بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

تمثيل در آثار مولانا - بويژه در مثنوي - علاوه بر شيوه بيان، نمايانگر نوعي انديشه و جهان نگري است. در «فلسفه تمثيلي» مولانا آنچه استفاده از اين شيوه را - به عنوان اصلي ترين سبک روايي حکايات - الزامي مي کند، لازمه صدور معقول در محسوس است که مفاهيم مجرد و فرامادي را صورتي ملموس و قابل دريافت مي بخشد. مولوي بنيادهاي نظري اين انديشه را در يکي از مقالات فيه مافيه بيان کرده و در مثنوي به طور عملي اين انديشه را به تصوير کشيده است.
اين فلسفه تمثيلي که بر ماهيت دوبعدي تمثيل - روساخت روايي و ژرف ساخت فکري - مبتني است، ساختاري دو وجهي به حکايت مي بخشد که يکي نقش ممثل به داستاني و ادبي و ديگري نقش ممثل روحي و فلسفي را بر عهده دارد و در سبک روايي نويسنده، سلب اولويت از برخي ضروريات داستان چون «تعليق» را به دنبال دارد. در داستانهاي مثنوي مي بينيم که اين دو وجه ساختاري (ممثل و ممثل به) در خط روايي داستان با شکلي که از آن تحت عنوان «مثل گذاري» ياد مي کنيم در کنار هم قرار گرفته اند. علاوه بر اين، يکي ديگر از جلوه هاي تمثيل در آثار مولانا، «تفسير تمثيلي» است که در توصيف بنمايه هاي رمزي و مضامين پوشيده داستاني به کار مي رود و مهمترين کارکرد آن در هر يک از اشکالش، «تعليم» است.

 نسخه قابل چاپ