بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

در هر زباني لهجه هايي متمايز مشاهده مي شود. علاوه بر آن، گونه ها و گويش هايي هم خانواده در کنار همديگر وجود دارند که چه بسا تفاوت هايي آوايي و واژگاني و دستوري آشکاري به هم دارند به طوري که برقراري ارتباطي زباني را براي سخنگويان آنها بس دشوار يا غير ممکن مي سازند. در اين حالت، اهالي يک جامعه سياسي يا کشور، براي آنکه بتوانند با همديگر ارتباط زباني مطلوب بر قرار سازند، به گونه زباني مشترکي نياز پيدا مي کنند.
هنگامي که در محدوده مرزهاي سياسي و جغرافيايي خاصي زبان هاي متفاوت متداول باشد و سخنگويان نتوانند از طريق زبان مادري خويش با يکديگر ارتباط برقرار سازند، ضرورت استفاده از گونه زباني مشترک احساس مي شود.
داد و ستدهاي تجاري و فرهنگي ميان اقوام و ملل نيز مستلزم استفاده از گونه زباني مشترک است. برخي فعاليت هاي مذهبي نيز استفاده از گونه زباني مشترک را ايجاب مي کند. هنگامي که مبلغان مسيحي وارد افريقا شدند، با گستره وسيعي از لهجه ها و گويش ها روبرو گشتند (Asher 1994: 4392). آنان  نمي دانستند، از ميان اين گسترده وسيع، کدام لهجه يا گويش را براي مقصد تبليغي خويش انتخاب کنند.
حکومت ها نيز، براي برقراري ارتباط ميان شهروندان و نهادها در مقياس کشوري و نيز براي آموزش – که معمولا برعهده حکومت است – نياز به گونه زباني مشترک دارند. (Fasold 1993, vol. 1, p.3) هنگامي که حکومت به زور و با نيروي نظامي بر سرزمين تسلط مي يابد، انتخاب گونه زباني مشترک امري خطير و حياتي مي گردد و نوع و نحوه اين انتخاب در آينده حکومت و مردم موثر مي افتد.
در چنين مواردي، معمولا گويشي که سخنگويان آن قدرت حکومتي را به دست دارند به عنوان زبان مشترک  انتخاب مي گردد و جامعه زباني آن را مي پذيرد و به کار مي برد. گاهي نيز، به دلايل سياسي يا مذهبي يا اقتصادي و يا فرهنگي، گونه زباني مهجور و حتي مرده يا زباني خارجي به عنوان زبان مشترک برگزيده مي شود ...

 نسخه قابل چاپ