بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

بيزارم از آن گوش که آواز ني اشنود                                  و آگاه نشد از خرد و دانش نايي
معني ندهد وصلت اين حرف بدان حرف                             تا تو ننهي در کلمه فايده زايي           

(کليات شمس، غزل 2628)

ناي وجود مولانا جلال الدين محمد که شکايت و حکايتي پرشور و ماندگار از جدايي ها سر داده است از کدام نيستان برآورده است؟ در کجايي بودن مولانا در اين هشتصدمين سال ولادت او چندان گفت و گو شده است که وظيفه اصلي ما را در فهميدن و فهمانيدن و شناختن و شناسانيدن بيشتر و بهتر ميراث فخيم اين شخصيت يگانه حوزه تمدني زبان پارسي و عالم اسلام تحت الشعاع قرار داده است- شخصيتي که مثنوي معنوي او، به قول شفيعي کدکني (¬ زماني، ج 1، ص 17)، «بزرگ ترين حماسه روحاني بشريت است که خداوند، براي جاودانه کردن فرهنگ ايراني، آن را به زبان پارسي هديه کرده است و هنوز بشريت در نخستين پله هاي شناخت اين اثر ژرف و بي همتاست». و خود مولانا آن را چنين توصيف کرده است:
هذا کتاب المثنوي، و هو اصول اصول اصول الدين في کشف اسرار الوصول و اليقين و هو فقه اله الاکبر ... و انه شفاه الصدور و جلاء الاحزان و کشاف القرآن و سعه الارزاق و تطييب الاخلاق، بايدي سفره کرام برره يمنعون بان لايمشه الا المطهرون. (مقدمه مثنوي)
اين کتاب اصول اصول اصول دين در گشودن رازهاي وصول به حق و يقين و فقه اکبر خداوند است ... شفاي سينه ها و زداينده اندوه ها و گشاينده رازهاي قرآني و فراخي بخش روزي معنوي و پاک کننده اخلاق است که به دست فرشتگان کرام نوشته شده و هم آنان جز پاکان را به حقايق آن راه نمي دهند.
ديوان غزليات او- غزليات شمس تبريزي- نيز بيان تغزلي همان معارف است که چون باران سيراب کننده اي از آسمان شوريدگي هاي عارفانه اين «فلک پيماي چست چست خيز» باريدن گرفته است. موضوع اين مقاله ابتدا بحثي در اين باب است و سپس تذکاري است بر بعضي جوانب مسووليت ما ايرانيان در معرفي مولانا و ديگر مفاخر تمدن ايراني.