پاسخ به:بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی
چهارشنبه 27 اردیبهشت 1391 2:47 PM
| 5 : نامه فرهنگستان ارديبهشت 1381; 5(3 (پياپي 19)):74-83. |
| چند نكته درباره شيوه تصحيح دوبيتي هاي باباطاهر |
| مولايي چنگيز* |
| * دانشگاه تبريز |
|
اغلب محققان اتفاق نظر دارند که شمار زيادي از دوبيتي هاي منسوب به باباطاهر در دوره هاي بعدي به مجموعه اشعار او راه يافته است. اما تشخيص اين که کدام دوبيتي اصيل و کدام الحاقي است به سادگي ميسر نيست. متاسفانه نسخه اي قديم و معتبر و نزديک به زمان حيات شاعر از اين دوبيتي ها بر جاي نمانده است که بتوان بر اساس آن تا حدودي سروده هاي اصيل را از ملحقات بعدي بازشناخت. کهن ترين دست نويسي که حاليه از اشعار باباطاهر در دست است نسخه موزه قونيه، مورخ 848، است که استاد مجتبي مينوي رونوشتي از آن را در مجله دانشکده ادبيات دانشگاه تهران منتشر کرده و بعدها استاد اديب طوسي و دکتر مهرداد بهار به شرح و گزارش آن پرداخته اند. هرگاه اين حدس مينورسکي محقق باشد که باباطاهر در عهد آل بويه و بستگان ايشان يعني کاکوييان زندگي مي کرده است، از آن جا که اين خاندان تا لشکرکشي ابراهيم ينال (سلجوقي) در سال 435 در همدان فرمان روايي مي کردند، در اين صورت، بين زمان حيات شاعر و تاريخ تحرير اين نسخه تقريبا چهار قرن فاصله است. جنگي خطي به شماره 900 در کتاب خانه مجلس شوراي ملي با عنوان «تذکره شعرا» يا «سفينه اشعار» محفوظ است که در قرن هشتم هجري نوشته شده و در آن اشعاري با عنوان «الفهلويات» و «النيريزيات» آمده است. برخي از محققان، از جمله مرحوم اديب طوسي، بعضي از دوبيتي هاي اين نسخه را، به لحاظ محتواي آنها، به احتمال از باباطاهر دانسته اند، هر چند از حيث تاريخ بر نسخه قونيه مقدم است. اين نسخه، چون کاتب اشاره اي به گوينده آنها نکرده است، نمي تواند چندان قابل اعتماد باشد، هرچند که با قيد احتياط در برخي موارد مي توان از آن براي تکميل نقيضه نسخه قونيه سود جست. نسخه قونيه نيز، به رغم قدمت نسبي آن بر ساير نسخ، فقط متضمن دو قطعه و هشت دوبيتي است که يکي از قطعه ها در سه بيت و ديگري درشش بيت است. مع هذا، همين مقدار اندک نيز از نظر زبان شناسي حاوي نکات بسيار مهمي است که مي توان، با اتکاي بدانها، پاره اي از خصايص دستوري و ويژگي هاي گويشي سراينده را تا اندازه اي تبيين کرد. از سوي ديگر، قراين موجود نشان مي دهد که اين نسخه کمتر از ديگر نسخ دستخوش تغيير و تصرف کاتبان شده و ابيات در آن به صورت اصيل يا حداقل نزديک به اصل محفوظ مانده است. باقي نسخ به قرن دهم و پس از آن تعلق دارند و چون پرويز اذکايي، ضمن مقاله اي، همه اين نسخه ها را، با ذکر تاريخ تحرير، فهرست کرده است، بحث مجدد درباره آنها بي فايده مي نمايد. لذا، در گزارش حاضر، ضمن اشاره به دلايل تحريف و تصحيف فهلويات باباطاهر، به ذکر شواهد و قرايني از نسخه موزه قونيه مي پردازم که مي تواند در گزينش نهايي دوبيتي ها و شناسايي ترانه هاي اصيل از الحاقي به کار آيد... |
| كليد واژه: |
![]() |
|
نسخه قابل چاپ |