسمان بلند نمود و با سر باز به راز و نیاز مشغول بود و چنین می‌گفت:
بار الها! تو در جنگ بدر عبیده را از من گرفتی و حمزه را در جنگ احد، علی را امروز خودت حفظ کن! پروردگارا! مرا تنها نگذار و تو از بهترین وارثان هستی.
جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید: به خدا قسم! داستان کشتن علی علیه‌السلام عمرو را در روز احزاب و شکستن مشرکان، پس از آن مسأله‌ای نیست که چیزی شبیه او باشد، مگر آنچه که خدا در داستان طالوت و جالوت نقل فرموده: «فهزموهم باذن الله و قتل داود جالوت؛ پس بدین سان آنان به اذن خدا آنان را شکست داد و داوود، جالوت را کشت.»
عمرو بن ازهر از عمرو بن عبید از حسن روایت می‌کند: وقتی که علی علیه‌السلام عمرو را کشت، سر او را جدا کرده و آورد به پیش روی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم انداخت و عمر و ابوبکر برخاستند و به سر بوسه زدند!

[
صفحه 73]

دیدند رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم لا اله الا الله گویان می‌فرمود: این پیروزی است، یا این آغاز پیروزی است [52] .
چنانچه بخواهیم شرح پایداری و دلاوری مولا- صلوات الله علیه- را در جنگهای اسلام و پا کشیدن زمامداران نابحق صدر اسلام را برشمریم، از وضع شرح خطبه خارج می‌شویم [53] .
شیخ در مورد شرح دلیریهای مولا چنین می‌گوید:
«
جهاد که با آن پایه‌های اسلام استوار و با استواری آن، دستورها و قوانین اسلام محکم و مستقر می‌گردد، امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام را از آن بهره‌ی وافری است که در میان مردم شهرت یافته و در نزد خاصه و عامه منتشر شده و هیچ یک از دانشمندان در این مهم اختلافی نداشته و مردم فهمیده نیز در درستی آن نزاعی ندارند و هیچ کس نمی‌تواند در این حقیقت تردید داشته باشد، مگر ساده‌لوحان کم فهم که در اخبار تأمل کافی نمی‌نمایند، و نیز هیچ یک از ناظران آثار در آن دچار شک و تردید نشده است، مگر کسی که از سر عناد، آزرمی از ننگ و عار ندارد، چنین امر روشنی را انکار نماید.» [54] .

رنج‌پذیری علی در راه خدا

متن: مکدودا فی ذات الله

[ صفحه 74]

شرح: علی در راه خدا رنج‌پذیر بود. ابن دأب [55] می‌گوید مولای متقیان علیه‌السلام در جنگ احد هشتاد جراحت به پیکرش وارد آمده بود. جراحتی که فتیله‌ها، پارچه‌ها از یک طرف داخل آنها می‌کردند و از طرف دیگر جراحتها بیرون می‌آوردند! رسول الله صلی الله علیه و آله به عیادتش آمد، در حالی که مانند قطعه گوشت کوبیده در روی پوستی افتاده بود. رسول اکرم صلی الله علیه و آله از دیدن این همه جراحت شمشیرها و اسلحه‌ی کاری گریست و فرمود: «ان رجلا یصیبه هذا فی الله لحق علی الله ان یفعل به و یفعل؛ مسلما مردی را که این همه در راه خدا فداکاری نماید، بر خدا حق است که او را چنین و چنان بکند.»
مولا- صلوات الله علیه- در حالی که می‌گریست جواب داد: ای رسول خدا! پدرم و مادرم فدای تو باد! سپاس خدای را که مرا موفق کرد و در جنگ، نه پشت به دشمن کردم و نه فرار نمودم، پدرم و مادرم فدایت، چگونه از فیض شهادت محروم شدم!؟
فرمود: چنین نیست، شهادت در آینده نصیب تو خواهد شد.

[
صفحه 75]

رسول الله فرمود: ابوسفیان پیام داده و به حمراء الاسد [56] وعده گذاشته.
عرض کرد: پدر و مادرم فدایت! به خدا سوگند! اگر پیکرم را به دوش بکشند- و به بدتر از این حال باشم- دست از دامن تو برنمی‌دارم!
آنگاه در اثر این کوشش و استقامت، آیه نازل شد:
«
و کأین من نبی قاتل معه ربیون کثیر فما وهنوا لما اصابهم فی سبیل الله و ما ضعفوا و ما استکانوا و الله یحب الصابرین [57] ؛
و چه بسیار پیامبرانی که در رکاب آنان مردان خدایی زیادی به جنگ می‌پردازند و هرگز در راه خدا آنچه به آنان از صدمه‌ها می‌رسد، به خود سستی و ضعف و زبونی راه نمی‌دهند، و خدا دوستدار صابران است.»
نسیبه‌ی جراحه و زن دیگر که مجروحان رزمنده را معالجه می‌کردند، به رسول الله صلی الله علیه و آله گفتند که: علی علیه‌السلام چه بردبار است و هیچ از درد این همه جراحت ناله نمی‌کند، و گفتند: یا رسول الله صلی الله علیه و آله! این همه پارچه که به زخمهای فراوانش می‌گذاریم، آن هم از محلی پارچه را داخل و از جای دیگر بیرون می‌آوریم، ندیدیم که از درد بنالد و همه را کتمان می‌کند.

[
صفحه 76]

آنگاه ابن وأب می‌گوید: در هنگامی که به شهادت رسید، جراحتهای پیکر مبارکش از فرق سر تا قدمها هزار جراحت بود.

کوشا در اجرای فرمان خدا

متن: مجتهدا فی امر الله
شرح: در اجرای فرمان الهی بسیار کوشا بود. اشاره به این آیه‌ی شریفه است:
«
یا ایها الذین آمنوا من یرتد منکم عن دینه فسوف یأتی الله بقوم یحبهم و یحبونه اذلة علی المؤمنین اعزة علی الکافرین یجاهدون فی سبیل الله و لا یخافون لومة لائم ذلک فضل الله یؤتیه من یشاء و الله واسع علیم [58] ؛
ای افرادی که ایمان آورده‌اید! هر کس از شما از دین خودش برگشت، بزودی خدا قومی را خواهد آورد که خدا آنان را دوست می‌دارد و آنان نیز خدا را دوست می‌دارند، در قبال مؤمنان سخت فروتن و در مقابل کافران سرکش و در راه خدا مجاهده می‌کنند و از ملامت ملامت‌گران ترسی به خود راه نمی‌دهند، و این فضل الهی است که به هر کس بخواهد ارزانی می‌دارد، و خدا واسع و داناست.»
به نقل آیت الله علی الاطلاق، علامه حلی- قدس‌سره- در کتاب کشف الحق از ثعلبی، که او در تفسیرش آورده که مراد از «فسوف یأتی

[ صفحه 77]

الله» علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام می‌باشد.
در تفسیر مجمع البیان، در ذیل همین آیه، از عمار و حذیفه و ابن‌عباس روایت کرده‌اند که: «هم امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام و اصحابه حین قاتل من قاتل من الناکثین و القاسطین و المارقین.» می‌توان گفت که مسلما از بارزترین مصداقهای این آیه‌ی شریفه، عبارت از مولای متقیان علیه‌السلام است، زیرا این اوصاف را رسول اکرم صلی الله علیه و آله که «ما ینطق عن الهوی» می‌باشد، درباره‌ی آن بزرگوار فرمود؛ زیرا رسول الله صلی الله علیه و آله در فتح خیبر پس از رد پرچمدار- که مردم را از یهودیان خیبر می‌ترساند، چنان که مسلمانان او را نیز می‌ترسانیدند- فرمود:
«
لأعطین الرایة غدا رجلا یحب الله و رسوله و یحبه الله و رسوله کرارا غیر فرار لایرجع حتی یفتح الله علی یده لم اعطاها ایاه؛
فردا پرچم را به دست مردی خواهم داد که دوست دارد خدا و رسولش را و خدا و رسولش نیز او را دوست می‌دارد؛ پی در پی به دشمن حمله می‌کند، و ابدا فرار نمی‌کند و از جنگ برنمی‌گردد، تا خدا به دست او فتح و پیروزی پیش می‌آورد.» [59] .

نزدیک به رسول خدا

متن: قریبا من رسول الله

[ صفحه 78]

شرح: نزدیک به رسول خدا صلی الله علیه و آله؛ یعنی، مولای متقیان خویشاوندی نزدیک و مؤکد داشت، زیرا پسر عم ابوینی رسول اکرم صلی الله علیه و آله و هم دامادش که تأکید خویشاوندی است. اشاره به این آیه‌ی شریفه است:
«
و هو الذی خلق من الماء بشرا فجعله نسبا و صهرا و کان ربک قدیرا [60] ؛
و او آن پروردگاری است که از آب بشر را آفرید و او را دارای نسب و خویشاوندی از ناحیه‌ی زن و یا شوی قرار داد، چه اینکه پروردگار تو تواناست.»
ثعلبی در تفسیر خود به سند از ابی قتیبه تمیمی، از ابن سیرین روایت کرده که او گفت: من از ابن‌سیرین در تفسیر آیه‌ی شریفه‌ی: «و هو الذی خلق...» شنیدم گفت: آیه در خصوص پیامبر و علی بن ابی‌طالب نازل گشت. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فاطمه علیهاالسلام را به علی- صلوات الله علیه- تزویج نمود، در حالی که او فرزند عمویش بود؛ پس علی علیه‌السلام هم خویشاوندی نسبی دارد و هم خویشی دامادی [61] .
کراچکی در کنز الفوائد به سند خود از ابن عباس روایت کرده که: در تفسیر آیه «و هو الذی...» گفت: آیه در مورد رسول اکرم صلی الله علیه و آله نازل شد، هنگامی که دخترش را به علی علیه‌السلام تزویج نمود، علاوه بر اینکه قرابت نسبی هم داشت.

[
صفحه 79]

علی، امیرالمؤمنین

متن: سیدا فی اولیاء الله
شرح: و بزرگ اولیای خدا. بزرگی و مهتری با فضیلتهای معنوی و دارا بودن حد اکمل تقوا می‌باشد. چنانچه در این آیه‌ی شریفه آمده: «ان اکرمکم عند الله اتقکم؛ ارجمندترین شما با تقواترین شماست.»
کتابهای فریقین مشحون از فضیلتهای مولای متقیان است. این در صورتی است که بحث در معیار بزرگی باشد، و اگر عنوان سیادت و بزرگی باشد، آن هم نیز در روایات وارده از طریق عامه و خاصه فراوان است که ما به روایتی که در حلیة الاولیای ابونعیم اصفهانی آمده بسنده می‌کنیم.
در این کتاب آمده: رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود:
«
یا انس اسکب لی وضوء (ثم قال) فصلی رکعتین ثم قال یا انس یدخل علیک من هذا الباب امیرالمؤمنین و سید المرسلین و قائد الغر المحجلین و خاتم الوصیین [62] ؛
ای انس! آب وضو را برای من بریز. سپس دو رکعت نماز گزارد، و آنگاه گفت: ای انس! از این در بر تو وارد می‌شود امیرالمؤمنین و سید المسلمین و پیشوای پیشانی سفیدان و خاتم اوصیا.»

[
صفحه 80]

در مناقب ابن شهرآشوب آمده: «انا سید النبیین و علی سید الوصیین و فی الخبر للحسین علیه‌السلام انت السید و ابن السید و اخو السید؛ من بزرگ پیامبرانم، تو بزرگ اوصیا هستی، و در خبر آمده که حضرت رسول به حضرت حسین علیه‌السلام فرمود: تو بزرگی و زاده‌ی بزرگی و برادر بزرگی.»

فرار دیگران در جنگها

متن: و تنکصون عند النزال و تفرون عند القتال
شرح: و در رویارویی جا زده و به عقب برگشته و از معرکه فرار می‌کردید. ابن ابی‌الحدید پس از نقل جنگ احد از تاریخ واقدی می‌گوید:
«
راویان از اهل حدیث اختلاف نکرده‌اند که در آن روز ابوبکر فرار نکرده و در گروه استقامت‌کنندگان ثابت ماند. اگر چه از او نقل نشده جنگ بکند و کسی را بکشد، و خود ثابت ماندن جهاد است و همین به تنهایی کفایت می‌کند!» [63] .
بسیار شگفت‌انگیز است که به اتفاق تواریخ، زنهای مدینه که فرار مردها را می‌دیدند، سرزنش کرده، دوک و نخ می‌دادند که تو زنی، دوک برگیر و نخ بریس. قرآن هم می‌فرماید: «و الرسول یدعوکم فی اخریکم...» پیامبر شما را می‌خواند، این ثبات بی خاصیت به چه درد می‌خورد که نه کشتنی باشد و نه پیکاری و نه حرکت و نه صدایی.

[
صفحه 81]

می‌بایست به حکم «و لکم فی رسول الله اسوة حسنة...» با اقتدا و تأسی به رسول اکرم صلی الله علیه و آله حداقل فراریان را به عودت به جنگ می‌خواند، زیرا فرار از میدان جنگ به حکم قرآن کریم گناه کبیره است. در این صورت انسان چگونه به خود اجازه می‌دهد که همچنان در جای خود ثابت بماند؟ علاوه بر اینکه خود ثبات به معنای جهاد باشد، چه دلیلی بر این تنزیل هست!؟ بلکه «انها کلمة هو قائلها» ولن یصلح العطار ما افسد الدهر.
همچنین ابن ابی‌الحدید می‌گوید:
«
در عمر بن خطاب اختلاف شده که آیا در آن روز ثابت مانده است یا نه. تمام راویان به اتفاق گفته‌اند که عثمان ثابت نماند؛ واقدی ذکر کرده که ثابت نماند، ولی محمد بن اسحاق و بلاذری گفته‌اند که وی با اشخاصی که ثابت ماندند بوده و فرار نکرده است، و نیز به اتفاق گفته‌اند که ضرار بن خطاب فهری سرش با نیزه شکافته شد و گفت: این نعمتی است که باید سپاسگزاری کرد؛ ای پسر خطاب! چه اینکه من قسم خورده‌ام هیچ مردی را از قریش نکشم، و این داستان را محمد بن اسحاق و غیر او نقل و روایت کرده‌اند و در این اختلافی نیست. اختلاف در این است که آیا شکافته شدن سر وی در هنگام فرار بوده و یا در هنگام مقاومت؟ افرادی که این واقعه را نقل می‌کنند، می‌گویند در موقع فرار نیزه سرش را شکافته است، و کسی نگفته که او همزمان با عثمان فرار کرد و به طرفی رفت که او بدان جا فرار می‌کرد، و فقط به کوه پناهنده

[ صفحه 82]

شد؛ و این هم عیبی ندارد و گناه نیست، چه اینکه افرادی که با رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم مقاومت می‌کردند، همه‌شان به کوه پناهنده شده و از کوه بالا رفتند؛ ولی شایسته است که فرق گذاشته شود بین کسی که در آخر درگیری پناهنده شد و بین کسی که هنوز جنگ ادامه داشت به کوه پناه بردند.» [64] .
همچنین طبرسی در مجمع البیان آورده:
«
کسی در شکست احد و فرار مسلمانها با رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم پایدار نماند، مگر ابودجانه و علی علیه‌السلام و چنانچه گروهی به رسول الله صلی الله علیه و آله حمله‌ور می‌شدند، علی بر آنها حمله می‌کرد و آنها را از پیش روی رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‌راند، و علی به قدری شمشیر زد که بالاخره شمشیرش شکست. رسول الله صلی الله علیه و آله شمشیر خود را که ذوالفقار نام داشت به علی علیه‌السلام داد.»
تا آن جا که می‌گوید:
«
و علی با مشرکان جنگ می‌کرد، تا در سر و رو و دو دست و شکم و پاهایش هفتاد جراحت وارد شد.»
ابن ابی‌الحدید می‌گوید:
در سال 608 در نزد محمد بن سعد علوی موسوی، فقیه شیعه‌ی امامیه، در منزلش در بغداد در درب الدواب حاضر شدم، و برای او کسی مغازی واقدی را می‌خواند [65] حدیث کرد بر من ابن ابی‌سبره از

[ صفحه 83]

خالد بن ریاح، از ابوسفیان مولای پسر ابواحمد گفت: از محمد بن مسلمه شنیدم که می‌گفت: به دو گوشم شنیدم و به دو چشم دیدم که رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم در روز احد، وقتی که مردم بر کوه پناهنده می‌شدند و او آنان را دعوت می‌کرد و آنان ترتیب اثر نمی‌دادند، می‌فرمود: به طرف من بیایید ای فلان! و ای فلان! من رسول خدا هستم. هیچ یک از آن دو ترتیب اثر نداده و به راه خود ادامه دادند.
در اینجا ابن سعد به من اشاره کرد که بشنوم، و گفتم: چه چیزی در این روایت هست؟ گفت: این یا فلان و یا فلان، کنایه از آن دو نفر است. گفتم: شاید آن دو نفر نباشند و دیگری باشد. گفت: در بین صحابه کسی جز آن دو نفر نیست که ناقل ناگزیر از حیا باشد که از فرار آنان با کنایه صحبت کند. گفتم: این گفته‌ی تو پنداری بیش نیست. گفت: با من مجادله نکن. سپس قسم خورد که واقدی به غیر آن دو نفر کسی دیگر را در نظر ندارد، و اگر غیر آن دو نفر بود به طور صریح اسم می‌برد؛ و از مخالفت من با او در چهره‌اش برافروختگی ظاهر شد.» [66] .
گر چه این احتمال در حدیث ابن ابی‌سبره هست، ولی فرموده‌ی سید فقیه منصفانه است، و مانع از تصریح فقط حیای نویسنده نیست، چنانچه سید فرموده، چه اینکه امکان دارد از راه تقیه مجبور به کنایه بوده است.
«
تفرون من القتال»: در جنگ حنین که پس از فتح مکه در سال

[ صفحه 84]

هشتم هجری واقع شد، مفسران و تاریخ‌نویسان اسلامی همگی این را در کتابهای خود آورده‌اند که: وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله نماز صبح را با اصحاب خود به جا آورد، به طرف وادی حنین روانه شد. لشکرهای هوازن از هر ناحیه محاصره شدند و بنی‌سلیم که در پیش بودند، پشت سر آنان شکست خوردند و خدا بین آنان و دشمنانشان فاصله انداخت، به جهت غروری که به زیادی خود پیدا کردند، و علی علیه‌السلام در حالی که پرچم در دست او بود، با عده‌ی قلیلی با آنان به جنگ پرداخت و شکست‌خوردگان از مقابل رسول خدا صلی الله علیه و آله گذشتند، بدون اینکه منتظر پیامبر صلی الله علیه و آله باشند. عباس بن عبدالمطلب لگام استر پیامبر صلی الله علیه و آله را گرفته بود، فضل از طرف راست و ابوسفیان بن حرث بن عبدالمطلب از طرف چپ، و نوفل بن حرث و ربیعة الحرث با نه نفر از بنی‌هاشم و دهم آنان ایمن بن ایمن بودند.

صفحه 87]

 

 

 

 

 
       
پنج شنبه 24 تیر 1395  10:50 PM
تشکرات از این پست
mehdi0014 nazaninfatemeh SABOORI mansoor67 ghiyase65 nargesza shirdel2 khodaeem1 smhhms mk2361569
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

پاسخ به:جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال25)

 

بازگویی دوران رکود پس از انقلاب

اشاره

فلما اختار الله لنبیه صلی الله علیه و آله دار انبیائه
و مأوی اصفیائه
ظهر فیکم حسیکة النفاق
و سمل جلباب الدین
و نطق کاظم الغاوین
و نبغ خامل الآفلین
و هدر فنیق المبطلین
فخطر فی عرصاتکم
و اطلع الشیطان رأسه من مغرزه
هاتفا بکم
فألفاکم لدعوته مستجیبین
و للغرة فیه ملاحظین
ثم استنهضکم فوجدکم غضابا
فوسمتم غیر ابلکم
و اوردتم غیر شربکم
هذا و العهد قریب

[ صفحه 88]

و الکلم رحیب
والجرح لما یندمل
و الرسول لما یقبر
ابتدارا زعمتم خوف الفتنة
الا فی الفتنة سقطوا و ان جهنم محیطة بالکافرین
فهیهات منکم
و کیف بکم
و انی تؤفکون
و کتاب الله بین اظهرکم
اموره ظاهرة
و احکامه زاهرة
و اعلامه باهرة
و زواجره لائحة
و اوامره واضحة
و قد خلفتموه وراء ظهورکم
ارغبة عنه تریدون
ام بغیره تحکمون
بئس للظالمین بدلا
و من یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الآخرة من الخاسرین ثم لم تلبثوا الا ریث ان تسکن نفرتها
و یسلس قیادها

[ صفحه 89]

ثم اخذتم تورون وقدتها، و تهیجون جمرتها
و تستجبون لهتاف الشیطان الغوی
و اطفاء انوار الدین الجلی
و اخماد سنن النبی الصفی
تسرون حسوا فی ارتغاء
و تمشون لأهله و ولده فی الخمر و الضراء
و نصبر منکم علی مثل حز المدی
و وخز السنان فی الحشاء
پس وقتی که خدا به پیامبرش منزلگاه انبیا
و مأوای اصفیای خود را (آخرت) برگزید.
خار نفاق که در دلها خلیده بود آشکار گشت
و لباس دین پوسیده شد
و گمراهانی که لب فرو بسته بودند زبان گشودند
و فرومایگان گمنام با قدر و منزلت شدند
و باطل‌گرایان به صدا درآمده
و در قلمرو شما به تکاپو پرداختند (زمینه برای شیطان فراهم شد)
و از نهانگاه خود سر درآورد
و شما را به سوی خود خواند
و شما را به دعوت خود پذیرا یافت
و بر فریبش آماده؛

[ صفحه 90]

سپس شما را برانگیخت، شما را بسیار چالاک یافت و به هیجان آورد و دید که در راه او چه خشمناک می‌باشید،
و در نتیجه مرکبی غیر از مرکب خودتان برای خود نشانه کردید
و بر چشمه آبی را ندید که شما را در آن نصیبی نخواهد بود.
این شتابزدگیها انجام گرفت. هنوز دیری از رحلت پیامبر نگذشته
و جراحت درونی ما در فراق رسول اکرم صلی الله علیه و آله التیام نپذیرفته
و پیکر پاکش به خاک سپرده نشده است.
هدف از این شتابزدگی دست یافتن به خلافت بود که به فتنه درنیافتید،
ولی در فتنه فرو رفتید و جهنم فراگیرنده‌ی کافران است.
چه دور شدید
و چه شد بر شما
و چرا از راه خود منحرف شدید!؟
در حالی که کتاب خدا در فرا روی شماست،
دستوراتش روشن
و احکام آن واضح
و نشانه‌های آن پیداست
و نهی‌ها و امرهای آن آشکار است؛
شما آن را به پشت سر گذاشتید،
آیا رغبتی به آن ندارید
و یا جایگزینی بجز قرآن انتخاب کرده‌اید؟
و چه انتخاب بدی!

[
صفحه 91]

و هر کسی بجز اسلام دینی را انتخاب کند، از او پذیرفته نخواهد شد و او در آخرت از زیانکاران است.
سپس پس از اینکه در این مرکب خلافت استقرار یافته و افسارش در دستتان سهل شد،
آتش فتنه‌ها را دامن زده و شعله‌ها برافروختید
و با جان و دل به نداهای گمراه‌کننده شیطان پاسخ داده
و به خاموش کردن انوار روشن دین
و از بین بردن سنتهای پیامبر پاک پرداختید!
آهسته آهسته و در پرده، آثار دین را محو می‌کنید
و در پی فرصت هستید که کینه‌های خود را که از پیامبر در سینه دارید، در اهل بیت او عملی سازید،
و این را بدانید بسان کسی که با کارد و نیزه پیکرش چاک چاک شود،
در برابر شما استقامت و صبر می‌کنیم!

توضیح مفردات

حسیکة یا حسکة: خار، کینه و عداوت در دل؛ حسکه، کنایه از خلیدن و ناراحت کردن باطن هم هست.
سمل: پوسیده شد.
جلباب: روپوش.
کاظم: ساکت، خاموش.

[
صفحه 92]

غاوین: گمراهان؛ کاظم الغاوین: گمراهان خاموش.
نبغ: ظاهر شد.
خامل: ساقط، زبون، گمنام.
فنیق: رئیس ارجمند؛ الفنیق من الفحول: شتر نر نجیبی که بر آن سوار نشوند و آن را نرنجانند.
المبطلین: بیهوده‌گرایان.
فخطر: خطر، دم جنبانیدن حیوان و به راست و چپ زدن آن، کنایه از استقلال در تصرف است؛ یعنی، رئیس دیگر با اطمینان خاطر در ساحت و حوزه شما مشغول شد.
عرصات: ساحتها.
اطلع: از گوشه آشکار شد.
مغرزه: جای خزیدن.
فالفاکم: پس یافت (او) شما را.
الغرة: خدعه؛ یعنی، شیطان یافت شما را که با استراق نظر در مراقبت و انظار او هستید.
احمسکم: شما را به خشم تهییج کرد.
فوسمتم: از وسم: اثر داغ کردن حیوان با آتش، مالک حیوان به آن وسیله حیوان را مشخص می‌کند که اشتباه نشود؛ یعنی، داغ و علامت زدید، غیر از شتر خودتان را (خلافت).
اوردتم: از ورود؛ یعنی، به کنار آب رسیدن، بدون آنکه در آب داخل گردد؛ یعنی، به کنار آب رسیدند.

[
صفحه 93]

شرب: به کسر شین: سهمیه‌ی آب.
الکلم: بر وزن فلس: جراحت و زخم.
رحیب: وسیع، گشاد.
جرح: به ضم جیم و جراحة به فتح جیم: زخم.
لما یندمل: هنوز جراحت بهبودی نیافته.
لما یقبر: هنوز دفن نشده.
هیهات: دور است (اسم فعل) نجم الائمه فرموده: به معنای تعجب نیز هست.
انی: مانند حتی، کلمه‌ی استفهام، مثلا انی یکون هذا؛ یعنی، چگونه این کار عملی می‌شود؟
تؤفکون: مجهول، از افک: هر کاری است که از راه خود منحرف گردد.
بین اظهرکم: میان شما.
زاهرة: از زهر، به معنای درخشیدن، درخشان، فروزان.
اعلامه: نشانه‌های آن.
باهرة: نور چیره و غالب.
زواجر: جمع زاجر، به معنای منع و قدغن کردن.
نیره: روشن.
یبتغ: طلب کند.
لم تلبثوا: درنگ نکردید، از لبث، به معنای درنگ نمودن.
ریثما: به اندازه‌ی چیزی، مثلا می‌گویند: وقف ریثما صلینا: او به اندازه‌ای که ما نماز گزاردیم ایستاد.

[
صفحه 94]

یسلس: آسان شود.
قیاد و مقود: ریسمانی که با آن حیوانی را بکشند.
لم تبرحوا: دست بردار نشدید، از برح، به معنای کنار شدن از جا و محل.
اخذتم: شروع کردید.
تورون: آتش جنگ را روشن کردید.
وقدة: بر وزن تمره: شعله.
تهیجون: به هیجان درآوردید.
جمرة: قطعه‌ی شعله‌ور شده از آتش.
هتاف: به ضم‌ها، بر وزن غراب: بانک
غوی: گمراه، اطفا، خاموش کردن.
اهماد: خاموش کردن.
سنن: به فتح سین و نون: روش و راه.
تسرون حسوا فی ارتغاء: مثلی است در عرب: ظرف شیری را که بالای آن سرشیر است، در ظاهر نشان بدهد که سرشیر آن را می‌خورد، و در واقع خود شیر را مثلی است برای کسی که در عملی بظاهر به سود کسی است، اما در واقع به مصلحت خویش باشد.
خمر: به فتح میم، خمر الوادی: نهانگاه صحرا.
الضراء: به فتح ضاد و مد بدون تشدید: درختهای به هم پیچیده در صحرا.
حز: به فتح حا: بریدن.

[
صفحه 95]

المدی: به ضم میم، جمع مدیه: کارد تیز.
وخز: به فتح واو و سکون خا و زا: با تیر یا نیزه زدن، اما نه به قدری که بشکافد.

دشمن خارجی و داخلی

اشاره

متن: فلما اختار الله لنبیه صلی الله علیه و آله دار انبیائه و مأوی اصفیائه ظهر فیکم حسیکة النفاق و سمل جلباب الدین، و نطق کاظم الغاوین و نبغ خامل الآفلین و هدر فنیق المبطلین فخطر فی عرصاتکم.
شرح: هنگامی که خدا برگزید برای پیامبرش منزلگاه پیامبران و آرامگاه برگزیدگان خود را، در میان شما خار نفاق آشکار شد و پوشش دین پوسید و گمراهان ساکت، به سخن درآمدند، و پست مرتبه و گمنامان با قدر و منزلت شده و مرکب اهل باطل به صدا درآمده و در میدانهای شما به جولان درآمدند.
در این فراز، صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام به یک سنت الهی اشاره می‌فرماید، که در هر انقلاب الهی و ایام الله، این سنت جاری شده و آن دوران رکود پس از انقلاب است که در صورت جریانهای خاصی جلوه می‌کند و اساس انقلاب را تهدید نموده و یا به انحراف می‌کشاند. حضرت با روشن نمودن آن جریانهای انحرافی، به مسلمانان هشدار می‌دهد، که قبل از شرح ناگزیر از بیان مقدمه‌ای هستیم:

[
صفحه 96]

هر انقلاب و حرکت الهی و ایام الله را در رهایی از بندهای جاهلیت و بردگی و بهبودی اوضاع اجتماع، دو خطر تهدید می‌کند: دشمن خارجی و دشمن داخلی.

دشمن خارجی

دشمنانی که با انقلاب تضاد دارند و آن را به ضرر منافع و دستگاه ریاست و مقام و منصب خویش می‌دانند، مسلم است که چنین افراد آنچه که در توان دارند در برانداختن انقلاب و نهضتی که منافع همه جانبه‌ی آنان را تهدید کرده و در معرض سقوط قرار داده، به جنگ و مقابله برخواهند خواست؛ زیرا انقلاب آنچه را که موقعیت آنها در گرو آن است، از ریاست و ثروت تهدید می‌کند؛ و اینان نیز دو طبقه هستند:
اول: طبقه‌ی فرمانروایان که در اثر ظلم و بیدادگری و غصب حقوق جامعه به دوش مردم سوار شده و همه‌ی مواهب را از آن خود می‌دانند، و با در دست داشتن قدرت شیطانی، طبقات مردم را مطابق میل خود علیه قیام انبیا و مصلحان تاریخ بسیج می‌کنند؛ از این طبقه، قرآن به «مستکبرین» تعبیر می‌نماید.
دوم: طبقه‌ی اسیر در دست آنان که از این طبقه، قرآن به «مستضعفین» نام می‌برد، و عذر آنان را در پیروی از مستکبران مسموع نمی‌داند، و این دشمنان خارجی که در طول تاریخ در رویارویی صف انبیا قرار گرفته‌اند، قرآن کریم وعده‌ی پیروزی قطعی را

[ صفحه 97]

بر این دشمنان آشکار در صورت پایداری مؤمنان می‌دهد:
«
و لقد سبقت کلمتنا لعبادنا المرسلین، انهم لهم المنصورون، و ان جندنا لهم الغالبون [67] ؛
و به تحقیق سخنان ما از پیش برای بندگان فرستاده‌ی ما گفته شد، که براستی آنان پیروز، و لشکر ما بر آنان غالب خواهند شد.»
اما پیروزی انبیا و پیروان را مشروط به تقوا دانسته:
«...
فاوحی الیهم ربهم لنهلکن الظالمین، و لنسکننکم الارض من بعدهم ذلک لمن خاف مقامی و خاف وعید [68] ؛
آنگاه پروردگارشان (انبیا) به آنان وحی کرد: ما حتما ستمکاران را هلاک خواهیم ساخت، و شما را در سرزمین آنها جایگزین خواهیم نمود، اما به شرط اینکه از مقام عدل و وعده‌ی عقوبتم بترسید.»

دشمنان داخلی

اشاره

طبقه‌ی دیگر، دشمنان بسیار خطرناک و نقابدار داخلی هستند و بی شبهه خطر اینان طرف مقایسه با خطر دشمنان رویاروی نیست و بلکه هزاران بار بدتر از آن است، قرآن کریم از آنان به «منافقین» تعبیر می‌نماید، و کتاب الهی پر از معرفی آنان و هشدار به مسلمانان که آگاه از خطر آنان باشند، و با معرفی ترفند آنان از فریب و تزویر و چند

[ صفحه 98]

چهرگی که اینک به صورت داغترین مؤمنان درآمده‌اند، بتدریج تلاشهای طاقت‌فرسای انبیا و توده‌ی طرفدار انبیا را به هدر داده و آن را از داخل پوسانده و بی محتوا سازند.
ما به چند آیه از صدها آیه در وصف و معرفی آنان به عنوان نمونه اکتفا می‌کنیم:
«
الذین یتربصون بکم فان کان لکم فتح من الله قالوا ألم نکن معکم و ان کان للکافرین نصیب قالوا ألم نستحوذ علیکم و نمنعکم من المؤمنین فالله یحکم بینکم یوم القیامة و لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلا، ان المنافقین یخادعون الله، و هو خادعهم و اذا قاموا الی الصلوة قاموا کسالی یراؤون الناس و لا یذکرون الله الا قلیلا، مذبذبین بین ذلک لا الی هؤلاء و لا الی هؤلاء و من یضلل الله فلن تجد له سبیلا [69] ؛
آنانی که در مراقبت و انتظار شما مؤمنان به سر می‌برند (و تماشاگر اوضاع و منتظر پیشامد هستند و تابع فتح و غلبه و جز ریاست و مقام هدفی ندارند و از هر طرف باشد برای آنها مطرح نیست و ابدا پایگاه ایمانی و اعتقادی ندارند) آنان چنانچه از جانب خدا فتح و پیروزی نصیب شما شد، می‌گویند: آیا ما با شما (همرزم) نبودیم؟ و اگر پیروزی نصیب کافران گردید، می‌گویند: آیا در غلبه بر مؤمنان و دفاع از حریم شما نبودیم؟

[ صفحه 99]

(
این منافقان را) خدا در روز رستاخیز در میانشان داوری خواهد کرد و هرگز بر مؤمنان راهی ندارند. منافقان خدا را فریب می‌دهند، در حالی که خدا فریب دهنده‌ی آنها می‌باشد؛ و هنگامی که به نماز ایستند، با کسالت می‌ایستند و آنان ریا و خودنمایی به مؤمنان می‌نمایند و اندکی خدا را به یاد نمی‌آورند. آنان خط قاطعی ندارند، گاهی به سوی مؤمنان و زمانی در راه کافران هستند، نه از آنان، و نه از اینان، و کسی را که خدا گمراه سازد، هرگز راهی برای اصلاح او نخواهی یافت.»
در این آیات شریفه، یکی از چهره‌های منافقان را خدا تصویر می‌کند که می‌بینیم خدا آنان را نه از دشمنان خارجی که در خط کفر هستند معرفی فرموده، و نه از مؤمنان؛ پس اینان هدفی جز ریاست و جاه و مقام در سر ندارند و با دستیابی به مقصد خود، ناچار چهره‌ی واقعی دین و مکتب را هرچند بتدریج باشد، تابع خواسته‌ی خود خواهند نمود، و از دین هر چه به ریاست آنان صدمه نداشت گرفته، و آنچه مانع و خار راه گردید بشدت سرکوب می‌کنند.
بروز اختلاف پس از رحلت انبیا از مکررات تاریخ است، و ظهور و بروز دشمنان داخلی می‌بایست بر حسب سنت الهی برای امتحان و ورزیده و پخته شدن مردم- که این ورزیدگی در کوران این رویدادها انجام می‌شود- عملی شود، و امر نوظهوری در این امت نیست؛ مثلا، در جنگ جمل می‌بینیم که مردی درباره گروه مخالف سؤال می‌کند و بدیهی است چنین سؤالی پدیده‌ی جنگی است میان

[ صفحه 100]

علی علیه‌السلام و دیگران که دشمنان نقابدار که در انتظار غروب آفتاب وحی بودند، ولی آنان در میان مردم با چهره‌ی دیانت جلوه کرده بودند. اینک گفتگوی آن مرد با علی علیه‌السلام:
«
اصبغ بن نباته گفت: در آغاز جنگ جمل در کنار امیرالمؤمنین بودم؛ مردی گفت: یا امیرالمؤمنین! گروهی که ما اینک آماده‌ی پیکار با آنان هستم، مانند ما تکبیر می‌گویند و بسان ما نماز به جای می‌آورند، حال به چه مجوزی پیکار با آن روا باشد؟
مولا علیه‌السلام فرمود: به دلیل آیه‌ای که خداوند متعال در کتاب خود فروفرستاده.
مرد پرسید: من به قرآن احاطه ندارم و نمی‌دانم کدام آیه مجوز جنگ ما با اینان است، یا امیرالمؤمنین! مرا تعلیم ده که آن کدام آیه است؟
مولا فرمود: به استناد آیه‌ای که در سوره‌ی بقره است، جنگ با اینان را جایز می‌دانم و آن، این آیه است:
«
تلک الرسل فضلنا بعضهم علی بعض منهم من کلم الله و رفع بعضهم درجات و آتینا عیسی ابن مریم البینات و ایدناه بروح القدس و لو شاء الله ما اقتتل الذین من بعدهم من بعد ما جائتهم البینات و لکن اختلفوا فمنهم من آمن و منهم من کفر و لو شاء الله ما اقتتلوا و لکن الله یفعل ما یرید [70] ؛

[ صفحه 101]

آن پیامبران، بعضی را بر بعضی دیگر برتری دادیم. از آنان کسی است که با خدا تکلم کرد و بعضی را بر دیگر انبیا برتری دادیم، و به عیسی بن مریم معجزه‌های روشن دادیم و به روح‌القدس مددش کردیم، و اگر خدا می‌خواست، آنانی که پس از پیامبرانشان بودند (با آن همه معجزه‌ها و بینه‌ها که جای انکار و اختلافی را به شرط غلبه‌ی ایمان و تقوا باقی نمی‌گذارد) دست به کشتار نمی‌زدند، اما به پیروی از هواهای نفس منافقان و دشمنان داخلی، اختلاف را تا سر حد خونریزی به راه انداختند. در این وقت بود که امتها به دو قسم منقسم شدند: بعضی ایمان آوردند و بعضی دیگر کافر شدند؛ و اگر خدا می‌خواست (با اجبار و تهدید و عذابها) دست به خونریزی نمی‌زدند، اما خدا بر حسب حکمت خود آنچه را که خواهد انجام می‌دهد.»
مرد سائل که این آیه را از مولا شنید گفت: کفر القوم و رب الکعبة...؛ به خدا سوگند! که این گروه (پیروان عایشه) کافر هستند....» [71] .
پس می‌بینیم که در این گفتگو چگونه امام علیه‌السلام چهره‌ی واقعی گروه مقابل را روشن می‌کند و با استدلال از آیه‌ی شریفه، ستیز با آنان را توجیه می‌فرماید. اینان همان دشمنان نقابدار داخلی هستند که خطر آنان به مراتب بیشتر است.
حمیدی که از بزرگان محدثان عامه است، در کتاب «جمع بین

[ صفحه 102]

الصحیحین» خود نقل می‌کند:
«
قال حذیفة اخبرنی عن رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم انه قال فی اصحابی اثنی عشر منافقا منهم ثمانیة لا یدخلون الجنة حتی یلج الجمل فی سم الخیاط.»
در میان اصحاب رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم دوازده نفر منافق هستند، که از آنان هشت نفر به بهشت داخل نمی‌شوند، تا اینکه شتر از سوراخ سوزن بگذرد (کنایه از محال بودن ورود آنان به بهشت است، بسان گذشتن شتر از سوراخ سوزن).

تکرار سنت بنی‌اسرائیل

در آخر کتاب «صحیح بخاری» بابی وارد است به اسم «باب قول النبی صلی الله علیه و آله لتتبعن سنن من کان قبلکم» آنگاه به سند خود از ابوسعید خدری از رسول اکرم صلی الله علیه و آله که فرمود:
«
لتتبعن سنن من قبلکم شبرا بشبر و ذراعا بذراع حتی لو دخلوا جحر ضب لتتبعوهم قلنا یا رسول الله الیهود و النصاری قال فمن!؟؛
البته روش پیشینیان از امتها را پیروی خواهید کرد، وجب به وجب و ذراع به ذراع، حتی اگر آنان به سوراخ سوسماری داخل بشوند، البته شما هم پیروی خواهید کرد. گفتیم: یا رسول الله صلی الله علیه و آله! مراد یهود و نصار است؟ فرمود: پس کدام!؟»
ابن‌اثیر در کتاب «جامع الاصول» در کتاب فتن، از عبدالله بن

[ صفحه 103]

عمرو بن عاص نقل کرده که رسول الله صلی الله علیه و آله فرمود:
«
لیأتین علی امتی ما اتی علی بنی اسرائیل حذو النعل بالنعل حتی ان کان منهم من یأتی امه علانیه! لیکون فی امتی من یصنع ذلک؛
البته آنچه بر بنی‌اسرائیل آمده، بر امت من نیز خواهد آمد، درست مانند تطبیق نعل؛ به نعل حتی اینکه اگر آنها آشکارا با مادر خود زنا کنند، در این امت هم فردی پیدا خواهد شد که همان را انجام دهد!»
ابن‌اثیر در کتاب نهایه در باب «الخاء مع الشین» آورده:
«
لترکبن سنن من کان قبلکم ذراعا بذراع حتی لو سلکوا خشرم دبر لسلکتموه! الخشرم مأوی النحل و الزنابیر و قد یطلق علیهما انفسهما. و الدبر النحل؛
البته شما از راه و روش پیشینیان خود پیروی خواهید کرد، وجب به وجب، حتی اگر آنان به سوراخ زنبور داخل شوند، شما هم نیز داخل خواهید شد!»

روش و سنت بنی‌اسرائیل

قرآن کریم درباره‌ی بنی‌اسرائیل می‌فرماید:
«
و لقد جائکم موسی بالبینات ثم اتخذتم العجل من بعده و انتم ظالمون، و اذ اخذنا میثاقکم و رفعنا فوقکم الطور خذوا ما آتیناکم بقوة و اسمعوا قالوا سمعنا و عصینا و اشربوا فی قلوبهم العجل

[ صفحه 104]

بکفرهم قل بئسما یأمرکم به ایمانکم ان کنتم مؤمنین [72] ؛
براستی موسی با آیات و بینات- که مجالی برای شک و انحراف و سرپیچی از فرمانهایش باقی نمی‌ماند- بسوی شما آمد؛ آنگاه آن چنان (در غیبت چند روزه‌ی موسی) مرتد و از ایمان برگشتید و گوساله را پرستیدید و بر خود ستم کردید؛ و زمانی را به یاد آرید که ما پیمان مؤکد و محکم از شما گرفتیم (بر ایمان و توحید و عمل به تورات) و کوه طور را بر فرازتان بلند کردیم که با قوت و قدرت، آنچه که از دستورها به شما دادیم بگیرید و بشنوید و عمل نمایید. گفتید: شنیدیم و نافرمانی می‌کنیم و به سبب کفر و ضلالت و گمراهی‌شان در دوستداری گوساله‌ی سامری (افراط و غلو نمودند؛ مثل اینکه رگ و ریشه‌ی قلبهای آنان با محبت گوساله آبیاری شده؛ بسان آب نوشیدنی که به اعماق بدن انسان نفوذ می‌کند، گوساله‌پرستی نیز مانند معشوق و محبوب حاضر در نزدشان بود). بگو (ای پیامبر!) چه بد ایمانی است که شما را به عبادت گوساله وامی‌دارد، اگر در واقع ایمان داشته باشید!»
قرآن کریم در این آیه‌ی شریفه و در آیات نظیر این سخت تهدید می‌نماید، چنانچه دستورهای دینی مو به مو عمل نشد و سلیقه‌ها دخالت نمود، دین توحید نه فقط تبدیل به شرک خواهد شد، بلکه آن به صورت قبیح‌ترین بت‌پرستی و به صورت پرستش گوساله- که

[ صفحه 105]

معلول مسخ شدن فطرت خدادادی است- جلوه خواهد کرد، و این چنین بت‌پرستی قبیح و زشت خواهد بود، چون زاییده‌ی تحریفهای دین توحید بوده، و به همین جهت خدای متعال می‌فرماید: دین و ایمانی که فرمان پرستش گوساله را صادر می‌نماید، حکومت گوساله و یا آنچه که در حکم آن است جایگزین حکومت «الله» قرار می‌گیرد، چنین ایمانی بسیار بد و دینی مسخ شده است.
در طی دوران ممتد حکومت فرعون، بنی‌اسرائیل با بت‌پرستی خو گرفته بودند و در اثر تکرار بت‌پرستی، فطرتشان به صورت دیگری درآمده و مسخ شده بود، و دستورهای حیات‌بخش کتاب آسمانی تورات، هرچند هم‌آهنگ فطرت اصلی و منحرف نشده‌ی آنان است، اما چه فایده، اینک فطرت الهی مسخ شده، به هر وسیله شده می‌خواهند از قید این دین نو که به توحیدشان می‌خواند رهایی یابند. عجیب است، خدای متعال نقل می‌کند:
«
و جاوزنا ببنی اسرائیل البحر فأتوا علی قوم یعکفون علی اصنام لهم قالوا یا موسی اجعل لنا إلها کما لهم ءالهة قال انکم قوم تجهلون، ان هؤلاء متبر ما هم فیه و باطل ما کانوا یعملون، قال أغیر الله أبغیکم إلها و هو فضلکم علی العالمین [73] ؛
ما بنی‌اسرائیل را از دریا گذراندیم؛ آنان بر گروهی گذشتند که آنان بر بتها معتکف بودند. گفتند: ای موسی! برای ما هم خدایی قرار بده،

[ صفحه 106]

همچنان که آنان را خدایان هست. موسی گفت: شما قومی نادان هستید، براستی اینان آنچه در دست دارند هلاک شدنی و کردارشان بیهوده و باطل است. گفت: غیر از خدا را برای شما خدا قرار دهم؟ در حالی که او شما را به عالمیان برتری بخشیده.»
فطرت مسخ شده مانند فطرت فرد تریاکی است که در اثر سوء اختیار و کثرت استعمال سم این ماده مخدر آن چنان به سراپای وجود او نفوذ کرده است که اگر یک لول آن را هم مصرف کند، باز در طلب آن است، در حالی که در آغاز اگر یک ذره از آن را مصرف می‌کرد، هلاک می‌شد و این چنین فطرت مانند بدن تغییر پیدا می‌کند و تریاک تلخ مانند شهد شیرین می‌گردد؛ پس دقت و مراقبت کامل و کافی لازم است، طبعی که به حالت جاهلیت خو گرفته به همان حالت نیز برنگردد.
بنی‌اسرائیل به جاهلیت قبل از موسی خو گرفته بودند، اندک غفلت کافی است که دوباره به حکم سنخیت و عادت دیرینه، بساط بت‌پرستی با کریه‌ترین قیافه خودنمایی کند، بویژه به فرموده‌ی صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام: «کاظم الغاوین- گمراهان خاموش» کمینی در قدم به قدم موسی بن عمران نهاده و در فرصت مناسب ضربه‌ی کاری را بزنند.
خدای متعال از موسی بن عمران علیه‌السلام حکایت می‌کند که به خاطر روشن‌بینی الهی، از وضع بنی‌اسرائیل آگاه بود؛ از این رو در مدت غیبت کوتاه خود سخت در بیم بود: «و قال موسی لأخیه هارون اخلفنی

[ صفحه 107]

فی قومی و اصلح و لا تتبع سبیل المفسدین [74] ؛ موسی به برادرش هارون گفت: تو جانشین من باش و اصلاح کن و از راه مفسدان پیروی مکن.»
موسی بر حسب سنت امت‌ها رهسپار میقات گردید. منافقان امتش با اینکه حکم خلافت هارون را از موسی بن عمران شنیده بودند و می‌دانستند که خلیفه‌ی موسی برادرش هارون است و کارشان به او سپرده شده و باید خلافت و ولایت هارون را از جان و دل بپذیرند و در فرمان او باشند، با این همه با غایب شدن موسی علیه‌السلام به تعبیر صدیقه‌ی طاهره علیهالسلام: «فنیق المبطلین: رئیس بیهوده‌گویان» و شخصیت زبون و بی ارج و منزلتی که تا حال خاموشی گزیده بود، با به صدا درآوردن گوساله، بنی‌اسرائیل را به پرستش آن دعوت کرد. هارون با مشاهده‌ی یکه‌تازی سامری و گرویدن قومش به وی گفت: «یا قوم انما فتنتم به و ان ربکم الرحمن فاتبعونی و اطیعوا امری [75] ؛ ای قوم من! این جریان، فتنه و امتحان حق تعالی است و پروردگار شما خدای رحمان است، پس از من پیروی نمایید و (در عبادت خدای واحد فقط) فرمان مرا اطاعت کنید.» اما چه سود، سنخیت و خو گرفتن فطرتشان را مسخ کرده بود، میثاق الهی را نادیده گرفتند و از فرمان هارون، خلیفه‌ی موسی درآمده و به پرستیدن گوساله و لبیک گفتن به دعوت سامری، از جان و دل شتافتند.

[
صفحه 108]

تکرار این تاریخ

به حکم روایات متواتر از فریقین- که نمونه‌ای از آن را از کتابهای معتبر عامه نقل کردیم- باید همه‌ی وقایع امتهای سابق و بالخصوص بنی‌اسرائیل در این امت مو به مو تکرار شود. یکی از وقایع مهم که قرآن ذکر کرده، همان پرستش گوساله است که باید به حکم همان روایات، در این امت نیز واقع شود.

معیار قبح پرستش گوساله

برای به دست آوردن اینکه آیا پرستش گوساله در این امت هم واقع شده یا نه، باید دید معیار قبح در گوساله‌پرستی چیست، آن وقت روشن خواهد شد که مع‌الاسف در این امت، تاریخ بنی‌اسرائیل تکرار و امت اسلامی هارون امت را ترک گفته و به پرستش گوساله روی آوردند!
خدای متعال معیار برای نهی از پرستش گوساله را در قرآن کریم در طی دو آیه‌ی توبیخ بنی‌اسرائیل و هشدار به امت اسلامی، با ارجاع به فطرتشان بیان می‌کند: «افلا یرون الا یرجع الیهم قولا و لا یملک لهم ضرا و لا نفعا [76] ؛ آیا نمی‌بینید که آن عجل گفتاری بر آنان بازنمی‌گوید، و توان آن را ندارد که به آنان ضرر و یا سودی برساند؟»

[
صفحه 109]

در آیه‌ی دیگر می‌فرماید: «ألم یروا انه لایکلمهم و لایهدیهم سبیلا [77] ؛ آیا ندیدند گوساله هرچند بانگی درآورد با آنان سخنی نمی‌گوید و راهی را به آنان هدایت نمی‌کند؟» خلاصه آنکه معیار خدایی آن است که مالک ضرر و نفع بندگان خود باشد، و وقتی مسأله‌ای را سؤال کردند جوابش را بشنوند و در نتیجه هدایت و رهبری شوند. از گوساله‌ی میان‌تهی که فقط از آن بانگی بدون شعور و بدون محتوا روی می‌دهد کاری ساخته نیست؛ نه قدرت نفع رسانی و نه آسیب زدن را دارد و نمی‌تواند جوابگوی سؤالها باشد [78] .
از تأمل در این دو آیه‌ی شریفه به دست می‌آید که معیار نکوهش از پرستش گوساله از آن جهت که جسم است نیست، زیرا ممکن است خداوند- عز اسمه- برای مصلحتی مانند تثبیت روح خشوع و تسلیم که روح اسلام است، فرمان بدهد که در برابر جسمی جامد، مثل سنگ خشوع نمایند و به دور آن بچرخند، چنان که در اعمال حج و عمره این فرمان را داده و طواف دور خانه را به حکم «الطواف فی البیت صلوة» که جز سنگ و گل نیست عبادت قرار داده، و یا دست مالیدن به قطعه سنگی را که موسوم به «حجرالاسود» است عبادت مستحب قرار داده، و یا در برابر مخلوقی مانند آدم علیه‌السلام سجده را بر

[ صفحه 110]

فرشتگان واجب نموده؛ پس بخوبی می‌فهمیم که معیار قبح پرستش گوساله، جسم بودن آن نیست، بلکه خدای جهان‌آفرین- جل مجده- مردم را به راه راست و سعادت‌آفرین- که همه‌ی ابعاد زندگی انسانی را تأمین کند- هدایت می‌فرماید، و در این هدایت از هدایت دیگری بی نیاز می‌باشد، و اگر خود به رهبر دیگری نیاز داشته باشد، صلاحیت رهبری را ندارد؛ چنانچه در آیه‌ی شریفه می‌فرماید:
«
قل هل من شرکاءکم من یهدی الی الحق، قل الله یهدی للحق، أفمن یهدی الی الحق أحق ان یتبع أمن لایهدی الا ان یهدی فما لکم کیف تحکمون [79] ؛
آیا در شریکان که برای من قرار داده و راهبرشان می‌دانید، هست کسی که به سوی حق راهبری نماید؟ بگو: خدا به حق رهبری می‌کند؛ پس کسی که به حق رهبری می‌کند، سزاوارتر است برای پیروی نمودن، یا کسی که خود در هدایت نیازمند دیگری است؟ پس چه شده بر شما که این گونه حکم می‌کنید!؟»
پس هادی و رهبری که از طرف خدا رهبری می‌کند (خواه پیامبر و یا جانشین او) باید جوابگوی همه سؤالها و در راهنمایی بی نیاز از دیگران باشد. رهبران شیعه، ائمه معصومین علیهم‌السلام از مولای متقیان و اولاد طاهرینش این ادعا را نموده، و به شهادت تاریخ از عهده‌ی این ادعای بزرگ برآمده‌اند. مولای متقیان علیه‌السلام مکرر می‌فرمود: «سلونی

[ صفحه 111]

قبل ان تفقدونی؛ از من سؤال کنید، پیش از آنکه مرا نیابید.» نفرمود از چه سؤال نمایید، متعلق را حذف فرمود تا شامل هرگونه سؤال گردد.
صدوق- رضوان الله علیه- به سند معتبر نقل می‌کند که:
قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «ما ینقلب جناح طائر فی الهواء الا و عندنا فیه علم [80] ؛ هیچ پرنده‌ای در هوا برنمی‌زند، مگر ما را در او علم است.» مولا مکرر می‌فرمود: «لو سنیت لی الوسادة لحکمت بین اهل التوراة بتوراتهم و بین اهل الانجیل بانجیلهم؛ اگر مسند حکومت بر من فراهم شود در میان اهل تورات به تورات و در میان اهل انجیل به انجیل حکم می‌کنم.» [81] .

[
صفحه 113]

 

معنای وسیع عبادت

عبادت در اسلام فقط آوردن اعمال خاص نیست، بلکه مفهوم وسیعی دارد. در روایت نبوی است: «من اصغی الی ناطق فقد عبده؛ هر کس به ناطقی گوش دهد، براستی او را پرستش نموده است.»
صدوق در طی حدیث طولانی می‌فرماید:
«
ان ادنی ما یخرج به الرجل من الایمان ان یقول للحصاة: هذه نواة ثم یدین بذلک و یبرء ممن خالفه [82] ؛ کمترین چیزی که با آن شخص از ایمان (اسلام) خارج می‌شود، آن است که سنگ‌ریزه را هسته (میوه) بنامد و بگوید: آن هسته هست؛ سپس آن را به عنوان دین بپذیرد و از مخالفانش بیزاری جوید.» پس دین چنین مفهوم وسیعی دارد.
پس به حکم اینکه گفتیم: معیار توبیخ گوساله نه از آن جهت است که جسم است، بلکه اگر کسی مالک ضرر و نفع نباشد و نتواند جوابگوی همه‌ی سؤالها باشد و خود در هدایت به موضوعها و احکام احتیاج به دیگری داشته باشد، هر چند از افراد گوساله نیست، اما حکم آن را به جهت داشتن معیار قرآنی دارد، و نیز به حکم اینکه گفتیم: عبادت معنای وسیعی دارد، گوش دادن به نطق و گفتن یک اسمی به جای اسم دیگری به عنوان دین، شرک و خروج از اسلام است؛ از این رو دانستن شخصی به عنوان خلیفه‌ی رسول رب العالمین

[ صفحه 114]

که می‌فرماید: «ماینقلب جناح طائر...» که خود رهبران اقرار به جهل و عجز از جواب دادن سؤالها نمایند، در حکم گوساله خواهد بود، و آن را رهبر دانستن عبادت و شرک و خروج از ایمان است، و از این جا فرمایش بعدی صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام که می‌فرماید: «ااشرکتم بعد الایمان...» روشن می‌گردد که اغلب مسلمانان، نادانان و ستمکاران را به عنوان خلیفه‌ی رسول رب العالمین بر خود گرفتند و در چه شرکی افتادند و چگونه گوساله‌پرست شدند.
حیدر علی، پسر میرزا محمد حسن شیروانی، پس از نقل روایت «لتتبعن سنن بنی اسرائیل» می‌گوید: «اقول تأمل عبادة هذه الامة العجل و عصیان هارونها [83] ؛ پس از اینکه داستان تکرار روش بنی‌اسرائیل در این امت شنیدی، تأمل کن این امت چگونه گوساله‌پرست شده و هارونشان را نافرمانی کردند.

 
       
پنج شنبه 24 تیر 1395  10:53 PM
تشکرات از این پست
mehdi0014 nazaninfatemeh ghiyase65 nargesza smhhms rozgol
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

پاسخ به:جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال25)

 

هشدار قرآن کریم

از جمله‌ی «ظهر فیکم حسیکة النفاق...» بخوبی به دست می‌آید آنچه که از خار نفاق در باطن بوده، پس از رحلت پیامبر آشکار می‌گردد، و در باطن برای واژگون‌سازی عده‌ای فعالیت داشته‌اند و توطئه‌های سری در جریان بوده، و همان حالت نفاق که در باطن بوده، اینک آشکار گشت، پس باید در دو جهت بحث نمود: ابتدا در

[ صفحه 115]

فعالیت سری که در قرآن کریم به عنوان هشدار و در تاریخ از طریق عامه به شبکه سری تعبیر شده است، و بعد در فعالیت شتابزده و آشکار.
قرآن کریم می‌فرماید: «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلاتخشوهم و اخشونی؛ امروز کافران از آسیب رساندن بر دین شما مأیوس شده‌اند، پس ترسی از آنان نداشته باشید و از من بترسید.» یعنی از مقام عدل من بترسید.
در دعای بعد از زیارت ثامن الائمه- صلوات الله علیه- آمده: «جللت ان یخاف منک الا العدل؛ بزرگتر از آنی که به جز مقام عدل تو مورد بیم و خوف باشی.» [84] مقتضای قاعده به نظر سطحی آن است که بفرماید: «فلا نخشوهم و ارجونی»، از کفار نترسید و به من امیدوار باشید و توکل داشته باشید؛ زیرا می‌بینیم که فتح و پیروزی در جنگ بدر را که جز یک فتح بیش نیست، خدای متعال آن را برای برطرف ساختن دلسردی و سستی مسلمانان در جنگ احد گوش‌زد می‌فرماید:
«
اذ همت طائفتان منکم ان تفشلا و الله ولیهما و علی الله فلیتوکل

[ صفحه 116]

المؤمنون، و لقد نصرکم الله ببدر و انتم اذلة فاتقوا الله لعلکم تشکرون [85] ؛
هنگامی که دو طایفه از مؤمنان می‌خواستند سستی به خود راه دهند، خداوند ولی و متصرف در کار آنهاست و بر خدا مؤمنان توکل کنند. بی شک خدا شما را در بدر وقتی که به ذلت افتاده بودید یاری نمود، پس از خدا بترسید و به خدا امیدوار باشید، که در این صورت شکرگزار نعمت پیروزی گذشته خواهید بود.»
در این آیه‌ی شریفه جلو سستی و تن دادن به زبونی مؤمنان را پس از فتح و پیروزیی که نصیب آنان شده، می‌گیرد و به آنها دلداری داده و به داشتن دل قوی امیدواری می‌دهد. خدایی که برای یک پیروزی گذشته این چنین دلداری می‌دهد و روح امیدواری را بارور می‌سازد، حال چرا پس از این همه پیروزی که مسلمین از شر مشرکان و کافران رهایی یافته‌اند، خداوند مثلا نمی‌فرماید که: لاتخشوهم و ارجونی و توکلوا علی!؟ زیرا دیگر ترسی و بیمی از خارج نیست، بلکه ترس از خود مسلمانهاست که نکند یک دفعه خار حسدها و کینه‌ها بیرون بزند و کار را به اختلاف داخلی بکشاند، که مبادا زحمات رسول اکرم صلی الله علیه و آله با آن همه جان‌فشانی و کوششهای طاقت‌فرسا، فدای هوس جاه و مقام جاه‌پرستان حسود و عنود گردد، و توطئه‌ها ادامه یابد، و بالاخره نکند که خلافت الهی مبدل به سلطنت گردد.

[
صفحه 117]

هشدار پیامبر

رسول اکرم صلی الله علیه و آله نیز کاملا در لحظه‌های آخر عمر مبارک خود- به اتفاق مورخان- بشدت نگران و ناراحت بود، چون می‌دانست به محض اینکه رهسپار دار انبیا شد، منافقان امت که در کمین بودند بیرون آمده و آنچه که رسول اکرم بنیانگذاری فرموده از میان خواهند برداشت. شاهد این نگرانی عمیق، روایات بسیاری است که در صحیح بخاری و در دیگر کتابها و جوامع حدیث از طریق عامه آمده؛ از باب نمونه به اندکی از بسیار اکتفا می‌کنیم:
بابی است به این عنوان «باب قول النبی صلی الله علیه و آله لاترجعوا بعدی کفارا یضرب بعضکم رقاب بعض» [86] . در این باب روایاتی آورده که همه‌ی آنها در همان مضمون عنوان است؛ از جمله این روایت: «عن ابن عمر انه سمع النبی صلی الله علیه و آله یقول: لا ترجعوا بعدی کفارا یضرب بعضکم رقاب بعض؛
ابن عمر می‌گوید: شنیدم پیامبر می‌فرمود: پس از من به کفر برنگردید و بعضی گردن بعض دیگر را بزند.»
باز به سند خود از ابن‌عباس نقل می‌کند: «قال النبی صلی الله علیه و آله: لا ترتدوا بعدی کفارا یضرب بعضکم رقاب بعض؛ فرمود: پس از من مرتد نشوید و بعضی گردن بعض دیگر را بزند.»
باز ابوزرعه از جدش جریر نقل کرده:

[
صفحه 118]

«
قال: قال لی رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فی حجةالوداع: استنصت الناس ثم قال لا ترجعوا بعدی کفارا یضرب بعضکم رقاب بعض؛
گفت: پیامبر در حجةالوداع به من فرمود: مردم را ساکت کن؛ سپس فرمود: پس از من به کفر برنگردید و بعضی گردن بعضی دیگر را بزند.»
باز در کتاب حدود نظیر این عبارت را از رسول اکرم در خطبه‌ی حجةالوداع در ضمن نقل، قسمتی از آن را بیان کرده، در آن جا به این تعبیر است: «و یحکم او ویلکم لا ترجعن بعدی کفارا یضرب بعضکم رقاب بعض.» باز صریحتر از اینها در نگرانی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از سعید بن جبیر، از ابن‌عباس، از رسول اکرم صلی الله علیه و آله که پس از وصف محشر فرمود:
«
ثم یؤخذ برجال من اصحابی ذات الیمین و ذات الشمال فأقول: اصحابی! فیقال: انهم لا یزالوا مرتدین علی اعقابهم منذ فارقتهم فأقول کما قال العبد الصالح عیسی بن مریم: کنت علیهم شهیدا مادمت فیهم فلما توفیتنی کنت انت الرقیب علیهم و انت علی کل شی‌ء شهید؛
سپس گروهی از اصحاب من در محشر به طرف راست و چپ از جایگاه من (که در روایات دیگر به حوض تعبیر شده) منحرف می‌شوند، آنگاه می‌گویم: اینها اصحاب من هستند، کجا می‌روند!؟ جواب می‌رسد که: همین اصحاب تو پس از اینکه آنها را مفارقت نمودی به اعقابشان برگشت نمودند؛ یعنی، از اسلام خارج

[ صفحه 119]

شده و به کفر بازگشتند....»
باز در آخر تفسیر سوره‌ی مائده از سعید بن جبیر، از ابن‌عباس در طی خطبه‌ای در شرح اوضاع محشر نقل می‌کند که: رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود:
«
الا و انه سیجاء برجال من امتی فیؤخذ بهم ذات الشمال فأقول: یا ربی اصحابی! فیقال: انک لاتدری ما احدثوا بعدک فأقول کما قال العبد الصالح... [87] ؛
آگاه باشید! به طور تحقیق چنین است که مردانی از امت مرا در محشر می‌آورند و آنها را به طرف چپ (از جایگاه من) می‌برند، آنگاه می‌گویم: ای پروردگار! اینان اصحاب من هستند! سپس جواب می‌آید: تو نمی‌دانی پس از تو اینان چه حادثه‌هایی را آفریدند. آنگاه من می‌گویم، چنانچه عبدصالح، عیسی بن مریم گفت: من مادامی که در میان آنان بودم بر آنان مراقب و گواه بودم، و از هنگامی که مرا قبض روح نمودی، تو خود بر آنان مراقب و گواهی....»
پس بدین سان رسول اکرم صلی الله علیه و آله نگرانی خود را ابراز می‌کرد که اصحابش چه حادثه‌هایی پس از ارتحالش، به بار خواهند آورد. و مراد از حادثه‌ها «ما احدثوا بعدک» آن نیست که آنان مرتکب گناهی شدند، چون ارتکاب گناهان موجب فسق است، حتی اگر چه گناه کبیره باشد، بلکه مراد فتنه‌هایی است که موجب ارتداد و مخالفت با آن کسی است که رسول اکرم صلی الله علیه و آله آن را به وصایت خود نصب فرموده.

[
صفحه 120]

بود؛ زیرا به اجماع مسلمانان [88] حادثه‌ی مهم دیگر بلافاصله پس از مرگ اتفاق نیفتاده تا موجب ارتداد و خروج از دین و رجوع به اعقاب باشد، جز مسأله‌ی خلافت و ولایت.
بنابراین بر طبق روایات صحیح بخاری و منابع دیگر [89] نگرانی شدید رسول اکرم ثابت می‌شود و هم هشدار آن بزرگوار، که نه فقط رجال اصحاب مرتد می‌شوند، بلکه به حکم خطبه‌ی حجةالوداع نگران اکثر مسلمانان بود که در خطر ارتداد قرار می‌گیرند؛ و چه نگرانی بالاتر از آنکه آن همه زحمت و جانفشانی، دست خوش ملعبه‌ی چند ریاست‌طلب واقع گردد.
واقدی می‌گوید:
«
طلحة بن عبید الله و ابن‌عباس و جابر بن عبدالله (ظاهرا انصاری باشد) می‌گویند: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بر کشته‌شدگان احد نماز خواند و فرمود: من بر اینان شاهد و گواهم. ابوبکر گفت: یا رسول الله! آیا آنان برادران ما نیستند که اسلام آوردند، به همان گونه که ما اسلام

[ صفحه 121]

آوردیم، و مجاهده کردند، بدان گونه که ما مجاهده کردیم؟ گفت: چرا! ولکن آنان اجر و پاداش خود را با خرج کردن از بین نبردند، ولی نمی‌دانم شما پس از من چه حادثه‌هایی برپا خواهید ساخت. در این وقت ابوبکر گریه کرد و گفت: ما پس از تو زنده خواهیم ماند؟» [90] .
نگارنده گوید: ابوبکر با فطانت خود فهمید که در جمله‌ی «انا علی هؤلاء شهید» تعرضی به دیگران است که در حال حیات هستند؛ لذا ابوبکر استدراک می‌کند که آنان چه امتیازی بر ما دارند که در روز رستاخیز ما محروم خواهیم بود؟ زیرا مسلم است که در روز قیامت به مفاد آیه‌ی شریفه‌ی «یوم ندعوا کل اناس بامامهم [91] ؛ هر گروه را با پیامبرش دعوت خواهیم کرد» و نیز به مفاد آیه‌ی دیگر: «فکیف اذا جئنا من کل امة بشهید و جئنا بک علی هؤلاء شهیدا [92] ؛ چگونه است وقتی که از هر امتی شهیدی می‌آوریم و تو را بر آنان شاهد می‌آوریم پیامبر شاهد بوده و بر امتش شهادت خواهد داد، وگرنه خارج از امتش خواهد بود.
پیامبر در جواب ابوبکر پاسخ داد: آنان ثوابهای خود را از بین نبرده

[ صفحه 122]

و زحمتهای خود را از بین نبردند. این روایت به منزله‌ی شارح و حاکم بر سایر روایاتی است که در آن به اصحاب تعبیر شده؛ یعنی، مراد از اصحاب، آن اصحابی است که ثواب خود را وسیله‌ی اکل قرار ندهند.
پس از فرمایش پیامبر، ابوبکر گریه می‌کند! این چنین گریه‌ای از قبیل گریه‌ی فرزندان یعقوب است که دروغین بوده، زیرا به نص قرآن آنان یوسف را به چاه انداختند و پس از آن در نزد یعقوب گریستند: «و جاؤوا اباهم عشاء یبکون» [93] . این چنین گریه‌ای دروغین است، زیرا گریه از تأثر اینکه یوسف را گرگ خورده، با گریه از تحسر فراق یوسف نمی‌سازد. گریه‌ی ابوبکر هم با حادثه‌های بعدی و بلایی که به سر اهل بیت پیامبر فروریخت نیز سازگار نیست، و عمل بعدی نشانگر این حقیقت است که آن گریه، گریه‌ی شوق بوده و یا گریه‌ی تحسر!

حزب سری و متشکل

از بدو طلوع اسلام، گروهی با هوشیاری خود دریافتند که کار اسلام بالا خواهد گرفت. لازم دانستند که با فراهم نمودن یک حزب قوی، در این انقلاب پیروزمند برای خود جای باز کنند. اساسی افراد این حزب سری چنانچه از تاریخ به دست می‌آید، بدین قرار است:

[
صفحه 123]

«
ابوبکر گروهی را به اسلام آورد که دسته جمعی به دعوت او مسلمان شده و به رسول اکرم صلی الله علیه و آله ایمان آوردند. آنان عبارتند از: عبدالرحمن بن عوف، عثمان، سعد ابن ابی وقاص، طلحه، زبیر، و پس از چندی ابوعبیده‌ی جراح به آنان پیوست.» [94] .
از این قطعه‌ی تاریخ یگانگی آنان و اینکه ابوبکر در میانشان شخصیت برجسته بوده و به دعوت او این افراد ایمان آوردند روشن می‌شود. «ابوعبیده‌ی جراح از جمله کسانی بود که با عثمان بن مظعون، و عبدالرحمن بن عوف و پیروانش قبل از دخول پیامبر صلی الله علیه و آله به خانه‌ی ارقم اسلام آوردند.» [95] .
اینان وحدت خود را حفظ نموده و در جریانهای گوناگون اثر همبستگی را به هم نشان دادند؛ مثلا: «ابوعبیده جراح وقتی که علی را به مسجد آوردند تا با اکراه بیعت کند و امام امتناع از بیعت می‌نمود ابوعبیده اظهار داشت: یا اباالحسن! تو جوانی و آنان سالخوردگان قریش هستند، تو تجربه آنان را نداری. ابوبکر از تو به جهت سالخوردگی و تجربه‌اندوزی‌اش، به خلافت شایسته‌تر است! تو فعلا تسلیم خلافت او باش، چنانچه زنده ماندی به تو هم نوبت خواهد رسید!» [96] .
در حکومتی که پس از سقیفه تشکیل شد، خلافت به دست ابوبکر

[ صفحه 124]

و قضاوت به دست عمر، و اختیاردار اموال عمومی، ابوعبیده گردید؛ به عبارت دیگر، ریاست جمهوری ابوبکر، وزارت اقتصاد به دست ابوعبیده جراح، و رئیس دیوان عالی عمر معین شد.
ابن‌اثیر می‌نویسد: «وقتی که ابوبکر به خلافت رسید، ابوعبیده به او گفت: من مال را تأمین می‌کنم؛ و عمر به وی گفت: قضاوت را من به عهده می‌گیرم.» [97] .
ابوعبیده‌ی جراح در سال هجده‌ی هجری در شام، در زمان خلافت عمر درگذشت؛ اما پنج عضو دیگر به کارگردانی ابوبکر و عمر همچنان پایدار بودند، و آنان از سال اول بعثت تا نیم قرن بعد در کمک به همدیگر و دفاع از منافع خود هوادار هم بودند، و در همه‌ی صحنه‌های سیاسی این نیم قرن حساس که مدخلیت تامه در شکل دادن تاریخ اسلام را دارد، نقش اساسی را عهده‌دار بوده‌اند. آنان که از آغاز می‌دیدند رسول اکرم صلی الله علیه و آله در هر فرصت گاهی تصریحا و گاهی تلویحا برای خلافت بعد از خود، مولای متقیان علیه‌السلام را کاندید و معرفی می‌نماید، عهد و پیمان برقرار کردند که در برابر مولا قرار بگیرند. اما سه نفر از این جمعیت (ابوبکر و عمر و عثمان) موفق شدند و طلحه و زبیر نیز جنگ جمل را به راه انداختند. چنانچه سعد بن ابی‌وقاص در شورای عمر نقش مخالف مولا را به خود گرفت.

[
صفحه 125]

با داشتن چنین صحنه‌هایی از تاریخ، بخوبی روشن می‌شود که یک حزب سیاسی نیرومند در فعالیت سری بوده، و این صحنه‌های تاریخ، کشف از توطئه‌ی قبلی می‌نماید. عمر در وقت وفات خود گفت: «اگر ابوعبیده زنده بود، او را به خلافت برمی‌گزیدم». مسلم است که این آرزوی گزینش ابوعبیده، روی قرار فعالیتهای قبلی است، وگرنه مانند ابوعبیده در میان صحابه کم نبوده.

فعالیت آشکار

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله روز دوشنبه نزدیک ظهر رحلت نمود. در این هنگام ابوبکر در بیرون مدینه در جرف [98] ، و عمر در مدینه بود [99] . عمر، و مغیرة بن شعبه آمدند روی رسول اکرم صلی الله علیه و آله را پس زدند. عمر گفت: عجبا! از هوش رفته. مغیره گفت: سوگند به خدا! پیامبر وفات کرده. عمر گفت: تو دروغ می‌گویی، پیامبر نمرده، و با این گفتار می‌خواهی فتنه برانگیزی، مگر پیامبر تا منافقان را ریشه‌کن نساخته می‌میرد. آنگاه عمر بشدت تهدید نمود و گفت: هر کس بگوید پیامبر مرده است، دمار از روزگارش درخواهم آورد. ابن ام‌مکتوم، مؤذن نابینای پیامبر این آیه را خواند:
«
و ما محمد الا رسول قد خلت من قبله الرسل افان مات او قتل

[ صفحه 126]

انقلبتم علی اعقابکم [100] ؛
محمد جز اینکه پیامبر است نیست، قبل از وی پیامبرانی درگذشته، اگر او بمیرد و یا کشته شود، شما به گذشته‌های خود برمی‌گردید.»
عباس، عموی پیامبر آمد به عمر استدلال کرد که پیامبر مرده، اما با این همه عمر اصرار داشت که هرگز پیامبر نمرده! تا ابوبکر را که در منزلش در خارج مدینه و به انتظار نشسته بود مطلع سازد، و به محض اطلاع وارد مدینه گردید، دید که عمر ایستاده مردم را تهدید می‌کند. ابوبکر پس از ورود خطبه‌ی مختصری خواند و آیه‌ای را که ابن‌مکتوم خواند و در رأی عمر تأثیری نکرده بود خواند. عمر گفت: عجبا این آیه در قرآن است!؟ ابوبکر گفت: آری. از گفتار ابوبکر بظاهر اطمینان پیدا کرد.
ابن‌هشام می‌گوید: «عمر گفت: وقتی که ابوبکر این آیه را خواند، پاهایم یارای حرکت نداشته و یقین کردم پیامبر مرده است.» [101] .
ابن ابی‌الحدید می‌گوید: «ما اگر چه معتقدیم عمر آنچه از او در این واقعه سر زد بالاتر از این است که چنین برخوردی بکند، ولی در هنگام مرگ رسول خدا از فتنه‌ی امامت ترسید که نکند دسته‌ای به آن دست یابند از انصار و یا غیر انصار، و نیز از ارتداد و برگشت مردم از اسلام ترسید، چه اینکه هنوز اسلام ضعیف بود؛ و از خونریزی بیم

[ صفحه 127]

داشت، چه اینکه اکثریت عرب به جهت کشته‌شدگان خود انتقامی نگرفته بودند، در انتظار فرصتی بودند که انتقام خود را بگیرند، مصلحت ایجاب می‌کرد برای آرامش مردم چنین برخوردی بکند که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نمرده. عمر با ایجاد چنین شبهه‌ای در قلب آنان آهنگ بد را در قلب آنان شکست و پنداشتند که عمر راست می‌گوید، و از دست زدن به هر ماجرایی بازداشت، به گمان اینکه پیامبر نمرده و همچون موسی علیه‌السلام از قوم خود پنهان شده. عمر به آنان می‌گفت: پیامبر همچون موسی از نظرهای شما پنهان شده و برمی‌گردد و دست آنانی را که مردم را با مرگ وی در فتنه افکندند قطع خواهد کرد.» [102] .
آیا این عمل جز این را می‌رساند که عمر با این نیرنگ و دسیسه می‌خواست افکار مسلمانان را تا رسیدن ابوبکر مشغول دارد و به تصدیق ابن ابی‌الحدید مردم، دیگر به سراغ انصار و بنی‌هاشم (اهل بیت) نروند؛ زیرا کسی که اگر توطئه‌ها صورت نمی‌گرفت حتما خلافت را پس از رحلت خاتم انبیا صلی الله علیه و آله به دست می‌گرفت، مولای متقیان علیه‌السلام بود، زیرا پس از آن جانفشانیها که به قول صدیقه‌ی طاهره: «هرگاه شاخی از شیطان ظهور می‌کرد و یا دهان مشرکان گشوده می‌شد، برادرش را به گلوگاه دشمن می‌انداخت، و او هم تا دشمن را گوش‌مالی نمی‌کرد برنمی‌گشت» دیگر جایی برای غیر باقی نمی‌ماند.

[
صفحه 128]

ابن ابی‌الحدید از قول زبیر بن بکار نقل می‌کند: «هنگامی که با ابوبکر بیعت شد، خویشاوندان تیمی او افتخار کردند. محمد بن اسحاق گفته که عموم مهاجران و اکثریت انصار شکی نداشتند صاحب خلافت پس از رسول اکرم صلی الله علیه و آله مولای متقیان علیه‌السلام است.» [103] .
البته برای سعد بن عباده انصاری فعالیت می‌کردند. سعد بن عباده، رئیس قبیله‌ی خزرج انصار بود و خزرجیها به دور او جمع بودند، ولی با وجود مهاجران و بالاخص رقیبش در قبیله‌ی اوس، خلافت برای او میسر نبود؛ و برای ابوبکر عده‌ای مانند عمر، و ابوعبیده جراح و مغیرة بن شعبه، و عبدالرحمن عوف و عده‌ی دیگر از اعضای حزب سری فعالیت داشتند.

نخستین موفقیت حزب

ابن ابی‌الحدید و طبری نوشته‌اند: گروهی از انصار در سقیفه‌ی بنی‌ساعده به ریاست سعد بن عباده جمع شدند و گفتند: بعد از محمد صلی الله علیه و آله سعد بن عباده، زعیم و رئیس قبیله‌ی خزرج را به جای او برگزینیم! در این هنگام قیس مریض و در بستر بود. در همان حال، وی را به سقیفه آوردند. وی خطبه خواند و در امتیازهای انصار سخنها گفت. بالاخره پس از تبادل نظر، قرار بر این شد که سعد

[ صفحه 129]

خلافت را به دست گیرد و نیز مقرر شد که اگر چنانچه مهاجران زیر بار نرفته و به سوابق و قرابت احتجاج بنمایند، قرار بر «منا امیر و منکم امیر» می‌گذاریم. سعد که این سخن را شنید گفت: «هذا اول الوهن؛ این اولین سستی است.»
عمر از جریان اجتماع انصار آگاه گردید. کسی به دنبال ابوبکر که در منزل رسول الله صلی الله علیه و آله بود فرستاد، که هر چه زودتر بیرون آی!
ابوبکر جواب فرستاد: «انی لمشغول؛ من سخت مشغولم».
عمر دوباره کسی را فرستاد، گفت: «اخرج فقد حدث امر لابد ان تحضره؛ اتفاقی مهم روی داده که باید خود حضور به هم رسانی.»
ابوبکر بیرون آمد، عمر جریان اجتماع انصار و گفتکوی آنان را به اطلاع ابوبکر رسانید.
عبارت ابن ابی‌الحدید چنین است: «فمضیا مسرعین نحوهم و معهما ابوعبیدة» آنگاه هر دو با شتاب همراه با ابوعبیده خود را به سقیفه رساندند. ابوبکر سخنرانی کرد و گفت: مهاجران، خویشاوندان رسول الله صلی الله علیه و آله و فرزندان او می‌باشند. سپس گفت: «نحن الامراء و انتم الوزراء و لا نقضی دونکم الامور» ما مهاجران، فرمانروا می‌شویم، شما انصار وزیران ما باشید. هرگز کاری بدون مشورت و صواب دید شما انجام نخواهیم داد، و بدون رأی شما به حل و فصل امور نخواهیم پرداخت.
در این هنگام حباب بن منذر جموح بلند شد و گفت: ای انصار! خلافت از آن شماست، آن را محکم نگهداری نموده و از دست بیرون

[ صفحه 130]

ندهید، هیچ کسی یارای مخالفت با شما را ندارد. شما عزیزان و قدرتمندان و گروهی انبوه و از هیبت و سطوت و احترام خاص برخوردار هستید. اکنون همه‌ی مردم به شما چشم دوخته‌اند، مبادا میان خود اختلافی رخ دهد و مانع از نیل به هدف؛ یعنی، زمامداری و خلافت گردد؛ و چنانچه اینان (مهاجران) تسلیم نگردیدند، در این صورت- دیگر چنانچه ابوبکر گفت: نحن الامراء و انتم الوزراء معنا ندارد- فمنا امیر و منکم امیر؛ یک امیر از ما و یک امیر از شما!
عمر بلند شد و گفت: هرگز! مگر دو شمشیر در یک نیام می‌گنجد!؟ به خدا سوگند! هرگز عرب به فرماندهی شما انصار تن در نمی‌دهد، در حالی که پیامبرش از قبیله‌ی شما نیست؛ و گفت: «و من ینازعنا سلطان محمد و نحن اولیائه و عشیرته؛ کیست که با ما در سلطنت محمد صلی الله علیه و آله به نزاع برخیزد، در حالی که ما دوستان و خویشاوندان وی هستیم.»
حباب بن منذر گفت: ای انصار! قدرت را در دست خود محکم نگاه دارید و به حرفهای این مرد (عمر) گوش ندهید، و اگر مهاجران با شما هم رأی نشدند، آنان را از مدینه بیرون برانید، شما سزاوار زمامداری و خلافت و نیز لیاقت آن را دارید. مگر نه اسلام به برکت شمشیر شما قبیله‌ی انصار رونق گرفت «انا جذیلها المحکک، و عذیقها المرجب انا ابوشبل فی عریسه، والله- ان شئتم- لنعیدها جذعه» یعنی من مرد میدان و یکه‌تاز عرصه‌ی خلافتم!
به خدا سوگند! اگر بخواهید این جنگ را از نو شروع می‌کنیم و با

[ صفحه 131]

هر کس به مقام منازعه آمد می‌ستیزیم.
عمر در جواب گفت: «اذن یقتلک الله؛ در این موقع خدا تو را می‌کشد.»
حباب بن منذر گفت: ای عمر! بلکه خدا تو را می‌کشد.
ابوعبیده گفت: ای انصار! شما در آغاز اسلام نخستین یاورانش بودید، حال روا مدارید که اول ویرانی آن نیز به دست شما انجام گیرد.
بشیر بن سعد، که او از قبیله‌ی خزرج انصار بود و رقیب سعد بن عباده و بر وی رشک می‌برد، گفت: ای انصار! در این شکی نیست که محمد صلی الله علیه و آله از قریش و با اینان (مهاجران) خویشاوند است، و بی شک خویشاوند سزاوارتر به مقام او می‌باشد.
«
ابتدارا زعمتم خوف الفتنة»
در این جمله «ابتدارا» به اصطلاح نحوی مفعول مطلق است و عامل آن محذوف است. جمله چنین است: ابتدرتم ابتدارا؛ شتاب نمودید نوع خاصی از شتاب.
برگردیم به تاریخ. همین که سخن ابوعبیده تمام شد، ابوبکر دیگر درنگ روا ندید، به عجله و شتاب تمام از جای خود پرید و گفت: اینک عمر و ابوعبیده، با هر کدام که صلاح می‌بینید بیعت کنید.
بالاخره پس از رد و بدلهای تعارفاتی، آن دو گفتند: جایی که تو باشی نوبت به ما نمی‌رسد؛ تو فاضلترین مهاجران و جانشین رسول

[ صفحه 132]

اکرم صلی الله علیه و آله در نماز هستی، دستت را برآور تا با تو بیعت کنیم. همین که دست خود را برای گرفتن بیعت از آن دراز کرد، بشیر بن سعد به آن دو سبقت گرفته و او را بیعت کرد.
حباب بن منذر به بشیر گفت: تو از رشک و حسدی که به پسر عمویت سعد بن عباده داری بیعت کردی.
گفت: نه چنین است، من نخواستم سر و صدا و اختلاف به راه اندازم؛ و قبیله‌ی اوس که دیدند یکی از بزرگان قبیله‌ی خزرج بیعت کرد، رئیس قبیله موسوم به اسید بن حضیر، او نیز به رشکی که در دل از سعد داشت بیعت کرد. پس از بیعت اسید همه‌ی قبیله‌ی اوس که در سقیفه بودند بیعت کردند، و به این ترتیب، بیعت این خلافت نامیمون تمام شد.
طرفداران این خلافت- که در تاریخ اسلام موجب انحراف اسلام از راه حقیقی خود شد- می‌گویند: به اجماع مسلمانها بیعت این خلافت تثبیت گردیده. اینک اقرار ابن ابی‌الحدید: [104] .
بنی‌هاشم و زبیر بیعت ننمودند و در منزل مولای متقیان علیه‌السلام اجتماع نمودند. آنگاه عمر و گروهی دیگر مانند اسید بن حضیر، رئیس اوس، و مسلم بن اسلم به خانه‌ی فاطمه علیهاالسلام رفتند و گفتند: همه مسلمانها با ابوبکر بیعت کردند، شما نیز مانند سایر مسلمانان با او بیعت کنید. بنی‌هاشم به این سخن ترتیب اثر نداده، زبیر که در داخل

[ صفحه 133]

خانه بود با شمشیر حمله‌ور شد.
عمر گفت: این سگ را دریابید. مسلم بن اسلم شمشیر را از دست زبیر گرفت و به دیوار زد. آنگاه مولا- صلوات الله علیه- و زبیر و بنی‌هاشم را برای گرفتن بیعت با ابوبکر به طرف مسجد بردند.
مولای متقیان علیه‌السلام در میان راه می‌فرمود: انا عبدالله و اخو رسول الله صلی الله علیه و آله. تا در برابر ابوبکر ایستاد، آنگاه خطاب به مولا گفتند: با ابوبکر بیعت کن! فرمود:
«
انا احق بهذا الامر منکم لا ابایعکم و انتم اولی بالبیعة لی، اخذتم هذا الامر من الانصار و احتججتم علیهم بالقرابة من رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فاعطوکم المقادة و سلموا الیکم الامارة و اما احتج علیکم بمثل ما احتججتم علی الانصار فانصفونا ان کنتم تخافون الله من انفسکم و اعرفوا لنا من الامر مثل ما عرفت الانصار لکم. و الا فبدوا بالظلم و انتم تعلمون؛
من به خلافت از شما سزاوارترم و با شما بیعت نمی‌کنم، شما اولی هستید که با من بیعت کنید. خلافت را از انصار به دلیل خویشاوندی با رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم گرفتید، اینان فرماندهی را در اختیار شما گذاشتند و تسلیم شما نمودند. اینک من به همان دلیل که خودتان به انصار استدلال نمودید دلیل می‌آورم؛ پس اگر ترسی از خدا در دلتان است، ما را انصاف دهید و از خلافتی که انصار برای شما شناختند، شما نیز همان را در ما بشناسید، وگرنه برگردید به ظلم و ستم که خود آگاه هستید.»

[
صفحه 134]

عمر گفت: دست‌بردار نیستیم، تا از تو با ابوبکر بیعت بگیریم.
مولای متقیان علیه‌السلام فرمود: «احلب یا عمر! لک شطره اشدد له الیوم امره، لیرد علیک غدا؛ ای عمر! اینک بدوش، قسمتی از این شیر دوشیده از آن توست، امروز کار را به منفعت او محکم کن، تا فردا به تو برگرداند.»
آنگاه ابوعبیده گفت: یا اباالحسن! تو در سن جوانی هستی و اینان سالخوردگان قریش هستند و تو تجربه‌ی آنان و آشنایی به امور آنان را نداری، و ابوبکر را در این امر از تو قویتر می‌دانم، به این خلافت رضایت بده، اگر زنده ماندی و عمر به تو مجال داد، تو به این امر به جهت برتری و خویشی و سابقه‌ی اسلام و جهاد شایسته‌تری.
سبحان الله! جوانی که در جنگ احد هاتف الهی صدا می‌زند: لافتی الا علی لاسیف الا ذوالفقار، و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله مکرر می‌فرمود: اقضاکم علی، و صدها عبارتهای نظیر آن، و آن همه دوران دلاوری و وسعت احاطه و معرفت به امور نادیده گرفته می‌شود و مولا را به عقب می‌زنند. اگر مولا تجربه نداشت و احاطه نداشت، پس چرا عمر پس از چهار سال در همه‌ی امور مملکت اسلامی، ناچار از مشورت با مولای متقیان می‌گردد؟ چنان که می‌بینیم عامه به حد تواتر نقل کرده‌اند که عمر گفت: لو لا علی لهلک عمر.
این حقایق تاریخی، سر تعبیر صدیقه‌ی طاهره: «حسیکة النفاق؛ خار نفاقی که در دلها خلیده» بود، برای ما روشن می‌کند که چگونه با برنامه‌های سری و پشت پرده در زمان پیامبر، و بیرون زدن آن پس از

[ صفحه 135]

رحلت آن بزرگوار، برنامه‌ی امامت و زعامت الهی را از مسیر خود دگرگون ساختند.مرحوم آیة الله سید محمد باقر صدر در بیان توطئه‌ی سری، در کتاب فدک چنین می‌گوید:
«
در این داستان می‌بینیم وقتی عمر داستان سقیفه را شنید که انصار در آن اجتماع نموده، ابوبکر را با خبر ساخت. مسلم است با خبر شدن عمر، این داستان را به طریق وحی نبوده. می‌بینیم پس از آمدن ابوبکر و قانع شدن وی به اینکه پیامبر وفات کرده، عمر فقط ابوبکر را با خبر می‌سازد!
پاسخ منطقی این گونه عمل، جز اینکه اتحاد مثلثی با برنامه‌ی معین راجع به خلافت میان وی و ابوبکر و ابوعبیده بوده است، نیست.
حال به فرضهایی که این احتمال را مسجل می‌نماید رجوع می‌کنیم:
1.
چنانچه گفته شد، چرا عمر فقط ابوبکر را از جریان سقیفه با خبر می‌سازد و او را به بیرون از دارالنبوة می‌خواند و پس از جواب ابوبکر که «انی لمشغول» با اشاره‌ی مجدد متوجه جریان می‌شود، ناگهان خارج شده و با شتاب تمام روانه‌ی سقیفه می‌شود؟ زیرا چه اشکال داشت که پس از خبر دادن به ابوبکر و جواب اعتذار او، شخصی دیگر از بزرگان مهاجران را بخواهد؟
این اصرار در بیرون ساختن ابوبکر و پس از اطلاع با شتاب رفتن به سقیفه را وجهی نمی‌ماند، جز همان اتحاد سری، وگرنه اگر هدف

[ صفحه 136]

فقط راندن انصار از صحنه و سپردن حق به مهاجران بود، حال که ابوبکر اعتذار نمود، دیگری از بزرگان مهاجر را برای این کار معرفی می‌کرد. باید توجه داشت که عمر در خبر دادن به ابی‌بکر، واسطه را می‌فرستد و خود شخصا حاضر نمی‌شود؛ زیرا اگر خود می‌رفت، ممکن بود پرده از توطئه برافتد و بنی‌هاشم از آن بویی ببرند. عمر در دفعه دوم که بر حسب قاعده باید خودش می‌رفت، باز واسطه را می‌فرستد و این بار به ابوبکر پیغام می‌دهد که جریانی اتفاق افتاده که لازم است ابوبکر شخصا در آن جریان حضور به هم رساند؛ بنابراین به نظر می‌آید ضرورتی برای حضور ابی‌بکر نمی‌ماند، مگر اینکه قراردادی بوده و هدف، اجرای همان قرارداد است.
2.
انگیزه‌ی اصرار عمر در اینکه پیامبر صلی الله علیه و آله وفات نیافته و تهدید آنانی که می‌گفتند: پیامبر فوت کرده، با وجود استماع آیه از ابن‌مکتوم، چند چیز می‌تواند باشد: اول اینکه از شدت علاقه، عقل و شعور خود را در آن ساعت رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله از دست داده بود؛ دوم اینکه واقعا- با دست ندادن شعور- یقین کرده که پیامبر صلی الله علیه و آله وفات یافتنی نیست؛ سوم اینکه غرض خاص سیاسی باشد.
اما احتمال اول که عمر شعور خود را از دست بدهد، به شهادت تاریخ، عمر از علاقه‌مندان به رسول خدا نبود، چه اینکه اگر چنین علاقه‌ای بود، به این زودی اندوه از دست دادن رسول اکرم صلی الله علیه و آله از سر بیرون نمی‌کرد، آن هم به این زودی که یک ساعت بعد در سقیفه چنان حال طبیعی بگیرد و مشغول بحث و جدال گردد! و مسلم است

[ صفحه 137]

شخصی که در حد از دست دادن شعور به کسی علاقه‌مند باشد، لااقل چند روزی حوصله‌ی گفت و شنود عادی را ندارد، تا برسد به اینکه در شورای به آن عظمت مشغول بحث و مجادله گردد.
اما احتمال دوم، که واقعا یقین کند پیامبر مردنی نیست، این هم درست نیست؛ زیرا قبل از ارتحال به چند روز و یا به چند ساعت چگونه شخصی که اعتقاد دارد پیامبر مردنی نیست، در هنگام شدت مرض رسول خدا صلی الله علیه و آله که فرمود: دوات و قلم حاضر کنید تا چیزی را بنویسم که هرگز با وجود آن اختلاف ننمایید، عمر مانع شد و گفت: حسبنا کتاب الله؛ و چنانچه در صحاح عامه آمده نیز گفت: «ان النبی...» که قلم یارای نوشتن آن را ندارد؟ پس به طور مسلم یقین داشت که رسول الله صلی الله علیه و آله را مرگ و یا مرض درمی‌یابد.
در تاریخ ابن‌اثیر آمده که قبل از آنکه ابوبکر آیه‌ی شریفه‌ی «و ما محمد الا رسول...» را تلاوت کند، عمر بن زائده آیه را تلاوت کرد (علاوه از تلاوت ابن ام‌مکتوم) باز خلیفه قانع نشد، تا ابوبکر دررسید و پس از شنیدن آیه از او، عمر قانع گردید!
حال که این دو احتمال بی وجه شد می‌ماند احتمال سوم که غرض از آن، ایجاد هرج و مرج و سرگرم داشتن مردم و یا معطوف داشتن فکرها به این نقطه که آیا پیامبر مرده، و یا اینکه پیامبر نمی‌میرد، از فکر بیعت کردن با خلیفه‌ی حقیقی و یا دیگری غیر از ابوبکر بازدارد، تا ابوبکر بیاید و تدبیری که قبلا آماده کرده بودند با حضور ابوبکر عملی سازند. از این رو می‌بینیم پس از حضور ابوبکر، عمر اطمینان خاطر

[ صفحه 138]

حاصل می‌کند که کار از خاندان هاشم بیرون رفت، و با کمال فراغت خاطر مشغول جمع‌آوری اخبار و فعالیت و تدبیرهای بعدی گردید.
3.
شکل حکومتی که پس از بیعت تشکیل یافت؛ زیرا به تصریح ابن‌اثیر، خلافت به دست ابوبکر، و رسیدگی به بیت‌المال به دست ابوعبیده، و قضاوت به عهده‌ی عمر گذاشته شد. این سه مسؤولیت که هر کدام ارکان حکومت را تشکیل می‌دهد، نمی‌توان گفت که به طور تصادفی بوده، بلکه چنین تقسیمی حاکی از توطئه و برنامه قبلی بوده است.
4.
عمر در وقت مرگش می‌گفت: «اگر ابوعبیده زنده بود، کار خلافت را به او می‌سپردم». ابن ابی‌الحدید از تاریخ طبری نقل می‌کند: «همین که عمر را خنجر زدند، به او گفته شد: چه کسی را جانشین خود می‌کنی؟ گفت: کی را جانشین کنم، اگر ابوعبیده زنده بود، او را جانشین می‌کردم و اگر مورد سؤال قرار بگیرم، به پروردگارم می‌گویم که: از پیامبرت شنیدم می‌فرمود: ابوعبیده، امین این امت است!» تا آن جا که می‌گوید: «به او گفتند: سفارشی نداری؟ گفت: گفتارم را به شما در یک کلام جمع می‌کنم، که باید سرپرستی شما را فردی به دست بگیرد که او در اجرای حق از همه بالاتر باشد» [105] و اشاره به حضرت علی علیه‌السلام فرمود.
مسلما لیاقت و خلافت ابوعبیده موجب نشده که عمر این آرزو را

[ صفحه 139]

بنماید، زیرا بر حسب این روایت به لیاقت مولا هم اذعان داشت، اما نخواست مسؤولیت خلافت را در حال زندگی و مرگ به عهده بگیرد، و نیز امانت ابوعبیده به تنهایی نمی‌تواند سبب این آرزو باشد، زیرا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فقط از ابوعبیده تمجید نمی‌کرد، بلکه عده‌ی بسیاری از صحابه از طرف قرین الشرف نبوی به بالاترین از این تمجید مخصوص می‌شدند؛ مانند: سلمان و مقداد و ابوذر، چنانچه در صحاح عامه و شیعه وارد شده است.
5.
صدیقه‌ی کبرا- صلوات الله علیها- حکومت ابوبکر را به حزب سیاسی تعبیر می‌فرمود: «تفرون من القتال و یتوکفون الاخبار....»
6.
مولای متقیان علیه‌السلام به عمر فرمود: «احلب یا عمر حلبا لک شطره...». از این جمله بخوبی روشن است که میان آن دو قرارداد سری بوده تا به یاری هم برای ربودن خلافت برخیزند و با برنامه‌ی مشخصی تعقیب نمایند، وگرنه روز سقیفه به تنهایی آن وسعت را نداشت تا این محاسبات سیاسی در آن انجام بگیرد و خلافت را تقسیم کنند.
7.
مسعودی [106] نامه‌ای را از معاویه به محمد بن ابی‌بکر نقل می‌کند که در آن معاویه، ابوبکر و عمر را شریک در غصب حق مولای متقیان می‌داند، و تشکیلات مخفی را برای قیام علیه امام علیه‌السلام به آنان نسبت می‌دهد. از جمله در قسمتی از آن نامه آمده:

[
صفحه 140]

«
ما و پدر تو در میان ما، بدرستی بر فضیلت پسر ابی‌طالب آشنا بودیم، و حق او بر ما لازم و اطاعت او بر ما واجب، ولی از وقتی که باری متعال آنچه درباره‌ی پیامبر صلی الله علیه و آله مقدر کرده بود برگزید و وعده‌ی خود را به وسیله‌ی او ظاهر و تمام کرد و بر مردم اتمام حجت کرد و به سوی خود برگرفت، پدر تو و فاروق (عمر) نخستین فردی بودند حق او را قطع کرده و با خلافت وی مخالفت کردند و بر این هدف اتفاق داشته و هماهنگی فراهم کرده و علی را به بیعت ابوبکر دعوت کردند و علی خودداری کرد و بازایستاد، و بر او سخت گرفته و مشکلات بزرگی را بر او وارد ساختند.»
از جمله «اتفاق داشته و هماهنگی فراهم کرده...» چنین به نظر می‌آید که تمام فعالیتها با نقشه‌ریزی و توطئه‌های قبلی انجام گرفته است [107] .
خلاصه اینکه کاملا روشن است که کار سقیفه خلق الساعه نبوده و مسلما نتیجه‌ی توطئه‌ی قبلی بوده، که هم قرآن به آن هشدار داده بود و نیز رسول گرامی صلی الله علیه و آله تصریحا و تلویحا- چنان که اشارت رفت- گوشزد فرموده بود. به قول شاعران زبردست شیعه، در جواب عمر که گفته بود: «بیعة ابی‌بکر کانت فلتة؛ بیعت ابوبکر حادثه‌ی بدون تدبیر بود» چنین گفته‌اند:

ولکن امرا کان ابرم بینهم
و ان قال قوم فلتة غیر مبرم [108] .


[
صفحه 141]

ولی مسأله خلافت امری بود که در میانشان قبلا طرح‌ریزی شده بود، اگرچه گروهی گفتند: حادثه‌ی بدون تدبیر بود.
و دیگری گفته:

زعموها فلتة ماحید
لا و رب البیت و الرکن المشید

انما کانت امورا نسجت
بینهم اسبابها نسج البرود

چنان می‌پندارند که حادثه دفعی بود، نه به خدای کعبه و رکن استوار قسم!
آن چنان شد سقیفه را از پیش در بین خود بافته بودند، همچون بافته‌های برد.

پوسیده شدن دین

متن: سمل جلباب الدین
شرح: در هنگام رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله به دار انبیا، پوشش دین پوسیده و کهنه شد، در حالی که در کمال طراوت بود.
در این جمله، صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام اشاره می‌فرماید که با غلبه‌ی شما به امر خلافت، دین پوسیده و کهنه شد. در اینجا این سؤال پیش می‌آید، مخالفان اهل بیت علیه‌السلام که به قدرت رسیدند، هر یک در طول تاریخ به فتوحاتی نایل شده و جهان‌گشایی نموده‌اند و اسلام و قرآن را در اقطار جهان ترویج نمودند، و به شهادت تاریخ، جهان‌گشایی نه فقط در عصر به اصطلاح خلفای راشدین بوده، بلکه در عصر اغلب خلفای بنی‌امیه و بنی‌العباس اتفاق افتاده و دنیا با دین جامع و کامل

[ صفحه 142]

روبه‌رو شد؛ پس چگونه است که صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام می‌فرماید: پوشش دین پوسیده شد!؟
اینک پاسخ، والله المستعان اما این که چگونه به محض رحلت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و اشغال خلافت، دین پوسیده شد، چون اساس پوسیدگی در آن وقت گذاشته شد و در همان زمان، پوسیدگی دین با تصدی نا اهل و نادان شروع گردید.

خشت اول گر نهد معمار کج
تا ثریا می‌رود دیوار کج

اما اینکه با به قدرت رسیدن مخالفان اهل بیت گسترش اسلام شروع گردید، باید قبلا فهمید که تازگی و طراوت و زنده بودن دین با چه چیز صورت می‌گیرد. آیا خود دین می‌تواند خود را محافظت نماید و بیش برود یا نه؟ مسلما جواب منفی است؛ زیرا قانون بدون عملی شدن آن در جامعه و به وسیله مردم، نخواهد توانست قدرت خود را حفظ کند و تا دین در اجتماع رسمی و عملی نشود، پس از مدتی به کلی از بین رفته و از خاطره‌ها محو خواهد شد، و حتی بر فرض اینکه معارف و محتوای آن در پایه‌ای بلند باشد، آیا دین با فتوحات و لشگرکشی به اقطار جهان و در نتیجه، آوازه‌ی بلندش می‌تواند نگهدار خود باشد؟ پاسخ این سؤال نیز منفی است. دین با آوازه‌ی بلند و طرفداران بسیار، باز قدرت نگهداری خود را ندارد؛ چون این ادعا از اهمیت بیشتری برخوردار است، پاسخ آن در طی مقدماتی داده می‌شود.
1.
دین چیست؟ دین مجموعه‌ای است از عقیده‌ها و عملها که

[ صفحه 143]

آدمی با داشتن آن عقیده‌ها و پیروی از آن اعمال به کمال مناسب خود نایل می‌گردد. مرحوم بلاغی چنین تعریف می‌کند:
«
الدین فی هذا المقام عبارة عن روابط الانسان مع مقام الالهیة من حیث الاعتقاد بما یرجع الاله و رسله و کتبه و عبادته و الطاعة و الشریعة [109] ؛
دین در این مقام عبارت از روابط انسان با مقام الهی است، از جهت اعتقاد به چیزی که به خدا و پیامبران و کتابهای آسمانی و اطاعت و شریعت ارتباط دارد.»
توضیح آنکه انسان را افکار مختلف زیر سؤال قرار می‌دهد، از خود می‌پرسد این جهان هستی آیا سازنده و مدبری دارد یا نه، و بر فرض داشتن آن، می‌توان به درک آن نایل شد یا نه؟ آیا او همه‌ی صفات کمالی را دار است یا نه؟ و یکی از صفات کمالی، حکیم بودن ذات متعال است؛ آنگاه این سؤال پیش می‌آید: به چه علت و حکمتی این خلقت را بنا نهاد، و غرض از خلقت آدمی و پدیده‌های دیگر چیست؟ آیا این خلقت آغاز و انجامی دارد یا نه؟ آیا در انجام چگونه خواهد شد؟ تکلیف آدمی با این همه اختلافها در عقاید و افکار چیست؟ آیا در مدتی که در این جهان به سر می‌برد، ناچار از تمدن و حکومت است؟ حکومتش چگونه است؟ آیا اعمال خودش چگونه است؟ اصلا در عالم حسن و قبحی وجود دارد و یا همه‌ی این حرفها

[ صفحه 144]

بافته‌ی خیال و اوهام است؟ آیا عمل و رفتار انسان راجع به خود و بستگان و جامعه‌اش چگونه است؟ این افکار و صدها از این قبیل سؤالها را باید این مجموعه‌ی الهی به اسم دین جوابگو باشد.
2.
جامعیت قرآن: ادعای قرآن آن است که این مجموعه‌ی به اسم دین اسلام آن چنان جامع است، که کتابش گواه صادق و غالب بر کتابهای آسمانی که درباره‌ی پاسخگویی به این سؤالها برای بشر فرود آمده، و جوابگوی همه‌ی پرسشها در همه‌ی موضوعها خداشناسی و جهان‌بینی و سایر موضوعها که تاکنون به فکر بشر رسیده و یا خواهد رسید. دلیل بر این ادعا آیه‌ی شریفه است، و درباره‌ی کتاب آسمانی، قرآن این چنین می‌فرماید:
«
و انزلنا الیک الکتاب بالحق مصدقا لما بین یدیه من الکتاب و مهیمنا علیه [110] ؛
ما کتاب را به حق به سوی تو فروفرستادیم که تصدیق کننده‌ی همه‌ی کتابهای آسمانی و حاکم بر آنهاست.»
پس کتاب الهی به همه‌ی کتابهایی که پاسخگوی سؤالها چه درباره‌ی خداشناسی و جهان‌بینی و سؤالهای دیگر بوده و دچار انحراف شده، نظارت و سیطره دارد. پس قرآن هم در اوج عظمت خود چنان است که پاسخگوی همه‌ی سؤالها و ضامن اصلاح همه‌ی ابعاد زندگی بشر می‌باشد.

[
صفحه 145]

جامعه‌ی اصلاح شده و تکامل یافته دارای خصلت ویژه‌ای است؛ چنان جامعه‌ای با عمل به دستورهای جامعه‌ی نمونه، الگویی برای همه‌ی جهانیان خواهد شد و آنان را از افراط و تفریط در همه‌ی شؤون اعتقادی و عملی و فردی و اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و در یک کلمه «آیین مملکت‌داری» بازداشته و بر آنان شاهد و مراقب بوده و از انحراف جلوگیری خواهد کرد. قرآن خطاب به جامعه‌ی اسلامی که پیروان اسلام هستند چنین می‌فرماید:
«
و کذلک جعلناکم امة وسطا لتکونوا شهداء علی الناس و یکون الرسول علیکم شهیدا [111] ؛
و بدین گونه شما را امتی میانه قرار دادیم، تا بر مردم گواه باشید، و پیامبر بر شما گواه باشد.»
مراد از شهید، مراقبت و نظارت است و این معنا از خود قرآن استفاده می‌شود. خدا از قول عیسی بن مریم علیه‌السلام نقل می‌کند که:
«
ما قلت لهم الا ما أمرتنی به ان اعبدوا الله ربی و ربکم و کنت علیهم شهیدا مادمت فیهم فلما توفیتنی کنت انت الرقیب علیهم و انت علی کل شی‌ء شهید [112] ؛
جز آنچه مرا بدان فرمان دادی (چیزی) به آنان نگفتم؛ (گفته‌ام) که: خدا، پروردگار من و پروردگار خود را عبادت کنید، و تا وقتی در میانشان بودم بر آنان گواه بودم؛ پس چون روح مرا گرفتی، تو خود بر

[ صفحه 146]

آنان نگهبان بودی، و تو بر هر چیز گواهی.»
از جمله‌ی «انت الرقیب علیهم» پس از «فلما توفیتنی» در قسمت دوم و در آخر آیه مجددا می‌فرماید: «و انت علی کل شی‌ء شهید» به دست می‌آید که شهید همان رقیب و ناظر می‌باشد. به طور خلاصه آنکه خدا از عیسی بن مریم علیه‌السلام بازخواست می‌کند که این انحراف در عقیده‌ی عیسویان و غلو و افراط درباره‌ی تو و مادرت که خدا می‌پندارند از کجا نشأت گرفته، و مگر تو مراقب آنها نبودی که نگذاری منحرف گردند!؟ جواب می‌دهد: مادامی که من در میانشان بودم، شهید و مانع از غلو و تجاوزشان بودم.
پس شهید از نظر خود قرآن، یعنی ناظر و مراقب، و با استفاده از این توجیه قرآنی، معنای آیه‌ی «و کذلک...» چنین می‌شود: ما مسلمانان را در تمام شؤون و جهتهای زندگی ناظر و مراقب جهانیان قرار دادیم؛ البته چنین نظارتی نه به تنهایی، بلکه در تحت نظارت و مراقبت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، زیرا در قرآن می‌فرماید:
«
هو سماکم المسلمین من قبل و فی هذا لیکون الرسول شهیدا علیکم و تکونوا شهداء علی الناس [113] ؛
و او پیش از قرآن و در قرآن شما را مسلمان نامید، تا رسول خدا بر شما ناظر و مراقب بر شما، و شما نیز ناظر و مراقب جهانیان باشید.»
3.
دین و پاسخ به مشکلات: حال دینی که می‌خواهد به همه‌ی

[ صفحه 147]

جهانیان ناظر و آنها را در همه‌ی جهتها از افراط و تفریط نگهداری کند، ناگزیر باید پاسخگوی همه‌ی سؤالها باشد و جواب کافی و لازم را بدهد، وگرنه افراد بشر در برابر سؤالها آرام نمی‌گیرد، و اگر جواب کافی یافت و از تنگنای سؤال «چرا» و «به چه علت»- که همواره در باطن انسانها هست- رهایی یافت، آرام می‌گیرد، و الا در ورطه‌ی افراط و یا تفریط دچار خواهد شد. چه اینکه بدون نور نبوت، انسان با وجود اختلاف عقیده‌ها در زمینه‌های گوناگون راه صواب را نپیموده و خلأ فکری خود را آن طوری که با سعادت واقعی او ارتباط دارد پر نخواهد ساخت. در چنین هنگامی که نور نبوت در میان نباشد، دین بالطبع کهنه و رو به افسردگی خواهد نهاد، و چون دین چنین است، می‌بینیم در آغاز نبوت رسول اکرم صلی الله علیه و آله از هر سو روی به حضرتش نهاده و سؤالهای گوناگون می‌نمودند، و دین جدید را بالفطره پاسخگوی همه‌ی جهتها می‌دانستند. و اینکه این همه در قرآن «یسئلونک» تکرار گردیده بر روی همین اساس است.
پس دین جهانی و باقی تا روز قیامت باید در همه ادوار و قرون به همه‌ی فکرها مسلط بوده و با اصلاح آنها و هدایت به حد وسط الهی، آنها را نگهداری و نظارت نماید؛ در غیر این صورت، اختلاط فکرهای دیگر آن را پوسیده خواهد نمود و باید همه‌ی افکار را تحت سیطره‌ی خود قرار بدهد، تا پویایی خود را حفظ نموده و از زوال مصون باشد.
4.
دین وسیله‌ی سلطنت نیست: باید هدف از قدرت یافتن و

[ صفحه 148]

خاضع کردن ملل دیگر، وسیله‌ای باشد برای داده‌های نوینی که به طور کلی حیات آنان را تجدید نماید؛ و اگر فقط هدف از استیلای بر دیگران سلطنت و فرمانروایی باشد، این همان است که قرآن از آن به «علو فی الارض» تعبیر فرموده و از آن بشدت تحذیر شده و فرموده: آخرت با سعادت از آن کسانی است که چنین هواهایی در سر نداشته باشند: «تلک الدار الاخرة نجعلها للذین لا یریدون علوا فی الارض و لا فسادا» [114] و چنین حالتی بالاتر از استکبار است. «استکبرت ام کنت من العالین» و از فرعون به بدی یاد می‌کند، آن جا که می‌گوید: «ان فرعون علی فی الارض». پس، از دیدگاه اسلام و قرآن به قدرت رسیدن وسیله است برای پیاده کردن معارف و علوم الهی، تا زمینه برای عمل به دستورهای سعادت‌آفرین فراهم شود.
5.
ضرورت پاسخ‌گویی به نیازهای علمی: پس از فتوحات و جهان‌گشایی که راه برای ملل متمدن قدیم، مانند هند و مصر و یونان و چین و سایر ملتهای دیگر باز شده و به اسلام روی آوردند، چون رسوبهایی از دین و افکار خود در آنان بود، می‌بایست دین تازه با تحرک فکری و اسلوب تازه با آن رسوبها به مبارزه پرداخته، تا بتواند آن افکار را تحت الشعاع قرار داده و بر آنها سیطره و غلبه داشته باشد، و اگر قدرت تحرک و طراوت نداشته باشد، همان افکار کهنه با توجیهات مختصری و تطبیق آن با دین جدید، چهره‌ی دین را دگرگون و

[ صفحه 149]

فرسوده ساخته و بلکه بدتر می‌کند.
چنین دینی که واجد تحرک و پویایی باشد، باید جوابها و راه حلهای گسترده و وسیع و کافی را در همه شؤون داشته باشد، تا بتواند در برخوردها مهیمن و غالب شود. آیا متصور است چنین دینی بدون شهید و مراقب باشد؟
بدون تردید چنین مکتبی باید قطب علمی داشته باشد که در تحت نظارت او اداره شود، و این نظارت در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله با خود پیامبر و پس از وی قطبی که بتواند چنین نظارتی داشته باشد، بجز اوصیای طاهرینش- که از گوشت و پوست و استخوان خود پیامبر هستند- چه کسی می‌تواند باشد، تا دین را پس از قدرت رسیدن و دوران بازسازی در همه‌ی جهتها اداره نماید، وگرنه دین پوسیده و کهنه می‌گردد، و دین بدون قیم و ناظر بسان شتر و گاو و پلنگی است که یک واحد مرکب از فکرهای التقاطی دیگران خواهد شد.
پس از طرح این مقدمه‌ها چنین نتیجه می‌گیریم که باید دین الهی در مقابل جولان فکری بشر که شعله‌ای از لایتناهی است و نقطه‌ی انجامی ندارد حرکت نموده و به تمام سؤالها پاسخ لازم و کافی را بدهد، وگرنه دین پوسیده و کهنه می‌شود و چنین دینی باید برخوردار از شاهد و مراقبی در هر عصر از طرف ذات احدیت باشد، تا بتواند پا به پای تکامل فکر بشری خلأ موجود را پر کند؛ لذا می‌بینیم که مولای متقیان علیه‌السلام مکرر می‌فرمود: «سلونی قبل ان تفقدونی؛ پیش از آنکه مرا نیابید، هر سؤالی دارید مطرح کنید.»

[
صفحه 150]

روی همین اساس است که صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام می‌فرماید: «سمل جلباب الدین؛ پوشش دین پوسیده شد» یعنی با انحراف خلافت از خلیفه‌ی حقیقی، دین الهی فاقد شاهد و مراقب و قطب علمی شد و چنین دینی به فرسودگی کشیده می‌شود، اگر چه کشورگشایی بشود و بر محیط جغرافیایی اسلام افزوده گردد، بدون اینکه دین تازه با افکار نو خود مرزهای تفکر را بگشاید و خلأ فکری آن جوامع را پر کند، و نشانه‌ی چنین فرسودگی هم اکنون پس از چهارده قرن بخوبی مشاهده می‌شود.
اسلام گرچه مرزهای هندوستان و دیگر کشورها را گشود، ولی از نظر فکری در دیار هندوستان مغلوب افکار تند بوداییان شد و به صورت اسلام تصوفی به قلب اسلام برگشت و آن هم با آن همه فرقه‌های گوناگون.
از این طرف در مقابل فلسفه‌ی یونان نتوانست توجیه‌های لازم را ارائه دهد، قهرا مطالب فیلسوفان یونان در لباس اسلام به محیط اسلامی برگشت. آری می‌بینیم بدین سان دینی که فاقد شاهد و مراقب شد، این چنین فرسوده می‌شود که با انحطاط و ضعف فکری و علمی مسلمانان، کار به جایی رسید که می‌بایست مسلمانان تحرک علمی داشته و شاهد و ناظر بر مردم جهانیان باشند. هم اینک برای حل کوچکترین مسأله‌ی علمی خود باید مستشار از خارج بیاورند. حتی آثار این فرسودگی در زمان خلیفه‌ی دوم بخوبی مشاهده می‌شود. علمای یهود و نصارا برای رفع مشکلهای علمی می‌آمدند و از فن

[ صفحه 151]

الهیات سؤال می‌کردند، ولی جوابی دریافت نکرده و در عوض تکفیر می‌شدند و به قول سعدی:

چو حجت نباشد جفاخوی را
به پرخاش درهم کشد روی را

سیمای خلیفه‌ی اول قبل از اسلام

متن: و نطق کاظم الغاوین و نبغ خامل الافلین، و هدر فنیق المبطلین فخطر فی عرصاتکم.
شرح: خشم فروخورده‌ی گمراهان به سخن درآمد، و گمنامان پست مرتبه ظاهر شدند، و پیشتازان باطل‌گرا در عرصه‌ی شما میدان‌داری نمودند.
این سه عنوان تعبیر از یک فرد است که فعلا با غروب آفتاب نبوت و رسالت، خفاش‌وار میدان‌داری می‌نماید.
خلیفه‌ی اول در اینکه قبل از انقلاب رسم و عنوانی نداشته، عامه در کتابهای خودشان متعرض شده‌اند. از باب نمونه ابن‌اثیر در النهایه می‌گوید: «فی حدیث ابی‌بکر و النسابه: انک من زمعات قریش، الزمعه بالتحریک التلعة الصغیره ای لست من اشرافهم» [115] و جوهری در صحاح می‌گوید: «الزمع رذال المال یقال هو من زمعهم». در استیعاب آورده: «لما بویع لابی بکر جاء ابوسفیان بن حرب الی علی- صلوات الله علیه-

[
صفحه 152]

فقال غلبکم علی هذا الامر ارذل بیت فی قریش!»
ابن ابی‌الحدید در شرح نهج‌البلاغه آورده که زبیر بن بکار در موفقیات حکایت کرده که ابوبکر در جاهلیت به قیس بن عاصم منقری گفت: «ما حملک علی ان وأدت؟ چه چیز تو را وادار کرد که دختر خود را زنده بگور بکنی؟ گفت: «مخافة ان یخلف علیهن مثلک؛ ترسیدم مثل تو بر آنها صاحب و شوهر گردد.»
باز ابن ابی‌الحدید در شرح خود آورده: «عبدالملک بن مروان در جواب نامه‌ی مصعب بن زبیر نوشت: «اما ما ذکرت من وفائک فلعمری لقد وفی ابوک (زبیر) لتیم و عدی بعداء قریش و زعانفها؛ اما آنچه که نوشتی از وفای خودت، به جان خودم سوگند! پدرت به تیم و عدی، مطرودان و اراذل قریش، وفا نمود. (زعانف: جمع زعنف: رذل و پست).
در استیعاب از سعید بن مسیب نقل کرده:
«
قال لما قبض رسول الله ارتجت مکة فسمع بذلک ابوقحافه فقال ما هذا؟ قالوا قبض رسول الله صلی الله علیه و آله قال امر جلل. قال فمن ولی بعده قالوا ابنک! قال فهل رضیت بذلک، بنو عبدمناف و بنو المغیرة قالوا نعم. قال لامانع ما اعطی الله، و لا معطی لما منعه الله [116] ؛گفت: وقتی که روح رسول خدا صلی الله علیه و آله به ملأ اعلی پیوست،

[ صفحه 153]

صدایی در مکه پیچید و ابوقحافه آن صدا را شنید و گفت: چیست این صدا؟ گفتند: رسول خدا صلی الله علیه و آله رحلت فرمود. گفت: اتفاق بزرگی است. گفت: چه کسی بعد از او زمام امور را به دست خواهد گرفت؟ گفتند: پسر تو! گفت: به این مسأله پسران عبدمناف و پسران مغیره رضایت داده‌اند؟ گفتند: آری. گفت: هیچ کس مانع از عطای الهی و هیچ بخشنده‌ای بر چیزی که خدا او را منع کند نخواهد شد.»کلبی در کتاب «مثالب صحابه» آورده:
«
لم یکن له نسب شریف و لا حسب منیف و کان فی الاسلام خیاطا و فی الجاهلیة معلم الصبیان و نعم ما قیل- کفی للمرء نقصا ان یقال، بانه معلم اطفال و ان کان فاضلا- و کان ابوه سلبی الحال ضعیفا و کان کسبه اکثر عمره من صید القماری و الدماسی لا یقدر علی غیره فلما عمی و عجز ابنه عن القیام به التجاء الی عبدالله بن جذعان من رؤساء مکة فنصبه ینادی علی مائدته کل یوم لاحضار الاضیاف و جعل له علی ذلک ما یعونه من الطعام؛
ابوبکر دارای نسب شریف و خاندان نجیب و اصیل نبود، و هنگامی که اسلام را پذیرفت خیاطی می‌کرد و در زمان جاهلیت معلم بچه‌ها بود، و چه خوب سروده شاعر: برای نقصان شخصی کفایت می‌کند که بگویند: او معلم اطفال بوده، اگرچه فاضل و دانشمند هم باشد؛ و پدرش شخص وارونه حال و ضعیفی بود و اکثر عمرش را به

[ صفحه 154]

صید کبوتر و... می‌پرداخت و چیز دیگری قادر نبود تا کور شد و پسرش از رسیدگی به وی ناتوان شد، به عبدالله بن جذعان، از رؤسای مکه، ملتجی شد و او هم او را برای صدا زدن مهمانان روزانه برگمارد و از این باب بر او مقرری قرار داد.»
ابن‌حجر در «صواعق محرقه» آورده:
«
و اخرج الحاکم ان ابا قحافه لما سمع بولایة ابنه، قال هل رضی بذلک بنو عبدمناف و بنو المغیرة. قالوا نعم. قال: اللهم لا واضع لما رفعت و لا رافع لما وضعت؛
حاکم می‌گوید: وقتی که ابوقحافه خلافت پسرش را شنید، گفت: آیا به این امر بنو عبدمنات و بنو مغیره راضی هستند؟ گفتند: آری. گفت: بارالها! کسی را تو بلند کنی کسی نمی‌تواند او را فرونشاند، و کسی را که تو فرونشانی کسی نمی‌تواند او را بلند کند.»
در کتاب «الزام النواصب» آمده: «اجمع النسابون ان اباقحافه کان یعلم اولاد الیهود؛ علمای نسب اجماع دارند که ابوقحافه اولاد یهود را درس می‌داده.»
در عبارت پیشین خطبه‌ی حضرت زهرا علیهاالسلام، جمله‌ی «ظهر فیکم حسیکة النفاق» که جواب از جمله‌ی «لما اختار الله...» [117] است، اشاره به یکی از خواص شیطان است که قرآن کریم با اشاره به آن می‌فرماید: «من شر الوسواس الخناس». در مجمع البحرین گفته:

[
صفحه 155]

وسواس خناس؛ یعنی، شیطان، زیرا خنس؛ یعنی، چیزی پس از پنهان شدن باز ظاهر شود، و این یکی از خصلتهای شیطان است؛ وقتی که انسان خدا را متذکر شد، پنهان شده و وقتی از قلب یاد خدا رفت بیرون می‌آید. و رسول خدا صلی الله علیه و آله را قرآن ذکر می‌نامد: «فاتقوا الله یا اولی الالباب الذین آمنوا قد انزل الله الیکم ذکرا، رسولا یتلوا علیکم آیات الله [118] ؛ ای صاحبان عقل که ایمان آورده‌اید! از خدا پروا داشته باشید! چه اینکه به تحقیق خدا بر شما ذکر و رسولی فرستاد که بر شما آیات خدا را می‌خواند.»
پس بنابراین ذکر خداوندی (رسول اکرم صلی الله علیه و آله) از میان شما غایب شد، نوبت چگونه به شیطان خناس می‌رسد که نطق بکند و اظهار وجود نماید!

توبیخ انصار!

متن: «و اطلع الشیطان من مغرزه هاتفا بکم فالفاکم لدعوته مستجیبین و للغرة فیه ملاحظین، ثم استنهضکم فوجدکم خفافا و احمشکم فالفاکم غضابا فوسمتم غیر ابلکم و اوردتم غیر شربکم، هذا و العهد قریب و الکلم رحیب و الجرح لما یندمل و الرسول لما یقبر؛
و شیطان از نهانگاه خود سر درآورد و شما را به سوی خود خواند

[ صفحه 156]

و شما را به دعوت خود پذیرا یافت و بر فریبش آماده، سپس شما را به قیام کردن فراخواند، شما را بسیار چالاک یافت و به هیجان آورد، دید که در راه او چه خشمناک می‌باشید و در نتیجه مرکبی غیر از مرکب خودتان برای خود انتخاب کردید، و بر چشمه آبی را ندید که شما را در آن نصیبی نخواهد بود. این شتابزدگیها انجام گرفت، هنوز دیری از رحلت پیامبر نگذشته و جراحت درونی ما در فراق رسول اکرم صلی الله علیه و آله التیام نپذیرفته، و پیکر پاکش به خاک سپرده نشده است!»
شرح: سیاق این چند جمله، سیاق توبیخ و سرزنش است، و چون لحن آن بسیار تند است، حتما کارهایی که پس از رحلت رسول اکرم صلی الله علیه و آله صورت گرفته، همه نه از راه قهر و غلبه و بدون اختیار و علاقه بود، بلکه همگی از راه رضا و رغبت و کمال میل بوده، و چون چنین است سزاوار توبیخ و سرزنش مؤکد می‌باشد.
در جمله‌های شریفه‌ی فوق دو قسم هماهنگی با قرآن کریم از شریکة القران به نظر می‌آید: هماهنگی لفظی و معنوی؛ هماهنگی لفظی در به کار بردن لفظ خفاف که در قرآن کریم آمده: «انفروا خفافا و ثقالا [119] ؛ به طور دسته جمعی به بیرون شهر چه سبکبار و چه گران بار کوچ کنید» و هماهنگی معنوی را در به کار بردن لفظ استجابت نه اجابت، که آن نیز در چندین مورد از قرآن کریم به صورتهای مختلف آمده، اعمال فرموده.

[
صفحه 157]

یادگار نبوت- صلوات الله علیها- حاضران جلسه‌ی سخنوری را- که اکثر آنان را انصار تشکیل می‌داد- توبیخ می‌فرماید که شما با آن همه سوابق درخشان خدمت به اسلام از عهده‌ی امتحان الهی برنیامدید و با سهل‌انگاری و کمال میل و علاقه، امامت و خلافت کبرای الهی را از بین بردید، و این آمادگی کامل را با دو گونه بیان مجسم می‌فرماید:
1.
فألفاکم لدعوته مستجیبین: استجابت دعوت و نه اجابت که در آن اشاره به گفتار خود ابلیس است:
«
و قال الشیطان لما قضی الامر إن الله وعدکم وعد الحق و وعدتکم فأخلفتکم و ما کان لی علیکم من سلطان الا ان دعوتکم فاستجبتم لی فلا تلومونی و لوموا انفسکم [120] ؛ و شیطان هنگامی که کار تمام شد (و حکم شقاوت کافران صادر گردید) گفت: نبود مرا به شما قدرت و تسلطی جز اینکه شما را (به سوی باطل) خواندم، پس شما آن را با جان و دل پذیرفتید، پس مرا ملامت نکنید و خود را ملامت کنید» فی المثل اگر گفتم برو کلاه فلانی را بیاور! علاوه بر آن شما سر را هم آوردید! شما شیطان را نه تنها اجابت، بلکه از جان و دل او را استجابت نموده و به او رضا و رغبت داشتید.»
2.
و للغرة فیه ملاحظین: در مصباح المنیر آمده: لحظته بالعین، و لحظت الیه راقبته و نظرت الیه بمؤخر العین عن یمین و یسار

[ صفحه 158]

و هو اشد التفاتا من الشزر؛ یعنی، نگریستم با چشم و نگاه کردم به سوی او، یعنی او را کاملا پاییدم و نگاه کردم به سوی او با دو طرف چشم از راست و چپ، و این تعبیر توجه بیشتر را می‌رساند از اینکه گفته شود: نظرت الیه شزرا؛ یعنی، او را تند و خیره نگاه کردم. صدیقه‌ی طاهره:- صلوات الله علیها- «لحظ» را با باء و الی تعدیه نفرمود و بلکه با «فی» و للغرة فیه ملاحظین تعبیر فرمود، تا توجه و التفات کامل را برساند؛ مانند قرآن کریم که کلمه‌ی «نظر» را با حرف الی و باء تعدیه نفرمود، آن جا که فرمود: «فنظر نظرة فی النجوم، فقال انی سقیم» [121] یعنی ابراهیم علیه‌السلام نگاه خود را به ستارگان دوخت و مستقر ساخت. در این آیه، خدای متعال کلمه‌ی نظر که مرادف لحظ می‌باشد را با فی تعدیه فرمود، تا برساند نگاه کردن ابراهیم به ستارگان (مانند: نگاه کردن ستاره‌شناس) همراه با دوختن چشم و تعمق و تدبر بوده و لذا با فاء (تفریع: نتیجه گرفتن) عطف فرموده و گفت: «فقال انی سقیم». استفاده‌ی بیماری از ستارگان، فقط از عهده‌ی ستاره‌شناس ساخته است نه از هر نگاه سطحی.
در این جمله هم شریکة القرآن می‌فرماید: شما هم تمام چشمتان را به شیطان و به دعوت فریب‌آمیز او دوخته بودید و شیطان زمینه را در شما کاملا مهیا دید، حال که زمینه کاملا مهیا شد «ثم استنهضکم» او هم شما را به نهضت طلبید. شریکة القرآن این جمله را به ثم عطف

[ صفحه 159]

فرمود تا فاصله و بعد بسیار این خیزش را در برابر خلافت الهی برساند، زیرا میان انصار- که محفوف به آثار نبوت و مندهش از نزول قرآن بودند و در راه اسلام متحمل زحمتها و مشقتهایی گردیدند، و پیامبر عظیم الشأن اسلام صلی الله علیه و آله آن همه به خلافت بلافصل مولای متقیان علیه‌السلام تأکیدهای فراوان فرموده بود- این سابقه‌ها کجا و نادیده گرفتن آن عهدها و زیر پا گذاشتن آن همه پیمانها و میثاقهای مؤکد کجا!
این چنین عطفی مانند عطف به ثم در این آیه‌ی شریفه است:
«
الحمد لله الذی خلق السموات و الارض و جعل الظلمات و النور ثم الذین کفروا بربهم یعدلون [122] ؛
سپاس مخصوص خداوندی است که آسمانها و زمین را آفرید و تاریکیها و نور را قرار داد (با این همه که مانند و عدیلی ندارد و فاصله‌ی بسیار بین خدا و بتها هست) سپس کافران به خدا مانند و عدیل قرار می‌دهند!»
«
فوجدکم خفافا و احمشکم فألفاکم غضابا؛
شیطان دید عجب سبکبال و چالاک هستید و از تهیج او چقدر غضبناک و مصمم در اجرای فرمانش می‌باشید.
دو نمونه از چالاکی آنان در فرمان بردن از شیطان:
1.
سید بزرگوار، صاحب الکرامات الباهرة، رضی الدین

[ صفحه 160]

ابوالقاسم علی بن موسی بن جعفر بن محمد الطاووس الحسنی الحسینی، در کتاب نفیس کشف المهجة (ص 43) آورده:
«
سزاوار آن بود که ماجرای سقیفه را مستور بدارند و آنچه که مایه‌ی رسوایی است آشکار ننمایند. چه رسوایی از آن بالاتر که پیکر پیامبر مفترض الطاعه را که خدا امر به تعظیم و بزرگ داشتن فرموده و هم او سبب آنچه به سعادت دنیا و آخرت رسیده‌اند گشته، همچنان انداختند و آن قدر صبر نکردند تا آن پیکر مقدس را غسل و کفن نموده و حق مصیبت بزرگ از دست رفتن چنان پیامبر عظیم الشأن را ادا نمایند، بلکه با کمال شتابزدگی پیکر پاکش را بی غسل رها کرده و خود در طلب ریاست و دنیاداری شدند؛ دنیایی که خدای متعال آنها را به زهد در آن امر فرموده، و آن چنان رها کردند که گوئیا در آرزوی مرگش بوده‌اند!»
2.
فقید علم و تشیع، شهید آیة الله سید محمدباقر صدر- رضوان الله علیه- در کتاب فدک (ص 83) آورده:
«
اما انصار در بی اهمیت شمردن و بی اعتنایی به نصوص خلافت کبرای الهی (در خصوص مولای متقیان- صلوات الله علیه-) به همه‌ی مسلمانان سبقت جستند! هنگامی که حرص خلافت و آز امارت آنان را واداشت که در سقیفه بنی‌ساعده مجلس شورایی تشکیل بدهند تا به یکی از قبیله‌ی انصار بیعت گیرند، و در نتیجه مولای متقیان- صلوات الله علیه- نتوانست در وقت احتجاج به خلافت خود و تثبیت آن از طریق نصوص و روایات نبوی، گواهان و همراهی از

[ صفحه 161]

انصار در جهت تحکیم- خلافت منصوص- پیدا کند، زیرا اگر بعد از صورت گرفتن بیعت به صحت آن نصوص شهادت می‌دادند، مسلما گرفتار تناقض ننگینی می‌شدند.»

 
       
پنج شنبه 24 تیر 1395  10:54 PM
تشکرات از این پست
mehdi0014 nazaninfatemeh ghiyase65 nargesza
دسترسی سریع به انجمن ها