سوادکوه از شهرهای جذاب شمالی ایران و از توابع استان مازندران است که در بخش البرز مرکزی و در همسایگی شهر سمنان واقع شده است. کارشناسان معتقدند، ارزشمندترین ناحیه‌ی این شهر، زیراب نام دارد که از نظر وسعت و جمعیت، بالاترین عدد را به خود اختصاص داده و نیز پل سفید که شهرستانی کوچکتر از زیراب و مرکز این شهر است.
جغرافیای شهرستان سواد کوه
موقعیت مکانی شهر سواد کوه در استان مازندران اینگونه است که از ناحیه‌ی شمال به شهرستان قائمشهر، از سمت جنوب به فیروزکوه واقع در تهران بزرگ و نیز به مهدیشهر در استان سمنان، از سمت شرق به شهر ساری و همچنین از غرب به بابل، احاطه شده است و طبق آماری که اداره‌ی سرشماری این اواخر اعلام کرده، جمعیت آن۶۸۲۸۶ نفر است که با در نظرگرفتن اینکه در هر 1کیلومتر، حدود ۹/۳۲ نفر زندگی می‌کنند که کمترین میانگین را نسبت به شهرهای مختلف مازندران دارد. همچنین بر اساس نظر کارشناسان، این شهر مساحتی بالغ بر ۲۰۷۸ کیلومتر مربع دارد.
شهرستان پل سفید، مرکز شهرستان سوادکوه
تاریخچه‌ی شهرستان سواد کوه
شهرستان سوادکوه در زمان‌های قدیم، وسعت و مرز معینی نداشت و در گذر زمان، بر اساس عوامل مختلف طبیعی و نیز از نظر سیاسی و اقتصادی دگرگون شده است. محققان و کارشناسان بر این باورند که این شهرستان در گذشته، بخشی از طبرستان و ایران بوده است و همچنین فرهنگ و آداب مردم این شهر، از دوران‌های مختلف فرمانروایان تا به امروز، تغییر و تحول پیدا کرده است. گفته می‌شود شهرستان سواد کوه، از اهمیت زیادی در پیشرفت طبرستان برخوردار بوده و برای فرمانروایان دولت مرکزی ارزش خاصی داشته است.
چگونگی به‌وجود آمدن نام شهر سوادکوه
گویا صحبتی ازشهر فرشوادگر در اثرهای تاریخ نویسانی نظیر ابن اسفندیار، استرابون یونانی، مرعشی و کتاب اوستا شده است. در واژه‌نامه‌ی تبری فرشوادگر از سه بخش تشکیل شده است. در بخش اول، فرش یعنی دشت و جلگه، در بخش دوم واد به معنی کوه و در بخش سوم گر یعنی دریا بیان شده است. اما به نظر می‌رسد در کتاب‌های قدیمی مثل التدوین سوادکوه، پتشخوارگر نام داشته است و همچنین حاکمان متعددی در این شهرستان حکومت کرده‌اند. طبق تحقیقات باستان‌شناسان، رویدادهایی از قبیل دیوان مازندران، نبرد رستم پهلوان نامدار شاهنامه فردوسی و نبردی که اسکندر مقدونی با داریوش سوم، فرمانروای کشور ایران داشته، در شهرستان سوادکوه اتفاق افتاده است.
گفته می‌شود در شاهنامه فردوسی و کتاب دینی زردشتیان که اوستا نام دارد، مردم‌های با اصل و نصبی در شهرستان سوادکوه زندگی کرده‌اند که پیرو مذهب دیوسنائی بوده و لغات دی، دوآزرک، دیوا و دا که هنوز هم مردم قدیم این شهر از آنها استفاده می‌کنند، مربوط به قرن‌ها پیش است. محققان معتقدند اثراتی از مذهب میترائیسم ومهرپرستی در زمان فرمانروایان ساسانی، وجود داشته است.سلطنت شهرستان سوادکوه، در دوران حکومت آخرین فرمانروای ساسانی کشور ایران، یعنی یزگرد سوم، به شخصی به نام ولاش داده شد و لقب فرشواد جر شاه را برایش انتخاب می‌کنند.
پل ورسک
مردم شهرستان سوادکوه به علت شرایط محیطی این شهر، هنگام حمله‌ی ارتش عرب‌ها به کشور ایران، سال‌های زیادی را با آنها مخصوصا با امویها، جنگیده‌اند. بر اساس کاوش کارشناسان، تا حدود قرن چهارم،گویش مردم این شهر به زبان پهلوی ساسانی بوده است و با خط پهلوی ساسانی نویسندگی کرده‌اند. طبق کاوش باستان‌شناسان و کارشناسان بر رو برج تاریخی برج لاجیم، دست نوشته‌ای به خط پهلوی ساسانی وجود دارد که پیشینه ی آن حدود 900 سال است.
گفته می‌شود در نهایت پس از سال‌ها جنگ که بین کشور ایران و اعراب، برقرار بوده است، مردم شهرستان سوادکوه با انتخاب خود و از روی دانایی، به اسلام علوی ایمان می‌آوردند. باستان‌شناسان و کارشناسان بر این باورند که کوه‌های سوادکوه، هم مرتفع بوده و هم اینکه تعداد بسیاری درخت‌های تنومند و بلند قامت داشته است و و وقتی که عرب‌ها شکوه و عظمت این کوهها و درختان را می‌بینند، ترسی بر دلشان افتاده و مطمئن می‌شوند که نمی‌توانند به ادامه جنگ با سپاهیان ایران بپردازند. به همین منظور از سپاهیان کشور ایران ترسیده و شکست را قبول می‌کنند و ایران را ترک کرده و نام شهر سواد کوه را،کوه سیاه (سوادکوه) نامیده‌اند.
بر اساس اسناد برجای مانده، در دوران سلطنت مامون عباسی، فردی بنام مازیار را حاکم کوهستان یا جرشاه نامیده‌اند. کوه سوادکوه در زمان‌های بسیار دور، قسمتی از رشته کوه‌های آپارسن گذشته بوده است و در اوستا، این کوه پامیری یسنا ذکر شده و همچنان به این نام در شهرستان سوادکوه معروف است.
طبق مدارک موجود وهمچنین در کتاب التدوین، شهر سوادکوه به نام فرشوادگر معروف و شناخته شده است و بر اساس گذر زمان اسم‌های گوناگونی مانند پرخواتروس، پتشخوارگر، فرشوادگر، پذشخوارگر، پرشخوارگر و فرشوادجر داشته و نیز در این کتاب آمده است که شهر سواد کوه، از زمان بوجودآمدنش تا زمان فرمانروایی ششمین حاکم ایران که فریدون خان بوده، بخشی از استان مازندران بوده که در محدوده‌ی فرشوادگر واقع شده است.
طبق مدارک برجای مانده، سوادکوه یکی از مناطقی بوده که امنیت بالایی داشته است و مورد توجه خیلی از باستان‌شناسان قرار گرفته و جالب است بدانید همین عامل باعث شده است که آداب و رسوم مردم شهرستان سوادکوه و نیز آثار تاریخی این شهر، کمتر از شهرهای دیگر کشور ایران، تغییر کرده است.
گویا سواد کوه لغتی هندی است که ترکیبی از واژه‌های زئو، سو، دئو، بوده که در لغت نامه فارسی به روشنایی معنا شده است و همواره از این قبیل کلمات در لحجه ی مردم این شهر و نیز بالای درب مکانهای تفریحی و مغازه‌های آنها دیده می‌شود. به نظر می‌آید بیش از نصف مردم استان مازندران از لغت سات در عوض کلمه ی روشن و صاف استفاده می‌کنند.از این رو مردم این شهرستان سوادکوه، کوه‌هایی که درخت و بوته ندارند، آنرا ساکو نام گذاری می‌کنند که این واژه برگرفته از لغت سات بوده و به معنی کوه صاف است.
طبق مدارک برجای مانده، اسم این شهر برگرفته از کوهی است به اسم سوات در دهکده‌ی ولوپی، که در ناحیه‌ی جنوب‌شرقی روستای چرات قد برافراشته و نشانه‌هایی از فرهنگ و آداب و معماری در این کوه وجود دارد.
جالب است بدانید که لغت سات بر اثر تغییر و تحول کلمه‌ی سئو پدید آمده و در جملات از آن به عنوان روشن و صاف استفاده می‌شود. طبق کاوش کارشناسان و پس از گذشت سال‌های زیاد، نام این شهر پس از دگرگونی از کلمه‌ی فرشوادگر به فرشواد کوه وسپس به سواد کوه تغییر پیدا کرده است.
همچنین در بعضی از اسناد موجود، برای شهرستان سواد کوه نام‌های مختلفی گذاشته‌اند که عبارتند از کولاچی و سواته‌کوه و جالب است بدانید که شخصی به نام میرظهیرالدین مرعشی، در قرن هشتم هجری قمری،برای این شهرستان اسم گلابی انتخاب کرد و هیچوقت دلیل این لغب از سوی میرظهیرالدین کشف نشد.
گفته می‌شود مردم شهرستان تاریخی سوادکوه نزدیک۱۰۰سال پیش، از طریق پرورش گاو و گوسفند و نیز کوچ کردن، خرج و مخارج زندگی خود را تامین می‌کرده‌اند که همچنان در بعضی از نقاط این شهر، این روش زندگی کردن وجود دارد.
رونق و پیشرفت شهر سوادکوه
محققان معتقدند مردم با پیدا کردن معدن ذغال سنگ در رشته کوه‌های شهرستان سوادکوه و نیز احداث خطوط راه‌آهن و مسافرت کردن به استان اصفهان، شیوه‌های جدید امرار معاش را تجربه کرده و به جای کوچ نشینی، کارکردن در معادن را اختیار کردند و حقووق بگیر دولت شدند. گفته می‌شود شهرستان سواد کوه روز به روز پیشرفت میکرد. تا اینکه نزدیک سال ۱۳۷۰ بوده که تعدادی از سرپرستان شرکت البرز مرکزی، اموال بیت‌المال را را پنهانی به دلالان فروخته و دولت از این جریان اطلاع پیدا کرده و این شرکت بزرگ را از کار کردن باز می‌دارد. در نهایت شهرستان سوادکوه از نظر اقتصادی افت شدیدی کرده و اوضاع دگرگون می‌شود. مردم روز به روز فقیرتر شده و جوانان به علت بیکاری و فقر به سمت مواد مخدر روی می‌آورند. مسئول تمام این اتفاقات، مدیران نالایق شرکت البرز مرکزی بوده‌اند.
جاذبه های گردشگری سوادکوه مازندران
در نزدیکی شهر زیراب دهکده ای وجود دارد که کرد آباد نامیده شده است و مردم این روستا، به آن کردوا می‌گویند. باستان‌شناسان بر این باورند مردم این دهکده، در حقیقت کرد زبان‌هایی هستند که به این ناحیه آمده و ساکن شده‌اند.به همین دلیل اصالت ساکنین کردآباد، مربوط به استان کردستان است. کردآباد از دیگر دهکده‌های جذاب شهر سوادکوه مازندران است و آرامگاه امامزاده جمال‌الدین و امامزاده طاهر در آنجا واقع شده است و همه روزه مردم بسیاری برای زیارت به آنجا می‌روند.
امامزاده عبدالحق
از دیگر مکانهای مقدس شهرستان سوادکوه امامزاده عبدالحق است که گویا در ماه محرم مخصوصا در روزهای تاسوعا و عاشورا، مراسم‌های عزاداری برپا می‌کنند.
قلعه‌های کنگ لو، اساس، خاجمه کوه، گردن و قلعه‌ی حسن بور، همچنین برج‌های لاوند، برج دیو کلی، برج لاجیم، کلیسای سوادکوه، کاروانسرای گدوک، پل شاپور،آرامگاه مقتولین راه‌آهن سوادکوه،آرامگاه اخوت و مسجد شهر آلاشت، از دیگر مکانهای دیدنی و تاریخی شهرستان سوادکوه به حساب می‌آیند.
غارهای اسپهبد خورشید، لی پشت، کیجا کچال، زنگیان، سوت شاه، دیو لیلم، همچنین جنگل‌های اسلام‌آباد، خی پوست، جوارم، میان‌کلا آبشارهایی چون شورآب، جنگل‌های شرق جاده شیرگاه به قائمشهر، اندرکلی، کاشی‌آباد، (جمشید آباد)،کارمزد،کارسنگ، سرخ‌کلا، پرو، چم چم، خانقاپی، پل پا، بلوط، کنیج‌کلا، سرخ‌آباد، ورسک، پارک جنگلی آزاد‌مهر و نیز آبشارهای زیبای شور، دراسله تنگه، شش رودبار، گزو،گلناب دره، آبشار روستای لاجیم و چرات، از مکانهای جذاب و کهن شهرستان سوادکوه هستند.
شهرستان سوادکوه، با ارزشترین شهر استان مازندران به حساب می‌آید.چرا که لبنیات و گوشت اکثر بازارهای استان مازندران و نیز استان تهران را تامین می‌کند.
