بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

از ميان شخصيت هاي فرهنگي عصر قاجاريه، ميرزا اسحاق شمس المعالي نيريزي به جهات متعدد شاخص است. وي، به گواهي معاصران و آثارش، علاوه بر آشنايي با فقه و اصول و تفسير و فلسفه و رياضي و نجوم، خوش نويس و اديبي توانا و شاعري ذواللسانين بوده است. اطلاعات درباره شرح حال او از دو طريق به دست مي آيد. يکي آثار به جا مانده از خود او و ديگر از منابع و تذکره هاي هم عصر او. اين منابع، به ويژه از آن جهت که برخي از مولفان آنها، با شمس المعالي مجالست و موانست داشته اند، حايز اهميت بسيار است. مهمترين آنها عبارت اند از : المدايح المعتمديه از محمد علي بهار اصفهاني؛ گنج شايگان از ميرزا طاهر اصفهاني متخلص به شعري؛ حيفه الشعرا از احمد ديوان بيگي شيرازي و تذکره مرآت الفصاحه از داور، شيخ مفيد بن ميرزا نبي شيرازي.
از او با القاب و عناوين بلندي ياد کرده اند. وي در گنج شايگان (503 - 504) چنين توصيف و تعريف شده است:
هو الحبر الهمام و البحر الزاخر الطمطام، اصل الحکمه و قانون الادب، شمس المعالي اسحاق شيرازي، حکيمي است فرزانه و هنرمند دانا و بي مانند، عارف به جوامع تفسير و تاويل، واقف به بدايع اجمال و تفصيل، جامع مراتب زهد و علم و حاوي مراسم قدس و فضل ... هرسطري از افکار دلپذيرش شطري است از حقايق ژرف و هر حرفي از تحقيقات بي نظيرش طرفي است از معاني شگرف، دقيقه هاي معانيش در لباس حروف، چو در سياهي شب، روشني پروين است. به علم درست نويسي در تمام خطوط چنان ماهر و مربوط است که از نسخ و نستعليق و ثلث و رقاع و ريحان و شکسته، آنچه از خامه اش مي تراود و بر نامه مي نگارد، بر روي صفحه مانند طره طرا برغره غرا مسلسل است و دلربا، و لطايف معاني در آن الفاظ و مباني چون آب حيات است درظلمات، روشن و جانفزا...

 نسخه قابل چاپ