0

جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال 23و 24)

 
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال 23و 24)

جلد 2

 

مقدمه

در شهر زنجان در ایام فاطمیه‌ی اول رسم خوبی است؛ بازار سه روز به مناسبت مصیبت زهرای اطهر علیهاالسلام تعطیل می‌شود [1] و مردم در مساجد جمع شده و عزاداری نموده، و در ضمن از بیانات علمای شهر استفاده می‌نمایند.
شهر زنجان خصوصیتی که دارد این است که علمای آن شهر علاوه بر سمت،امام جماعت و تدریس، باید منبر هم بروند و مثل شهرهای دیگر نیست که امام جماعت شدن قابل تفکیک از منبر رفتن باشد؛ لذا می‌بینیم امام جماعت، شخصی و منبر را کسی دیگر اداره می‌کند و روی همین سنت، علمای بزرگی در آن شهر به منبر رفته و مردم آن شهر با منبرهای پرمحتوای بزرگان علم، تربیت یافته‌اند و مجتهدان بزرگی در آن شهر وظیفه تبلیغ را به دوش داشتند. بر همین اساس، نوعا واعظانی که از بیرون وارد این شهر می‌شدند، مورد استقبال قرار نمی‌گرفتند، روی این جهت بود که مردم پای منبر عالمان درس خوانده زیاد نشسته بودند و مطالب تازه واردان چندان جلوه نمی‌کرد. روی همین تقیدی که

[ صفحه 14]

در آن شهر هست، در ایامی که در زنجان بودم، در این سه روز منبر می‌رفتم و نوعا محور سخن «خطبه صدیقه طاهره علیهاالسلام» بود.
یادم هست قبل از سال 42 بود، در ایام فاطمیه علیهاالسلام یک شب در خواب، حضرت آیت الله، نابغه‌ی دهر، حاج شیخ محمد حسین اصفهانی (غروی) صاحب حاشیه‌ی بی‌نظیر کفایه و مکاسب شیخ اعظم- قدس‌سرهما- که در اوان اول تکلیف به دستور حضرت والد- قدس‌سره- از ایشان تقلید می‌کردم را دیدم. ایشان در عالم رؤیا به من فرمودند که از صدیقه طاهره علیهاالسلام برای شما دستوری دارم؛ ایشان به من فرمودند که به شما بگویم که شما خطبه‌ی آن طاهره‌ی مرضیه علیهاالسلام را شرح کنید. از خواب بیدار شدم و از همان ایام یادداشتهایی برداشتم و شرح بسیار مفصلی فراهم شد که شاید قسمت فدک آن درخور یک کتاب مستقل باشد.بعد به پیشنهاد بعضی، آن شرح مفصل را تلخیص نموده و اکنون در دو جلد (که جلد اول: بخش معارف خطبه و جلد دوم: بخش تشریح اوضاع مسلمانان پس از رحلت پیامبر عظیم‌الشأن اسلام صلی الله علیه و آله است) تقدیم دوستداران اهل بیت علیهم‌السلام می‌نمایم.
امیدوارم که این سعی ناچیز مورد قبول قرین الشرف، صدیقه طاهره علیهاالسلام واقع شود، آمین!

[ صفحه 17]
 

ای مردم! بدانید که من فاطمه‌ام

 

اشاره

ثم قالت: ایها الناس!
اعلموا انی فاطمة!
و ابی محمد
اقول عودا و بداء
و لا اقول ما اقول غلطا و لا افعل ما افعل شططا
لقد جائکم رسول من انفسکم عزیز علیه ما عنتم حریص
علیکم بالمؤمنین رؤوف رحیم [2] .
فان تعزوه و تعرفوه تجدوه ابی دون نسائکم
و اخا ابن عمی دون رجالکم
و لنعم المعزی الیه صلی الله علیه و آله
فبلغ الرسالة صادعا بالنذارة
مائلا علی مدرجة المشرکین
ضاربا ثبجهم، آخذا باکظامهم
داعیا الی سبیل ربه بالحکمة و الموعظة الحسنة

[ صفحه 18]

یکسر الأصنام
و ینکت الهام
حتی انهزم الجمع و ولوا الدبر
حتی تفری اللیل عن صبحه
و اسفر الحق عن محضه
و نطق زعیم الدین
و خرست شقاشق الشیاطین
وطاح وشیظ النفاق
و انحلت عقد الکفر و الشقاق
و فهتم بکلمة الاخلاص
و نفر من البیض الخماص
و کنتم علی شفا حفرة من النار
مذقة الشارب، و نهزة الطامع
و قبسة العجلان
و موطئ الأقدام
تشربون الطرق، و تقتاتون القد و الورق
اذلة خاسئین
تخافون ان یتخطفکم الناس من حولکم
فانقذکم الله تعالی بمحمد صلی الله علیه و آله
بعد اللتیا و التی
بعد ان منی ببهم الرجال

[ صفحه 19]

و ذوبان العرب
و مردة اهل الکتاب
کلما اوقدوا نارا للحرب اطفأها الله
او نجم قرن للشیطان
او فغرت فاغرة من المشرکین
قذف اخاه فی لهواتها
فلا ینکفی حتی یطأ صماخها باخمصه
و یخمد لهبها بسیفه
مکدودا فی ذات الله
مجتهدا فی امر الله
قریبا من رسول الله
سیدا فی اولیاء الله
مشمرا ناصحا، مجدا کادحا
و انتم فی رفاهیة من العیش
وادعون فاکهون آمنون
تتربصون بنا الدوائر
تتوکفون الأخبار
و تنکصون عند النزال
و تفرون من القتال.
آنگاه خطاب به حاضران در مسجد گفت: ای مردم!

[ صفحه 20]

بدانید من بی شبهه فاطمه هستم
و پدرم محمد صلی الله علیه و آله.
این نخستین و آخرین گفتار من با شماست.
آنچه را که می‌گویم نه از راه صواب به خطا رفته و نه بعمد از آن کجروی دارم.
چیزی که قابل تردید نیست؛ از میان خودتان پیامبری به سوی شما آمد.
و آنچه که رنج شما در آن بود بر وی سخت گران بود و حریص بر سعادت شما و سخت مهربان و دارای عفو و بخشش بود
و چنانچه این پیامبر را شناسایی کنید، می‌بینید که پدر من است و نه پدر زنان شما و برادر پسر عمم و نه برادر مردهای شما می‌باشد.
وه! چه نیکو نسبتی، درود خدا بر وی و فرزندانش باد!
او رسالت خود را در حالی که صفهای مشرکان را می‌شکافت
و از راه آنها سخت برکنار بود،
همچنان بر گروه مشرکان می‌کوفت
که راه نفس کشیدن بر آنان می‌گرفت
و به راه پروردگارش به حکمت و اندرز نیکو می‌خواند
و بتها را در هم می‌شکست
و سرهای مشرکان را به زمین می‌انداخت، ابلاغ کرد.
سرانجام، سپاه گردآمده‌ی دشمن شکست خورد و عقب‌نشینی کرد
و بامداد اسلام از افق تاریک شرک به درآمد
و چهره‌ی تابناک حق جلوه‌گر شد

[ صفحه 21]

و زعیم دین لب به سخن گشود
و آوای شیاطین، خاموش
و گروهک نفاق، هلاک
و همبستگی کفر و نفاق از هم متلاشی شد
و شما مردم کلمه‌ی اخلاص (لا اله الا الله) را
به همراه گروهی از مجاهدان سفیدرو به زبان راندید
و شما قبل از رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله در نزدیکی آتش سهمناک نابودی بودید
و در حقارت به مانند آبکی در دهان و لقمه‌ای روی زبان- که هضم و بلعیدن آن بسیار آسان-
و پاره آتشی که شتابزده‌ای آن را برباید
و زورمندان در زیر پایشان لگدمال کنند بودید
و از گندابی می‌نوشیدید و از گوشت مردار خشکیده تغذیه می‌کردید
و در ذلت بودید و مطرود از اجتماع بشری به سر می‌بردید
و همواره در بیم ابرقدرتهای اطرافتان بودید که هستی شما را نربایند.
در این هنگام بود که خدای متعال شما را از چنان وضع فلاکت‌بار و شرایط سخت، به وسیله محمد صلی الله علیه و آله نجات بخشید؛
اما نجاتی از پس حوادث بزرگ و کوچک
و از پس دست و پنجه نرم کردن با مردان دلیر
و گرگان عرب!
و شورشیان اهل کتاب.
هر وقت آتش جنگی به پا می‌شد،

[ صفحه 22]

یا شاخی از شیطان نمودار می‌شد
و یا دهانی از مشرکان برای فروبردن شما گشوده می‌شد،
پدرم برادرش را (مولا- صلوات الله علیه-)
به گلوگاه آن حوادث هولناک گسیل می‌داشت.
او هم با پایمردی تا سر آن فتنه‌انگیزان را به خاک نمی‌مالید
و با شمشیر شرربارش آتش فتنه را خاموش نمی‌کرد برنمی‌گشت
او در راه خدا رنج‌پذیر!
کوشا در اجرای فرمان او،
پیوسته نزدیک به رسول خدا، با پیوند نزدیک رسول خدا صلی الله علیه و آله،
سروری از اولیای خدا
و همیشه آماده برای جهاد، خالص و زحمتکش و کوشا در راه اسلام بود؛
اما شما در کمال آسایش خاطر، راحت و در ایمنی،
در انتظار هلاکت ما
و جویای خبر سقوط مجاهدان اسلام به سر می‌بردید
و به هنگام نبرد رویاروی، عقب‌نشینی کرده و از کارزار فرار می‌کردید.

توضیح مفردات

عودا و بدأ: آخرین و اولین گفتارم.
غلط: اشتباه کردن در سخن؛ لذا فرمود: لا اقول ما اقول غلطا.

[ صفحه 23]

شطط: دوری و تجاوز از حق، افراط در دوری در مکان، مانند شطت الدار؛ یعنی، خانه بسیار دور است و در حکم، مانند آن که در آیه‌ی شریفه آمده: «لقد قلنا اذا شططا؛ یعنی، گفتار بسیار دور از حقیقت گفته‌ایم.»
عزیز علیه: دشوار و گران است بر او.
ما عنتم: آنچه موجب مشقت و دشواری شما باشد.
حریص علیکم: بسیار مشتاق و خواهان.
تعزوه: نسبت بدهید او را.
صادعا: از صدع: آشکار کردن و شکافتن و به جای آوردن فرمان.
مدرجه: راه و محله و مرکز.
نذاره: به کسر نون از ماده انذار: بیم دادن.
مائلا: اگر مائلا علی مدرجة المشرکین باشد، به معنای در حالی که حمله می‌برد به مرکز مشرکان؛ اگر مائلا عن مدرجة المشرکین باشد؛ یعنی، از راه و مرکز مشرکان، منحرف بود.
ثبج: وسط هر چیز و عمده‌ی آن، میان پشت و کتف.
اکظام: جمع کظم (به فتح کاف و ظا): گلو، دهان، راه تنفس.
ینکت: با نون و تا از نکت: به روانداختن، به سر درافکندن را می‌گویند؛ طعنه فنکته: شمشیر زد او را، پس به سر درافکند.
الهام: جمع هامه: سرها، کنایه از بزرگان قوم.
انهزم: شکست خورد.
ولوا الدبر: پشت برگرداندند، کنایه از شکست.

[ صفحه 24]

تفری اللیل عن صبحه: شب شکافت صبح را.
اسفر: روشن شد.
محض: خالص.
شقاشق: جمع شقشقه (به کسر شین اول و دوم): آنچه اشتر مست از دهان بیرون کند، کنایه از سخنوری است.
طاح: هلاک شد.
وشیظ: مردمان رذل و پست و جلف. جوهری گوید: وشیظ: برخی از مردم هستند که دارای ریشه واحدی نباشند و در مقابل، وسیط؛ یعنی، شریف.
انحلت: گشوده شد.
عقد: جمع عقده: گره‌ها.
شقاق: مخالفت و عناد.
فهتم: به زبان آوردید.
کلمة الاخلاص: کلمه‌ی لا اله الا الله.
نفر: مردم (کمتر از ده نفر و به بیشتر از ده نفر گفته نمی‌شود).
بیض: به کسر با،جمع ابیض: سفیدپوستان.
خماص: جمع اخمص: گرسنگان؛ فی نفر من البیض الخماص: در میان گروهی از سفیدرویان گرسنه شکم بر اثر روزه (کنایه از اهل ورع و تقواست).
شفاء: به فتح شین: طرف هر چیز و کنار آن، شفا حفرة: کنار گودال.

[ صفحه 25]

مذقة: به ضم میم: نوشابه‌ی اندک آب؛ مذقة الشارب: نوشیدن یک جرعه آب.
نهزة: به ضم نون و سکون ها و فتح زا: فرصت.
قبسة: به ضم قاف: شعله کوچک آتش؛ قبسة العجلان: شعله‌ای از آتش که شخص با شتاب و عجله بردارد (کنایه از حقارت و پستی در برابر قدرتهای بزرگ آن عصر است).
موطی‌ء: به فتح میم و طا: لگدکوب؛ «وطئ الاقدام» مثل مشهوری است در مذلت و مغلوبیت و در این جا مراد، لگدکوب ملتهاست.
الطرق: به فتح طا و سکون را: گنداب، آب آمیخته به بول شتر.
تقتاتون: از قوت به معنای غذا؛ یعنی، آذوقه خود قرار می‌دادید.
القد: به کسر قاف و تشدید دال: پوست بز دباغی نشده (کنایه از اشیای پست است، و احتمال دارد از قدید؛ یعنی، گوشت خشک شده در آفتاب باشد، و در نسخه‌ای «ورق» برگ درخت است).
تقتاتون القد: قوت قرار می‌دادید از پوست دباغی نشده‌ی چهارپایان (کنایه از وخامت اوضاع اقتصادی است).
اذله: جمع ذلیل: خوارها و زبونها.
خاسئین: جمع خاسئ: ذلیل و رانده شده (کنایه از مطرود بودن است) و در آیه‌ی شریفه است: «کونوا قردة خاسئین»- خطاب به طاغیان بنی‌اسرائیل-: بشوید بوزینه‌ها در حالی که پست و رانده

[ صفحه 26]

شده‌اید، و در دعاهاست: «و اخسأ شیطانی» به همزه وصل؛ یعنی، شیطان مرا از من ذلیل و دور کن!
یتخطفکم: بربایند، از تخطف: ربودن با سرعت.
انقذکم: نجات بخشید.
اللتیا و التی: به فتح لام در اللتیا: رویدادهای بزرگ و کوچک.
ذؤبان: به ضم ذال و سکون همزه، جمع ذئب: گرگان.
ذؤبان العرب: سرکردگان عرب (کنایه از خطرناک بودن آنهاست).
منی: به ضم میم و کسر نون: گرفتار شد.
بهم الرجال: به ضم با و فتح ها (مثل غرف جمع غرفه): مردان دلیر؛ بهم جمع بهمة.
مردة: به فتح میم و را و دال، جمع مارد: طغیانگران و سرکشان.
أطفاها: فعل ماضی از إطفأ، به معنای خاموش کردن.
نجم: آشکار شد؛ نجم: (به سکون جیم) آشکار شدن و روییدن گیاهها.
قرن: به فتح قاف و سکون را: شاخ.
فغرت: به فتح فا و غین: گشوده شد؛ فغر فاغرة: گشوده شد دهانی، ظاهرا در گشوده شدن دهان استعمال می‌شود. در صحیفه‌ی ملکوتیه‌ی سجادیه- صلوات الله علیه- است: «اعوذ بک من عقاربها الفاغرة افواهها؛ بار الها! پناه می‌برم به تو از عقربهای جهنم که دهانهای خود را گشوده‌اند.»
قذف: فعل ماضی از قذف: انداختن.

[ صفحه 27]

لهوات: به فتح لام و ها، جمع لهاة بر وزن حصاة: زبانک دهان (کنایه از محل احاطه و گلوگاه دشمن و وسط معرکه جنگ).
فلاینکفئ: برنمی‌گشت، دست‌بردار نبود.
یطأ: مضارع از مصدر وطی‌ء: لگدکوب می‌کرد.
صماخ: به کسر صاد: سوراخ گوش و خود گوش؛ یطأ صماخها، (کنایه‌ی از بین بردن و سرکوب نمودن).
أخمص: به فتح همزه و سکون خا و فتح میم، بر وزن احمر: فرورفتگی کف پای که به زمین نمی‌رسد.
اخماد: مصدر: خاموش کردن.
لهبها: لهب بر وزن فرس، به فتح لام و هاء: شعله آتش که همراهش دود نباشد.
مکدود: اسم مفعول از کد، به فتح کاف: رنج‌پذیر، رنج‌بر.
مشمرا: اسم فاعل از «شمر ازاره عن ساقه»: بالا زد پیراهن خود را از ساق پا (کنایه از آمادگی کامل و مصمم بودن برای خدمتگزاری).
کادح: رنجبر، زحمتکش. مجتهد: بسیار کوشا و نستوه.
رفاهیة: تن‌آسایی؛ رفاهیة من العیش: در فراخی زندگی، و در نسخه‌ای به جای رفاهیة «بلهنیة من العیش» آمده که به همان معناست.
وادعون: آسوده خیالان، تن آسایان (جمع ودیع یا وادع).
فاکهون: مزاح‌کنندگان.

[ صفحه 28]

دوائر: جمع دایره: به حوادث نامطلوب دایره می‌گویند. در قرآن کریم است: «علیهم دائرة السوء؛ بر آنها باد حوادث و رویدادهای بد و تلخ.»
تتربصون: انتظار می‌کشیدید.
تتوکفون: توقع می‌داشتید، از مصدر توکف: توقع داشتن.
تنکصون: از آن خیری که به طرف آن رفته بودید برمی‌گشتید، عقب‌نشینی می‌کردید
نزال: به کسر نون: رویارویی دو طرف در جنگ.

 
       
چهارشنبه 23 تیر 1395  9:05 AM
تشکرات از این پست
ghiyase65 nazaninfatemeh mehdi0014 mmpbabalhavaej mansoor67 fsmuosavi ghasemn rozgol galaxy_gerash
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

پاسخ به:جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال 1)

فاطمه بر معرفی خود تأکید می‌کند

متن: ثم قالت: ایها الناس! اعلموا انی فاطمه! و أبی محمد اقول عودا و بدءا و لا اقول ما اقول غلطا، و لا أفعل ما أفعل شططا. لقد جائکم رسول من انفسکم عزیز علیه ما عنتم حریص علیکم بالمؤمنین رؤوف رحیم....
شرح: سپس فرمود: ای مردم! بدانید که من فاطمه هستم! و پدرم محمد صلی الله علیه و آله و این اولین و آخرین گفتارم با شماست و آنچه را که می‌گویم از راه غلط نبوده و آنچه را که انجام می‌دهم از راه کجروی نیست. براستی پیامبری از میان شما بر شما مبعوث شد که رنج شما بر وی سخت و گران بود و به سعادت شما حریص و به مؤمنان، بسیار مهربان و دارای عفو و بخشش بود، و چنانچه این پیامبر را نسبت بدهید و او را شناسایی کنید، می‌بینید که پدر من است

[ صفحه 29]

و نه پدر زنان شما، و برادر پسر عمم است و نه برادر مردهای شما می‌باشد....
در این فراز، فاطمه علیهاالسلام از شیوه‌های جاری در اصول محاکمات استفاده فرموده، ابتدا به معرفی خود می‌پردازد؛ چه این که حکم، تابع موضوع آن است؛ وقتی موضوع حکم ثابت شد، قهرا حکم آن ثابت خواهد شد.
از این رو می‌بینیم فاطمه علیهاالسلام نخست می‌فرماید: من فاطمه هستم! پدرم محمد صلی الله علیه و آله! تأکید می‌کند من فاطمه هستم؛ وقتی فاطمه بودن ثابت شد، صدیقه بودن، و سیدة النساء العالمین من الاولین و الآخرین بودن ثابت می‌شود، پس هرچه می‌گوید، عین صواب و محض حق است.
فاطمه علیهاالسلام به آن مردم فریب‌خورده و سالوس‌زده که سخنان او را می‌شنیدند، بر این نام تأکید می‌کند که احدی با آن نام ناآشنا نیست و مکرر این نام را از زبان پیامبر صلی الله علیه و آله همراه با احترام فراوان و عظمت شنیده بودند. وقتی مردم فهمیدند فاطمه، فاطمه است، دیگر ثبوت حکم ضروری است و آنچه می‌گوید راست و عین حقیقت است.
پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله مکرر و به اندک مناسبتی فاطمه را ستایش می‌فرمود و رفتاری با وی می‌کرد که از مقام هیچ پدری نسبت به فرزندش معهود نیست. هنگامی که فاطمه علیهاالسلام وارد می‌شد، پیامبر جلو پایش بلند می‌شد و سینه و پیشانی‌اش را

[ صفحه 30]

می‌بوسید [7] ، آنگاه می‌فرمود: «هی بضعة منی و هی قلبی و روحی التی بین جنبی، فمن آذاها فقد آذانی، و من آذانی فقد آذی الله [8] ؛

[ صفحه 31]

فاطمه پاره تن من است و او دل و جانی که در درون من است می‌باشد. پس هر کس او را بیازارد، مرا آزار داده است و هر کس مرا آزار بدهد، خدا را آزار داده است....»
از جمله القابی که مکرر دخترش فاطمه علیهاالسلام را به آن ملقب فرموده «صدیقه» است. این هیأت از صیغه‌های مبالغه است و مذکرش «صدیق» می‌باشد. خدای متعال در قرآن از قول چند نفر که مأمور شدند تعبیر خواب عزیز مصر را از یوسف علیه‌السلام بپرسند، نقل می‌کند که آنان در خطاب به یوسف چنین گفتند: «یوسف ایها الصدیق؛ یوسف ای بسیار راستگو....»
چون یکی از آنان در طول معاشرت، عصمت و تقوای یوسف را دیده بود، همه را در این لقب خلاصه کرد.
اما در مورد فاطمه علیهاالسلام، پیامبری که «ما ینطق عن الهوی» به

[ صفحه 32]

فاطمه علیهاالسلام لقب صدیقه می‌دهد [7] . اگر خطاب رفیقان یوسف از مردم متعارف بوده و احتمال مبالغه و خطا برود چنین احتمالی در خاتم انبیا صلی الله علیه و آله نیست و یقینی است.
همه‌ی این معرفیها در میان مسلمانها مسلم بوده و کسی را گمان اندک شبهه‌ای در آن نمی‌رود [8] ، مگر اینکه کسی در اصل نبوت

[ صفحه 33]

پدرش شک آورد و جز یک نفر در میان فرزندان پیامبر، فاطمه نام نداشت؛ بنابراین در اثبات سخنان خود فقط لازم بود خود را معرفی فرماید: «من فاطمه هستم» و چنان که گفتیم با ثبوت موضوع «فاطمه» ترتب همه احکام بر وی از نظر حقوقی ضروری خواهد بود.
نمونه چنین کاری را هم در رفتار خود پیامبر هم می‌بینیم درآیه شریفه‌ی «و الرسول یدعوکم فی اخریکم» [7] که راجع به هزیمت در جنگ احد است، قرآن می‌فرماید: رسول شما در طرف دیگر جبهه، شما را به سوی خود فرامی‌خواند. در تفسیر این آیه‌ی شریفه آمده است که رسول الله صلی الله علیه و آله صدا می‌زد: أیها الناس! أنا رسول الله! مردم کجا فرار می‌کنید؟ من رسول الله هستم و دیگر بیانی نفرمود؛ زیرا فقط اثبات رسول الله کافی بود که فرد مسلمان متعهد به خود آید. آری کجا می‌توان روگرداند؟ زیرا روگرداندن از رسول، روگرداندن از خداست و آن کفر است.
فاطمه علیهاالسلام نیز به روش پدر بزرگوارش کافی است که بفرماید: أیها الناس! أنا فاطمة و أبی محمد صلی الله علیه و آله زیرا بلافاصله معلوم خواهد شد که فاطمه، صدیقه و فاطمه سیدة نساء العالمین است.
پس از معرفی خود با تأکید می‌فرماید: «أقول عودا و بدا؛ اولین و آخرین سخنم هست.» چنین تأکیدی برای اتمام حجت است.

[ صفحه 34]

بنابراین چنین گفته‌ای غلط و تجاوز از حق و عدالت نخواهد بود. چه اینکه تجاوز از حق به دو جهت است:
1. انسان به راه خطا برود، ولی قصد صواب داشته باشد، و از آن تعبیر به قصور می‌شود، مثل افرادی که در تحری و جستجوی حق هستند، اما به خطا دچار می‌شوند.
2. انسان بعمد تجاوز از حق نماید و بر انگیزه‌ی هوای نفس، حق را نادیده بگیرد و آن را «شطط» و به تعبیر دیگر «تقصیر» می‌گویند.
بر این اساس است که صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام تأکید می‌کند که گفتارم نه از روی جهت اولی «و لا أقول ما أقول غلطا» است و نه از روی جهت دومی «شطط» است، بلکه متن حق و محض واقع است.
سپس در معرفی بنیانگذار اسلام با الهام از قرآن کریم چنین می‌فرماید:
لقد جائکم رسول من انفسکم...
پیامبر شما از میان خودتان برخاسته و از شما جدا نیست، پس هرگونه رنج و ناملایماتی که بر شما وارد شود بر او گران است و از صمیم قلب سعادت شما را آرزومند است و به مؤمنان، رؤوف و مهربان است [8] اگر کمی دقت کنید، خواهید دید که او پدر من و

[ صفحه 35]

نه پدر زنهای شما و برادر پسر عمویم و نه برادر مردان شماست. وه چه نیکو نسبتی! و چه انقلاب حیاتبخشی در اجتماع مرگبار شما آفرید.

محتوای انقلاب

 

اشاره

متن: فبلغ الرسالة صادعا بالنذارة مائلا عن مدرجة المشرکین ضاربا ثبجهم أخذا بأکظامهم داعیا إلی سبیل ربه بالحکمة و الموعظة الحسنة...
شرح: پس بدین سان پیامبر مهربان، رسالت خود را در حالی که صفهای مشرکان را می‌شکافت و از راه آنها سخت منحرف بود ابلاغ کرد، و چنان بر گرده‌ی مشرکان کوفت تا راه نفس کشیدن را بر آنان بست و چنین رسالتی همراه با دعوت به راه خدا با حکمت و موعظه‌ی حسنه بود.
در این فراز، صدیقه‌ی طاهره پس از معرفی بنیانگذار اسلام، به رسالت سنگین پیامبر در آن شرایط دشوار اشاره می‌فرماید و محتوای انقلاب را با تذکر دادن به «ایام الله» به بهترین وجهی بیان می‌کند.
در قرآن کریم می‌فرماید:
«و لقد ارسلنا موسی بایاتنا ان اخرج قومک من الظلمات الی النور

[ صفحه 36]

و ذکرهم بأیام الله، ان فی ذلک لآیات لکل صبار شکورا [9] .
براستی ما موسی را با نشانه‌های خود فروفرستادیم که قوم خود را از تاریکیها به نور هدایت درآرد و آنان را به «ایام الله» روزهای خدا یادآور سازد، و در چنین رسالتی نشانه‌هایی از هدایت برای مردم استوار و سپاسگزار خواهد بود.»

مراد از یوم الله چیست؟

مراد از ایام الله، انقلابهای بنیادی و اجتماعی است که به دست پیامبران و فقط با اتکای به نیروی ایمان برای واژگون ساختن اساس جهل و ستم با تجهیزات سیاسی ظاهری، که درست در نقطه‌ی مقابل دعوت انبیا قرار دارد می‌باشد. فرق انقلاب انبیا علیهم‌السلام با دیگر انقلابها که به دست فاتحان تاریخ صورت گرفته، این است که هدف آنان از انقلاب، غلبه و به دست گرفتن اهرم قدرت است و در زیر سپر کلماتی زیبا و فریبا، مانند: رهایی توده‌ها، استقرار آزادی، مراعات حقوق و مانند این رقم وعده‌های دلنشین، فقط هدف، نیل به قدرت است که با فریب مردم به مقصد برسند؛ اما به شهادت تاریخ، این انقلابها مانند انقلاب فرانسه از آزادی حیوانی سر درآورده، و یا مانند انقلاب روسیه، به قیافه‌ی شدیدترین خفقان و تبدیل انسانها به ابزار کار درآمد.

[ صفحه 37]

علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه زمینه‌ی رشد قدرتهای باطل را در جامعه بشری در همین نکته می‌داند، که باطل را در لباس حق جلوه می‌دهند و موجب گمراهی در جامعه می‌شوند:
«انما بدء وقوع الفتن اهواء تتبع، و احکام تبتدع، یخالف فیها کتاب الله و یتولی علیها رجال رجالا علی غیر دین الله. فلو ان الباطل خلص من مزاج الحق لم یخف علی المرتادین. و لو ان الحق خلص من لبس الباطل لانقطعت عنه ألسن المعاندین، و لکن یؤخذ من هذا ضغث و من هذا ضغث فیمزجان، فهنالک یستولی الشیطان علی اولیائه و ینجو الذین سبقت لهم من الله الحسنی [10] .
ریشه‌ی فتنه‌ها فقط در پیروی از هوای نفس و اغراض حیوانی است که موجب بدعت گذاردن احکام جدید می‌شود که مخالف با احکام کتاب خداست، و در این شرایط است که برخی از مردم بر اساس غیر دین الهی بر برخی دیگر مسلط شده و زمام امور را به دست می‌گیرند؛ زیرا اگر باطل از آمیختگی به حق رها می‌شد، هیچ وقت بر جویندگان حق مستور نمی‌ماند، و اگر حق هم به طور عریان ظاهر می‌شد، زبان معاندان قطع می‌شد، ولی همواره فتنه‌جویان قسمتی از حق و قسمتی از باطل را گرفته و با هم درمی‌آمیزند؛ در این هنگام است که عرصه‌ی استیلای شیطان هموار می‌شود و افرادی از این

[ صفحه 38]

لغزشگاه، سالم به در می‌شوند که از طرف خدای متعالی، نیکی بر آنان مقرر گردیده.»
مولای متقیان علی علیه‌السلام در این قسمت با بیان بسیار رسا ریشه‌ی انقلابها را بازگو می‌کند که نمی‌شود بنیان فتنه‌ها و انقلابها در اصل همه باطل و دعوت به چیزی باشد که سازگار با فطرت انسان نباشد، بلکه عده‌ای برای به دست آوردن قدرت، به انقلابها و فتنه‌ها نامهای بسیار زیبا و فریبنده‌ای می‌دهند و به آن قیافه‌ی حق می‌پوشانند، از قبیل: آزادی، حاکمیت قانون، حقوق بشر و... و همین در آمیختن است که زمینه‌ی جذب را فراهم کرده و عده‌ای را فریب می‌دهند.
ولی اساس دعوت انبیا به طور روشن و بسیار مشفقانه و به اصطلاح قرآن «بلاغ مبین» دعوت آشکار است که با مطالعه در تاریخ آنان (انبیا) این حقیقت، کاملا روشن است که جز استقرار عدالت بر طبق دستور الهی منظور دیگری نداشته‌اند، و روی همین انگیزه‌ی الهی است که انبیا با جامعه‌ی بشری برخورد فریبکارانه نداشته و از نخستین گام، هدف رسالت خود را به طور عریان به مردم بازگو کرده‌اند و روی ضرورت در اثر مقاومت مستکبران که در قرآن از آنان به «ملأ» [11] تعبیر شده، جهت پیشبرد هدف خود دست به اسلحه زده‌اند:

[ صفحه 39]

«لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط و انزلنا الحدید فیه بأس شدید و منافع للناس [12] ؛
به طور تحقیق، فرستادگان خود را با نشانه‌های روشن فرستادیم و با آنان جهت هدایت جامعه، کتاب و میزان نیز فرستادیم تا مردم را به قسط و عدالت وادارند، و آهن را نیز فروفرستادیم که در آن هیبت و صلابت زیاد و منفعتهای بسیار برای مردم است.»
با دقت در این آیه‌ی شریفه، هدف از قیام انبیا برپایی مردم به قسط و عدل معرفی شده، و به کار بردن اسلحه پس از آن برای رفع مانع بوده که پیوسته در طول تاریخ انبیا، طیف خاصی که از آن یاد شده، به عنوان مانع در سر راه انبیا بروز کرده‌اند که بناچار برای از بین بردن مانع دست به اسلحه زده‌اند و منظوری هم جز اجرای فرمان الهی نداشتند.
در قرآن از قول پنج پیامبر نقل می‌فرماید: «و ما اسئلکم علیه من اجر ان اجری الا علی رب العالمین [13] ؛ از شما هیچگونه مزد و اجری درخواست نمی‌کنم، و پاداش من نیست مگر بر خدای عالمیان.

[ صفحه 40]

 
       
چهارشنبه 23 تیر 1395  9:06 AM
تشکرات از این پست
nazaninfatemeh mehdi0014
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

پاسخ به:جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال 1)

 

ویژگی رسالت پیامبر

 

انقلاب نمونه

صادعا بالنذارة: کلمه صدع در قرآن مکرر آمده، مانند: «فاصدع بما تؤمر» ای پیامبر! نقشه‌ها و توطئه‌های مشرکان را با قاطعیت بشکاف. راغب در مفردات گوید: «الصدع الشق فی الاجسام الصلبة» صدع، شکافتن اجسام سخت است. پس مفهوم کلمه‌ی صدع، شکافتن ساده نیست، بلکه در جسم سخت و به هم فشرده است، و در آیه‌ی شریفه؛ یعنی، شکافتن صفوف کاملا به هم پیوسته‌ی مشرکان است. ترجمه‌ی جمله‌ی صادعا بالنذارة، چنین می‌شود: بنیانگذار نهضت الهی با دادن بیم، صفهای مشرکان را می‌شکافت....
یکی از ویژگی دعوت پیامبر را همراه بودن با بیم و انذار می‌فرماید؛ زیرا در مقابل افراد سخت ابتدا انذار، سپس وارد عمل شدن، بیشتر موجب تأثیر شکاف در صفهای آنان می‌شود؛ از این روست که در قرآن، تمام پیامبران و بالخصوص پیامبر ما به وصف «نذیر» خیلی بیشتر از «بشیر» آمده است.
حال ببینیم چرا در دعوت پیامبر، جهت بیم دادن موجب تفرقه و شکاف در صفهای دشمن قرار داده شده، در حالی که دعوت انبیا مشتمل بر امید و بشارت نیز هست؟ «و ما نرسل المرسلین الا

[ صفحه 41]

مبشرین و منذرین... [14] .»
توضیح این نکته که چرا جنبه‌ی بیم دادن بیشتر است، در این است که اگر ما در عمل عاقلان دقت کنیم، می‌بینیم در مرحله‌ی نخست خود را از ورطه‌ی هلاکت نجات می‌دهند و عمده‌ی نظر آنان رهایی از خطری است که تهدیدشان می‌کند، و بر همین اساس است که عاقلان در مواقع تحریک برای نیل به کمالی، ابتدا به بیان آفت و گرفتاریها که در پی آن است می‌پردازند، مثلا برای وادار ساختن به مشورت می‌گویند: ترک مشورت ندامت‌آور است، و یا بدون دوراندیشی مبادرت به کاری موجب گرفتاری است. شاید جهت آن این باشد: هر چند هوا و هوس جزء سرشت آدمی است، اما با این همه اصل سعادت بر نعمت و سعادت است و آفتها عارضی و به جهت مراعات نمودن مقررات طبیعی کارهاست.
آدم و همسرش در بهشت متنعم بودند و اندک تذکر کافی بود که بفرماید: «کلا منها رغدا حیث شئتما» با وسعت و فراخی از نعمتهای بهشت به هر نحو که می‌خواهید استفاده کنید...؛ ولی عمده بیم آفت بود که ممکن است در اثر عدم رعایت مقررات، دامنگیر آنان بشود، بدین جهت در آن طرف؛ یعنی، بیم دادن بیشتر سعی شده:
«ان هذا عدو لک و لزوجک فلایخرجنکما من الجنة فتشقی، ان لک الاتجوع فیها و لا تعری، و انک لا تظمؤ فیها و لا تضحی؛ [15] .

[ صفحه 42]

براستی این شیطان دشمن تو و همسرت هست، پس مواظب باشید شما را از بهشت بیرون نکند که دچار رنج و مشقت می‌شوید، و بر تو است که در این جا نه گرسنگی و نه تشنگی و نه برهنگی و نه آفتاب‌زدگی بکشید.»
در این آیه‌ی شریفه ابتدا با بیم دادن و معرفی دشمن، به منافع ماندن در بهشت اشاره می‌فرماید. پس بدین سان می‌بینیم عاقلان بر حسب فطرت عقلی، نجات از آفتها را اهمیت بیشتر می‌دهند، چه اینکه نجات از آفتها همراه با نعمتهاست.
اما اگر ضرر و خطر به صورت دیگری ظاهر بشود، به این طریق که بزرگی فرمان بدهد، عقل به ملاحظه‌ی جهت مولویت (سرپرستی) حکم می‌کند که پس از صدور و ابلاغ فرمان اگر تخلف و سرپیچی به عمل آمد، در این صورت مؤاخذه و عقوبت متخلف بر خلاف عدالت نخواهد بود، و همین احتمال ضرر و عقوبت مولوی در آخرت است که انبیا جامعه بشری را به آن بیم داده‌اند و اساس تبلیغ انبیا را تشکیل می‌دهد و خلاصه دعوتشان چنین است که ما از سوی پروردگار برای دعوت شما جامعه‌ی بشری مأموریت داریم و گواه دعوت، این معجزه‌ها و نشانه‌هایی است که حاکی از صداقت ماست، و چنانچه از دعوت ما که از طرف باری تعالی است سرپیچی کنید، خطر بسیار بزرگی در انتظار شماست.
در این نقطه‌ی حساس است که انسان بیش از دو راه در پیش خود نمی‌بیند: یا دعوت‌کنندگان الهی دروغ می‌گویند، و یا در ادعا صادق

[ صفحه 43]

هستند. به طور مسلم هر منصفی نمی‌تواند آنان را به دروغ متهم نماید؛ ناچار راه دومی در مقابل عقل انسان است که بر اساس حکم عقل باید انسان مصونیت از این خطر را برای خود تأمین کند.
بر همین اساس است که می‌بینیم همه‌ی انبیا بویژه پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله بر حسب نقل قرآن مأمور می‌شود که خود را چنین معرفی نماید: «و قل انی أنا النذیر المبین [16] ؛ بگو ای پیامبر! من بیم دهنده‌ی آشکار هستم.» یا در جای دیگر می‌فرماید: «و اوحی الی هذا القرآن لانذرکم به و من بلغ [17] ؛ به من این قرآن وحی شده تا با آن شما و هر کسی که قرآن به او رسیده بیم دهم.»
یادگار نبوت هم بر اساس الهام از قرآن می‌فرماید که: یکی از ویژگی پیامبر صلی الله علیه و آله ابلاغ کوبنده و شکننده‌ی همراه با بیم و انذار بوده است.

قاطعیت و انعطاف‌ناپذیری

مائلا عن مدرجة المشرکین: یکی دیگر از ویژگی انقلاب پیامبر، قاطعیت و انعطاف‌ناپذیری در قبال راه و صفهای مشرکان است.
تاریخ پیامبر صلی الله علیه و آله شاهد این معناست که مشرکان و کافران در اوایل بعثت، دست به هر وسیله‌ای زدند که رسول الله صلی الله علیه و آله را شاید از دعوتش بازدارند، ولی هرگز موفق نشدند. در این آیه به این معنا

[ صفحه 44]

اشاره می‌فرماید:
«و ان کادوا لیفتنونک عن الذی اوحینا الیک لتفتری علینا غیره و اذا لأتخذوک خلیلا و لو لا ان ثبتناک لقد کدت ترکن الیهم شیئا قلیلا، اذا لأذقناک ضعف الحیوة و ضعف الممات ثم لا تجد لک علینا نصیرا [18] ؛
مشرکان و کافران کم مانده بود تو را از آنچه به تو وحی می‌کنیم بلغزانند و آنگاه با تو دوست شوند، و اگر صیانت ما از تو نبود، براستی کم مانده بود که به طرف آنان تمایل کنی و در این صورت (تسلیم و انعطاف) به خواست آنان بود که بدرستی دو برابر عذاب دنیا و دو برابر عذاب آخرت را به تو می‌چشانیدیم و دیگر کسی را در برابر این عذاب، کمک و یاور نمی‌یافتی.»
در این آیه‌ی شریفه با تأکید بر «تثبیت» صیانت و استواری، به طور کلی خط انبیای الهی را در مقابله با صفهای مشرکان روشن می‌فرماید. مشرکان سعی فراوان کردند، ولی قاطعیت و انعطاف‌ناپذیری پیامبر، آنان را از صحنه خارج ساخت. ابن‌اثیر در تاریخ کامل چنین می‌نویسد:
«سپس مجادله در میان آنان درگرفت، تا اینکه بین آنان شکاف افتاد و کینه‌ها بر همدیگر بسته شد و قریش در مورد رسول خدا صلی الله علیه و آله زیاد به گفتگو پرداخته و همدیگر را به جنگ و مقاومت در برابر وی دعوت

[ صفحه 45]

می‌کردند، و یک بار به نزد ابوطالب رفته و گفتند: ای ابوطالب! تو در نزد ما از سن و شرافت بیشتری برخوردار هستی، می‌خواهیم پسر برادر خود را نصیحت کنی که به ما کاری نداشته باشد. به خدا سوگند! ما در برابر ناسزاگویی وی بر خدایان و پدران ما و بی‌عقل کردن ما ساکت نمی‌نشینیم، تا از این کار دست بردارد و یا درگیر شویم و یکی از طرفین هلاک شود... ابوطالب خواسته و تهدید قریش را به پیامبر گزارش کرد و گفت: خود و مرا نگهدار و بر من چیزی را تحمیل مکن که طاقت آن را ندارم. پیامبر چنین پنداشت که عمویش نظرش نسبت به وی تغییر یافته و دیگر آن حضرت را یاری نکرده و از یاری پیامبر ناتوان شده است. پیامبر گفت: ای عموی بزرگوارم! اگر خورشید را در دست راست من قرار دهند و ماه را در دست چپ من تا از این رسالت دست بردارم، هرگز! یا کشته می‌شوم و یا اینکه خدا کمک فرموده و پیروز شوم... [19] ».
و نیز در تاریخ کامل می‌گوید:
«وقتی که ابوطالب دید قبیله بنی‌هاشم پیشنهاد وی را مبنی بر حمایت پیامبر قبول کردند، مسرور شد و از آنان سپاسگزاری نموده و فضیلت پیامبر را بر آنان بازگو کرد. هنگام مرگ ابوطالب، قریش به نزد وی آمده و به او گفتند: تو بزرگ و سرور مایی و به پسر برادرت بگو که با ما منصفانه رفتار نماید و به او امر کن از ناسزاگویی خدایان خودداری کرده، تا او را با خدای خودش رها سازیم!

[ صفحه 46]

ابوطالب پیامبر را احضار نمود و گفت. اینان بزرگان قبیله‌ی تو هستند و از تو می‌خواهند از ناسزا گفتن به خدایان آنان خودداری نموده، تا در مقابل، آنان هم تو را با خدای خود رها سازند.
پیامبر فرمود: ای عمو! آیا آنان را دعوت نکنم به چیزی که خیر آنان در آن است و آن کلمه‌ای است که اگر بگویند، عرب را بر خود خاضع نموده و بر غیر عرب حاکم می‌شوند؟!
ابوجهل گفت: آن کلمه چیست که تا ما ده برابر آن را به تو بدهیم؟
گفت: بگویید: لا اله الا الله.
همگی ناراحت شده و متفرق شدند و گفتند: چیز دیگری از ما بخواه.
رسول الله صلی الله علیه و آله در پاسخ گفت: اگر خورشید را در دست من بگذارید، چیز دیگری را از شما درخواست نخواهم کرد.» [20] .
پس یکی از ویژگی انبیا آن است که در برابر مخالفان ستیزه‌گر خود کوچکترین انعطافی نشان نداده‌اند و استوار در مقابل آنان ایستاده‌اند، و این قاطعیت را صدیقه‌ی طاهره علیهاالسلام در جمله‌های بعدی این فراز، چنین تصویر می‌کند:
ضاربا ثبجهم: پیامبر چنان بر گردنهای مشرکان کوفت که
آخذا باکظامهم: راه نفس کشیدن را بر آنان گرفت، و مراد از گرفتن راه نفس کشیدن؛ یعنی، چنان ضربه قاطع بود که آنان را در جا میخکوب کرده و مجال هرگونه توطئه‌ای را از آنان گرفت و نقشه‌های.

[ صفحه 47]

باطل آنان را از بین برد.
داعیا الی سبیل ربه بالحکمة و الموعظة الحسنة: دعوت پیامبر یکسان نبود، بلکه سطح فکر مردم را مراعات می‌فرمود، و چنان نبود که یکنواخت بر همه بتازد، بلکه با مردمان فهمیده با بیانات محکم و با مردم متعارف با اندرزهای نیکو که فراخور درک آنان بود و آنان نیز خوب آنها را درک می‌کردند که به جز خیرخواهی هدف دیگری در کار نیست، رسالت خود را ابلاغ می‌کرد؛ اما با چنین نرم‌خویی در برابر بتها هرگز انعطاف نشان نداد.
یکسر الاصنام: با تمام قاطعیت بتها را می‌شکست.
و ینکت الهام: و با سرکردگان کفر و شرک به ستیز برخاسته و سر آنان را به رو به خاک مذلت می‌انداخت.
حتی انهزم الجمع و ولوا الدبر: تا اینکه در اثر کوشش، و پیگیری بی امان و جهاد مستمر، هیبت کفار شکسته شد و جمعشان از هم پاشید و رو به فرار گذاشتند.
حتی تفری اللیل عن صبحه: و شب کفر و ضلالت از صبح ایمان و هدایت جدا و حق چهره‌ی خود را آشکار کرد.
و نطق زعیم الدین: و پس از آن همه مجاهدت و جانفشانی، زعیم دین با کمال حریت و آزادی لب به سخن گشود.
و خرست شقاشق الشیاطین: حرکت شیطان بازایستاد و سخن آنان خاموش شد و شیاطین کفر و عناد پس از سخنوریها به خاموشی گراییدند.

[ صفحه 48]

وطاح وشیظ النفاق: و گروهکهای نفاق هلاک شدند.
و انحلت عقد الکفر و النفاق: و همبستگی کفر و دو دستگیها درهم گشوده شد.
و فهتم بکلمة الاخلاص: و بدون پروا از مشرکان، کلمه‌ی اخلاص (لا اله الا الله) را بر زبان جاری ساختید.
فی نفر من البیض الخماص: تمام این مجاهدتها به همراهی دسته‌ی بسیار اندکی از اهل ورع و تقوا از مجاهدان صدر اول انجام پذیرفت.

شرح اوضاع گذشته جزیرة العرب

 

اشاره

متن: کنتم علی شفا حفرة من النار مذقة الشارب و نهزة الطامع و قبسة العجلان و موطئ الاقدام، تشربون الطرق و تقتاتون القد و الورق، اذلة خاسئین تخافون ان یتخطفکم الناس من حولکم فانقذکم الله تعالی بمحمد...
شرح: یادگار نبوت به روش کتاب آسمانی (قرآن کریم) رفتار فرموده و مردم را به تیره روزیهای قبل از اسلام تذکر می‌دهد، همچون قرآن کریم که بنی‌اسرائیل را به اوضاع نابسامان و هرج و مرج و روزهای بدی که داشتند متذکر می‌کند که در چنگال فرعونیان گرفتار بودند، تا قدر نعمت رهایی از آن گرفتاریها را بدانند و وضع فعلی به صورت عادی و مکرر درنیاید. قرآن در مورد بنی‌اسرائیل

[ صفحه 49]

می‌فرماید:
«و اذ قال موسی لقومه اذکروا نعمة الله علیکم، اذ انجیکم من آل فرعون یسومونکم سوء العذاب و یذبحون ابناءکم و یستحیون نساءکم و فی ذلکم بلاء من ربکم عظیم [21] ؛
ای پیامبر! به یاد آر هنگامی که موسی علیه‌السلام به قوم خود گفت: به یاد آورید نعمت خدا را بر خودتان، آن زمانی را که شما را از آل فرعون نجات داد که آنان شما را با شکنجه و عذاب بد به رنج و مشقت می‌انداختند و پسران شما را سر می‌بریدند و زنهای شما را باقی می‌گذاشتند، تا آنان را به کنیزی خود درآورند، و در این دگرگونی از جانب پروردگار امتحان بزرگی است.»
و نیز با جمله «تخافون ان یتخطفکم الناس» اشاره به آیه‌ی ذیل می‌فرماید:
«و اذکروا اذ انتم قلیل مستضعفون فی الارض تخافون ان یتخطفکم الناس فآویکم و ایدکم بنصره و رزقکم من الطیبات لعلکم تشکرون [22] ؛
مسلمانان! متذکر باشید شما جمعیت اندک و مستضعفی بودید در روی زمین، که همواره در بیم آن بودید که شما را بربایند، خداوند متعال به شما مأوا داد و با نصرت خود شما را کمک نمود و از طیبات به شما روزی داد، تا باشد که سپاسگزار باشید.»

[ صفحه 50]

طبیعت اکثر نوع انسان مگر عده‌ی اندکی، بر تأثیرپذیری از جو روز است و همین طبیعت است که انسان را از حساب گذشته و آینده بازمی‌دارد و از یاد می‌برد که در چه وضعی بود و اکنون به چه نعمتی رسیده است، و بدین جهت است که مربیان بشری برای توجه دادن به نعمتها که اساس شکرگزاری است، بیشتر به یادآوری نعمتها تأکید می‌کنند که چه بودی و چه شدی، و مبادا تکرار نعمتها آنها را از ارج بیندازد.
به همین مناسبت یادگار نبوت، مسلمانان حاضر در مسجد را که از بزرگان اسلام بودند و مخصوصا انصار را متوجه می‌سازد که «کنتم علی شفا حفرة من النار» در اثر شرک و کفر در لبه و پرتگاه آتش بدبختی و فلاکت بودید، اشاره به آیه‌ی شریفه است:
«و اعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا و اذکروا نعمة الله علیکم اذ کنتم اعداء فألف بین قلوبکم فأصبحتم بنعمته اخوانا، و کنتم علی شفا حفرة من النار فأنقذکم منها کذلک یبین الله لکم آیاته لعلکم تهتدون [23] ؛
به ریسمان استوار الهی چنگ زنید و پراکنده نشوید و به یاد آورید نعمت خدا را بر خودتان هنگامی که دشمن یکدیگر بودید، خدا میان قلبهای شما الفت داد، در نتیجه به نعمت خدا با هم برادر شدید، و در کنار گودالی از آتش بودید، پس خدا شما را از آن

[ صفحه 51]

نجات داد، این چنین خدا آیات خود را به شما روشن می‌کند، تا باشد که راه بیابید.»
بعد در شرح دوران قبل از اسلام چنین شرح می‌دهد: شما عرب آن چنان جمعیت بی قدر و ارج بودید، به مانند نوشابه‌ی بی ارزشی برای نوشنده که هر طمعکاری به آن دست می‌یافت و شعله‌ی کوچکی که شتابزده از آتش برمی‌دارد، پایمال زورمندان بودید و از آبهای آلوده به پیشاب شتران می‌نوشیدید و گوشت خام و برگ درختان را غذای خود قرار می‌دادید و رانده شدگان خواری بودید که بیم آن داشتید ابرقدرتان از اطراف، شما را درربایند.

جغرافیای عربستان

در شرح این قسمت به شرح کوتاهی از جغرافیای عربستان و تاریخ قبل از اسلام می‌پردازیم:
«عربستان بزرگترین شبه جزیره‌ی دنیا، در جنوب قاره‌ی آسیا واقع است. وسعت و مساحت آن بیش از سه میلیون کیلومتر و اکثر آن را صحراهای لم یزرع تشکیل می‌دهد، و حاشیه باریکی از زمینهای مسکونی، اطراف آن را فرا گرفته و غالبا محصور به دریا و ریگزار بیکران، عمده‌ی خاک آن را تشکیل می‌دهد.
آب دره‌ها از بارانهایی است که اغلب در ریگزارها فرو می‌رود و پس از مدت کوتاهی، دوران کم آبی فرامی‌رسد؛ صحرانشینان مجبورند از نقطه‌ای به نقطه‌ی دیگر در جستجوی آب و چراگاه در حرکت باشند، و یکی از عوامل

[ صفحه 52]

برخورد قبایل همین جستجوی چراگاه است....» [24] .

 
       
چهارشنبه 23 تیر 1395  9:07 AM
تشکرات از این پست
nazaninfatemeh mehdi0014 omiddeymi1368
ravabet_rasekhoon
ravabet_rasekhoon
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1392 
تعداد پست ها : 8847
محل سکونت : اصفهان

پاسخ به:جلد دوم خطبه حضرت زهرا(س)(منبع سوال 1)

حکومت

«اعراب بدوی تابع حکومتی نبودند و نظم سیاسی نداشتند و اساس ملیت و جامعه‌ی آنان را قبیله تشکیل می‌داد (قبیله مجموع چند خانواده و قوم و خویشاوند است که همگی از شیخ قبیله که معمولا از کهنسال‌ترین افراد قبیله و تجربه‌اندوزترین آنان بوده به سر می‌بردند).
شیخ قبیله موقعیت خود را در اثر تدبیر و جوانمردی و شجاعت به دست آورده و بیشتر در زمینه‌ی جنگی رهبری را به عهده دارد و نیز در کارهای عمومی قبیله و رفع دعاوی افراد قبیله نظر می‌دهد. ریاست شیخ به طرز استبداد کامل نیست و در امور مهم با انجمنی که از بزرگان قوم و سران خاندانها تشکیل شده مشورت می‌کند. برای انتخاب شیخ قبیله پس از مرگ پیشوای سابق، همین بزرگان باید اقدام کنند، و گاهی بر سر به دست آوردن این منصب، میان فرزندان شیخ و برادرها و احیانا سایر نزدیکان، کشمکش درمی‌گرفت و کار به جنگ و خونریزی می‌کشید....» [25] .

تعصبهای قبیلگی

«قوم و قبیله، واحد مستقلی بود که باید در همه چیز به خود متکی

[ صفحه 53]

باشد؛ چون تمام اقوام و قبایل دیگر اصولا بیگانه به شمار می‌رفتند و هیچ گونه حقوق و احترامی از نظر افراد این قبیله نداشتند. غارت اموال و کشتن افراد و دزدیدن و ربودن زنان، جزء حقوق قانونی آنان بود، مگر اینکه با قبیله پیمانی داشته باشند که آن هم معمولا دیری نمی‌پایید و یک جسارت کوچک کافی بود که آن پیمان را درهم شکنند، و در این هنگام، بهانه برای حمله‌ی مجدد به دست می‌آمد.بدین ترتیب افراد یک قبیله، تنها حامی و تکیه‌گاه خود را قبیله‌ی خویش می‌دانند و بدان بی دریغ دل بسته‌اند، و وسیله‌ی یادآوری مفاخر قبیله و نگهداری انساب و شاخه‌های قبیله و افزون نشان دادن افراد، هرچند با شمارش مردگان گور خود، به مقام برترنمایی برمی‌آمدند....» [26] .
چنانچه در قرآن کریم وارد شده: «الهیکم التکاثر، حتی زرتم المقابر [27] ؛ شما را بالیدن به مال و اولاد تا هنگام مرگ مشغول داشت، تا اینکه مردگان را برای بزرگداشت به حساب می‌آورید!»
علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه می‌فرماید: اول کسی که بنای اساس عصبیت را بنا نهاد شیطان بود:
«الذی وضع أساس العصبیة و نازع الله رداء الجبریة [28] ؛
شیطانی که اساس عصبیت را بنا نهاد و با خدا با لباس برترطلبی به منازعه پرداخت.»

[ صفحه 54]

ولی امام در آخر همین خطبه می‌فرماید: آنچه که به تعصب جنبه‌ی رذیله می‌دهد، تعصبی است که بر اساس هیچ و پوچ باشد، مثل تعصبهای بر اساس رنگ، قبیله و نژاد؛ اما تعصب در برابر مکارم اخلاق که از فطرت الهی و والای انسانی نشأت می‌گیرد، از صفات حسنه به شمار می‌رود:
«فان کان و لابد من العصبیة فلیکن تعصبکم لمکارم الخصال و محامد الافعال و محاسن الامور [29] ؛
اگر قرار است انسان تعصب در مسأله‌ای داشته باشد، سعی کند تعصب خود را در خصلتهای عالی انسانی و انجام بهترین کارها و ستوده‌ترین امور به کار برد.»

خونریزی و جنگ

«سرزمین عربستان مردمان دلیر و سخت جان دارد و این لازمه‌ی سختی زندگی و موقعیت جغرافیایی است، حال اگر عصبیت جاهلی هم به این طبیعت ضمیمه شد، معلوم است که چه حوادث خونباری می‌آفریند. از طرفی هر قبیله، زن و مال و جان دیگران را شکار قانونی خود می‌دانستند و از طرف دیگر، قبیله‌ی مورد تجاوز واقع شده هم، در انتقام، حاضر است حتی تمام افراد قبیله‌ی متجاوز را از دم تیغ بگذراند.

[ صفحه 55]

صحرانشینان می‌گفتند: خون را جز خون نمی‌شوید، و مهمترین حوادث از یک برخورد ساده‌ی دو فرد از دو قبیله شروع می‌گشت و گاهی مانند جنگ «بسوس» چهل سال طول می‌کشید، تا وقتی که تقریبا مرد جنگجویی در دو قبیله باقی نمی‌ماند!
یکی از بزرگترین مصیبتهای فرد بدوی آن بود که قبیله‌ای او را طرد یا خلع کند؛ بدین ترتیب وی دیگر منسوب به قبیله‌ای نبود و مورد حمایت قرار نمی‌گرفت و هیچ قدرت قانونی، پاسدار جان و مال او نبود و در نتیجه هر کس حق داشت او را بکشد یا به بردگی بگیرد و یا اموالش را غارت کند!»

غارت

«غارت از جمله راههای رسمی امرار معاش بود؛ چه معلوم شد که اموال دیگر قبایل در پیش هر قبیله احترام قانونی ندارد و این رسم عمومی حتی میان قبایل مسیحی، مانند «بنی‌تغلب» غارتگری رایج بود، اما در اثنای غارتگری خونریزی مجاز نبود.
در جاهلیت عربی، زن حق نداشت آزادانه از حقوق خود استفاده بنماید و مرد حق داشت آنچه که از مهریه قرار داده می‌شد نگهداری نماید و به این وسیله به او ضرر رسانده و تجاوز کند، و نیز حق داشت او را- پا در هوا- معلقه و بلاتکلیف نگه دارد.» [30] .

[ صفحه 56]

از زنان سلب آزادی می‌کردند به نحو «عضل» که در قرآن از آن نهی شده است؛ یعنی، در جاهلیت عرب پس از طلاق مانع بودند که زن شوهر دیگری بکند، در این آیه چنین می‌فرماید:
«و اذا طلقتم النساء فبلغن اجلهن، فلا تعضلوهن ان ینکحن ازواجهن [31] ؛
اگر زنها را طلاق دادید و آنها پس از طلاق مدت معین عده را گذراندند، از ازدواج با شوهرانشان جلوگیری ننمایید.»
از جمله راههای به دست آوردن زن آن بود که در سر زن مردی به خاطر به چنگ آوردن او چنگ درمی‌گرفت و اگر غالب می‌شد بی هیچ قید و شرطی او را تصرف می‌نمود، و یکی از این ظلمهای روشن، عمل خالد بن ولید است که به امر ابوبکر در درگیری تحمیلی با مالک بن نویره انجام داد. بلافاصله پس از کشتن مالک، زن زیبایش را گرفت و سر مالک را به منزله‌ی سنگ زیر دیگ کرد.

زنده به گور کردن دختران

بعضی از قبیله‌های عرب، مانند بنی‌اسد و بنی‌تمیم، دختران خود را زنده به گور می‌کردند، چنان که در قرآن است:
«و اذا بشر احدهم بالانثی ظل وجهه مسودا و هو کظیم، یتواری من القوم من سوء ما بشر به ایمسکه علی هون ام یدسه فی التراب

[ صفحه 57]

الاساء ما یحکمون [32] ؛
«اگر به یکی از آنها بشارت نوزاد دختر می‌دادند، چهره‌اش تیره می‌شد و خشم خود را فرومی‌برد و از شنیدن این خبر ننگ‌آور، از چشمهای مردم پنهان می‌شد و سرگشته می‌شد که آیا قبول خواری نموده و دختر را نگهداری نماید و یا او را در خاک پنهان کند، واقعا چه داوری بدی است.»
چرا داشتن دختر عار بود؟ چون دختر نمی‌تواند مرد جنگاوری باشد و از قبیله دفاع نماید و یا ممکن است در آینده در دست دشمنان قبیله اسیر شود، پس غیرت ایجاب می‌کرد که او را زنده به گور کنند!
و نیز کشتن اولاد از ترس فقر از عادتهای عرب جاهلی بود که قرآن از آن به عنوان یکی از عادتهای بس نکوهیده یاد می‌کند:
«و لا تقتلوا اولادکم خشیة املاق نحن نرزقهم و ایاکم ان قتلهم کان خطأ کبیرا [33] ؛
از ترس فقر اولاد خود را نکشید، ما هستیم که شما و آنها را روزی می‌دهیم. براستی کشتن آنها (طفل بی گناه) جنایت بس بزرگی است.»

بت‌پرستی

بت‌پرستی، دین رایج عرب بود و به صورتهای گوناگون در میان

[ صفحه 58]

آنان نفوذ داشت. برخی معتقدند که پایه‌گذار بت‌پرستی در حجاز «عمرو بن لحی» بود. می‌نویسند: «هبل» را او از شام به مکه آورد، معروفترین خدایان کعبه هبل بود، به شکل انسان ساخته شده بود و تیرهای مقدس را که کاهن برای فال گرفتن به کار می‌برد، جلوی او گذارده بودند [34] .
کلبی در کتاب «الاصنام» می‌نویسد: دامنه‌ی بت‌پرستی تا آنجا توسعه پیدا کرد که بتهایی را به شکل حیوان و گیاه و انسان و جن و فرشتگان و ستارگان ساخته می‌شد و حتی سنگ را می‌پرستیدند [35] .

بتهای نامدار

بتهای نامدار که نام آنها در قرآن آمده: «لات» در طائف به صورت سنگی چهار گوش بود و نزدیک طائف چمن و چراگاه خاصی داشت که حرم بود و قطع درخت و شکار و خونریزی در قلمروی آن روا نبود، و مردم مکه و دیگران به زیارت آن می‌رفتند.
«عزا» خدای بسیار عزیز که معادل ستاره‌ی زهره بود، در نخله (شرق مکه) قرار داشت و بیش از سایر بتها اعتبار داشت. حرم عزا از سه درخت تشکیل شده بود و قربانی انسان هم بدان تقدیم می‌شد.
«منات»: قدیمی‌ترین بتها بت منات بود که عقیده داشتند خدای قضا و قدر، بخصوص فرمان مرگ جانداران در دست اوست، و محل این

[ صفحه 59]

بت در قدید (میان مکه و مدینه) در کنار دریا بود، و همین بت مورد احترام شدید قبیله‌های ازد، اوس و خزرج بود، تا اینکه چنان که ابن‌کلبی نوشته، مولای متقیان علیه‌السلام به فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله آن را در سال دوم هجری شکست. این سه بت، خدایان مؤنث و تمثالهای ملائکه بودند!
یکی از عادتهای قریش آن بود، در وقت طواف به دور کعبه می‌گفتند: «و اللات و العزی و مناة الثالثة الاخری، فانهن الغرانیق العلی و ان شفاعتهن ترتجی» و یا این جمله را تکرار می‌کردند: «بنات الله و هن یشفعن الیه؛ این سه بت، دختران خدا هستند و آنها در پیشگاه خدا شفاعت خواهند نمود.» در جواب این خرافات، قرآن چنین می‌فرماید:
«أفرأیتم اللات و العزی، و مناة الثالثة الاخری، ألکم الذکر و له الانثی، تلک اذا قسمة ضیزی، ان هی الا اسماء سمیتموها انتم و آباؤکم ما انزل الله بها من سلطان [36] ؛
آیا براستی شما فکر می‌کنید لات و عزا و منات سومی بر چیزی قادرند که آنها را عبادت می‌کنید؟ و آیا براستی فکر می‌کنید ملائکه دختران خدا و پسرها فرزندان شما هستند؟ اگر چنین پنداری درست باشد، چه تقسیم ظالمانه‌ای است! این پندارها نیست مگر ساخته و پرداخته‌ی شما و پدرانتان، و دلیلی از ناحیه‌ی خدا بر

[ صفحه 60]

آنها نیامده است.»
«بعل» مظهر روح چشمه‌ها و آبهای زیر زمین بود. در آیه‌ی شریفه می‌فرماید: «أتدعون بعلا و تذرون احسن الخالقین [37] ؛ آیا شما در مشکلهای خود بعل را صدا می‌زنید و بهترین آفریننده را ترک می‌کنید!؟.»
علاوه بر خدایان عمومی، هر یک از عربها در خانه‌ی خود بتی از چوب یا فلز یا سنگی که شکل معینی نداشت درست کرده و هر وقت به خانه می‌رفتند، دور آن طواف می‌کردند و در هنگام مسافرت از آن اجازه می‌گرفتند و آن را همراه خود می‌بردند.
در شهرهای یمن و حران و قسمت شمالی عراق، مرکز «صابئین» بود و در آن شهرها ستارگان مورد احترام بودند. عقیده به نجوم و ارتباط حرکتهای ستارگان با مقدرات زمینی بسیار قوی بود. هر یک از ستارگان را خدای یکی از حوادث می‌دانستند. تمثالهای مریخ و مشتری و زهره را در محرابگاه نصب می‌کردند و از آنها کمک می‌خواستند و قربانی هم به آنها تقدیم می‌کردند. فکر صابئی احیانا در توجه به فرشته و جن جلوه می‌کرد. ملائکه را دختران خدا و مؤثر در حوادث می‌دانستند و برای خدا همسری از جن تصور می‌کردند. طایفه‌ی «بنی‌ملیح» در خزاعه جن را پرستش می‌کردند؛ طایفه‌ی «حمیر» خورشید، «کنانه» ماه، «لخم» و «جذام» مشتری، «طی» سهیل و قبیله‌ی «قبیس» شعری و «اسد» عطارد را

[ صفحه 61]

می‌پرستیدند [38] .
در تاریخ طبری آمده: نخل مقدسی در نجران بود که نذرها را به صورت سلاح و پارچه و لباس بر آن می‌آویختند. قربانی شتر و گوسفند در مکه، در کنار انصاب مختلف- که بت یا قربانگاه بود- رواج داشت؛ در قرآن کریم آمده است که قسمتی از محصول و چهارپایان را برای بتهای خود قرار می‌دادند:
«و جعلوا لله مما ذرأ من الحرث و الانعام نصیبا فقالوا هذا لله بزعمهم و هذا لشرکائنا فما کان لشرکائهم فلا یصل الی الله و ما کان لله فهو یصل الی شرکائهم ساء ما یحکمون؛
کفار مکه برای خدایان خود آنچه خدا از زراعت و چهارپایان آفریده قرار می‌دهند و به گمان خود می‌گویند: این برای خداست و قسمت دیگر برای شریکان (بتها) اوست و از آنچه قسمت پروردگار بود، به خدا نمی‌رسد و آنچه از سهم خداست به شریکان می‌رسد، راستی چه داوری بدی می‌کنند.» [39] .

[ صفحه 62]
 

عقیده به روز رستاخیز

عقیده به روز رستاخیز کمتر در میان عربهای جزیره به چشم می‌خورد. عده‌ای از آنها چنانچه قرآن نقل می‌کند: «و قالوا ان هی الا حیاتنا الدنیا و ما نحن بمبعوثین [40] ؛ و گفتند: «جز زندگی دنیای ما (زندگی دیگری) نیست و برانگیخته نخواهیم شد.» یا می‌گفتند: «و قالوا ما هی الا حیاتنا الدنیا نموت و نحیا و ما یهلکنا الا الدهر و مالهم بذلک من علم ان هم الا یظنون [41] ؛ و گفتند: «غیر از زندگانی دنیای ما (چیز دیگری) نیست؛ می‌میریم و زنده می‌شویم و ما را جز طبیعت هلاک نمی‌کند.» و (لی) به این (مطلب) هیچ دانشی ندارند (و) جز (طریق) گمان نمی‌سپرند.»

[ صفحه 63]

در دائرة المعارف فرید وجدی [42] از ژرژ لابوم نقل می‌کند که: بعضی معتقد بودند که روح وقتی از بدن جدا شد به صورت مرغی درمی‌آید که پیوسته اطراف قبر پرواز می‌کند و نوحه‌سرایی می‌نماید و او وسیله خبررسانی فرزندان و باقیماندگان است، و اگر کشته شده باشد، مرغ فریاد می‌زند: سیرابم کنید! تا باقیماندگان انتقام کشته را از کشنده بگیرند.

برداشت عرب از نبوت و معاد

عرب جاهلی چنین می‌پنداشت که پیامبر باید از خوردن و آشامیدن و همسر گرفتن و فرزند داشتن و در بازار راه رفتن خودداری نماید، و هیچ یک از اینها با شأن رسالت و پیامبری سازگار نیست. در قرآن کریم به همه‌ی آنها اشاره شده؛ مثلا، از آنها نقل می‌کند که:
«مال هذا الرسول یأکل الطعام و یمشی فی الاسواق لولا انزل الیه ملک فیکون معه نذیرا [43] ؛
این چگونه پیامبری است که غذا می‌خورد و در بازارها به راه می‌افتد، و چرا ملکی به همراه او فرستاده نشده تا همراه او مردم را بیم دهد.»
می‌بینیم مشرکان بر اساس فطرت الهی اگر چه در مقام عمل

[ صفحه 64]

می‌خواستند این فطرت را نادیده بگیرند، ولی اصل ضروری بودن پیامبر را نمی‌توانند انکار نمایند و بلکه به خیال باطل خود، پیامبر را بی نیاز و بالاتر از نیاز به غذا و همسر می‌پنداشتند، و به اصطلاح اشکال در صغرای قضیه بوده نه کبرا.
در مورد معاد هم نمی‌توانستند به حساب فکر کوتاه خود باور کنند چگونه انسان دوباره پس از مرگ زنده می‌شود. قرآن استبعاد این افراد را چنین نقل می‌کند: «أاذا کنا عظاما و رفاتا إنا لمبعوثون خلقا جدیدا [44] ؛ آیا وقتی که ما استخوان شده و پوسیدیم، باز با خلقت دیگر مبعوث خواهیم شد!؟» و یا در آیه‌ی دیگر می‌فرماید: «ان هی الا حیاتنا الدنیا نموت و نحیا و ما نحن بمبعوثین [45] ؛ جز این زندگی دنیا که زنده می‌شویم و می‌میریم حیات دیگری نیست، و ما مبعوث نخواهیم شد.»

رواج رباخواری

طبری می‌گوید: هنگامی که زمان طلب فرامی‌رسید، بستانکار به بدهکار می‌گفت: وام را می‌دهی یا به مبلغ ربا می‌افزایی؟ اگر بدهکار قدرت تأدیه‌ی وام را داشت، می‌داد وگرنه به مبلغ ربا در هر سال افزوده می‌شد. شاید به همین جهت آیه‌ی شریفه اشاره می‌فرماید: «یا ایها الذین آمنوا لاتأکلوا الربا اضعافا

[ صفحه 65]

مضاعفة [46] ؛ ای افرادی که ایمان آورده‌اید! ربا را به چند برابر افزون نخورید.»
از مظاهر انحطاط جامعه‌ی جاهلی، شیوع زنا بود. هر مرد می‌توانست با چند زن ارتباط نامشروع برقرار بکند، و همان طور نیز زن می‌توانست با چند مرد ارتباط نامشروع جنسی برقرار بکند، تا جایی که زنها را بالاجبار وادار به زنا می‌کردند: «و لا تکرهوا فتیاتکم علی البغاء ان اردن تحصنا [47] ؛ و دخترهای خود را مجبور به زنا و فجور نکنید، و برای درآوردن پول به این ننگ اقدام ننمایید.»

 
       
چهارشنبه 23 تیر 1395  9:08 AM
تشکرات از این پست
nazaninfatemeh mehdi0014 omiddeymi1368
دسترسی سریع به انجمن ها