0

بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

 
mehdi0014
mehdi0014
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : مرداد 1389 
تعداد پست ها : 287351
محل سکونت : آ.غربی-سولدوز

پاسخ به:بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی
چهارشنبه 27 اردیبهشت 1391  1:57 PM

 17 : نامه فرهنگستان آذر 1383; 6(4 (پياپي 24)):159-162.
 
نگاهي به راهكارهاي واژه گزيني در زبان فارسي دري
 
يمين محمدحسين*
 
* دانشکده زبان و ادبيات دانشگاه کابل
 
 

زبان، به مثابه پديده اجتماعي و وسيله افاده کننده مفاهيم، رسالت دارد که تحولات متداول اجتماعي را در عرصه هاي گوناگون منعکس سازد. براي ايفاي اين وظيفه، در هر برهه زماني، گنجينه واژگاني آن ناگزير بايد دستخوش دگر گوني هايي گردد که يکي از عوامل آن واژه گزيني و واژه سازي است.
اين امر در زبان فارسي دري، طي روند تکامل آن، همواره الزامي بوده و، در هر مرحله، نحوه ويژه خود را داشته است. مثلا در دوره ميانه زبان هاي ايراني، از واژه بيم با پيشوند واژه ساز بي – و يا با پسوند واژه ساز – گين واژه هاي بي بيم و بيمگين ساخته شده است. حال آنکه امروزه، به جاي بيمگين واژه بيمناک به کار مي رود و بي بيم متروک است. يا، در ادوار گذشته تاريخ زبان فارسي دري، از واژه هاي زيان و شوي (= شوهر) با پسوند – مند زيانمند و شوي مند ساخته مي شد. اما امروزه زبان فارسي دري راهکارهاي و ضوابط ويژه واژه گزيني پيدا کرده که در خلال حيات تاريخي اين زبان شکل گرفته و راه انکشاف و تکامل را مي پيمايد. در جنب اين شيوه هاي نو، بعضا طرزهاي واژه گزيني و واژه سازي در زبان فارسي تا حدي استواري خود را حفظ کرده و حتي در درازناي قرنها معروض دگرگوني نشده است.
در واژه گزيني زبان فارسي دري، وندها، همانند واژه هاي آزاد، بعضا ويژگي هاي چند معنايي، هم معنايي و هماوايي يا هم نگاشتي دارند. مثلا – وار در بزرگوار پسوند تمليکي، در ديوانه وار پسوند تشبيهي و در شاهوار پسوند لياقت است. يا پسوند – آر با بنهاي فعلي متعدد نقشها و معناهاي متعدد پيدا مي کند: خريدار (فاعلي)، رفتار (اسم مصدر)، گرفتار (مفعولي). همچنين، در اين زبان، وندهاي هم معنا وجود دارد، مانند پيشوندهاي نا – و بي در واژه هاي ناکاره و بيکاره، ناقرار و بي قرار؛ يا پسوند هاي – زا و – ستان در واژه هاي گلزار – گلستان، چمنزار – چمنستان، ريگزار – ريگستان، نيزار – نيستان، و جز آن ...

 
كليد واژه: 
 
 

 نسخه قابل چاپ

 
 
تشکرات از این پست
دسترسی سریع به انجمن ها