بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

8 ساختار 8، اسم + صفت حالت
پيش از بحث تفصيلي درباره اين ساختار، لازم است مرادمان را از صفت حال بيان كنيم. صفت حالت صفتي است كه با پيوستن پسوند –ان به بن مضارع ساخته مي شود و آن، در برخي دستورهاي سنتي، صفت حاليه خوانده شده است (? شريعت، ص (158؛ مانند گريان، لرزان،‌ هراسان، گريزان. اين واژه ها همگي صفت اند و مي توانند، همچون بسياري از صفت هاي ديگر، نقش قيد را نيز ايفا كنند؛ مثلا در عبارت پسر بچه گريان، گريان صفت است كه مي تواند در مقام قيد نيز به كار رود: او گريان وارد اتاق شد.
از تركيب اسم با اين نوع صفت معمولا قيد يا اسم ساخته مي شود؛ مانند پايكوبان (قيد) و عقدكنان (اسم).
حال به بررس اين دو نوع واژه مركب مي پردازيم:
8-1 اسم + صفت حالت ? قيد مركب
غالب اين قيدهاي مركب از فعل مركب گرفته شده اند:
شنا كردن ? شناكنان                                          ناله كردن ? ناله كنان
شادي كردن ? شادي كنان                                   نعره زدن ? نعره زنان
اما شمار نسبتا اندكي از اين قيدها صرفا از تركيب اسم و صفت حالت ساخته مي شوند بي آنكه بتوان در زيرساخت آنها نوعي فعل مركب بازشناخت؛ مانند جامه دران ولاحول گريان، با اين تاكيد كه جامه دريدن ولاحول گفتن را نمي توان فعل مركب به معني دقيق آن دانست. (? طباطبائي (1