بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

در اين مقاله، هفت متن فارسي کهن از سده هاي چهارم و پنجم هجري که درباره ماني و مانويت بحث کرده اند، مورد بررسي و تحليل قرار مي گيرد. اين آثار عبارتند از تاريخ بلعمي، حدودالعالم، شاهنامه، زين الاخبار، لغت فُرس، بيان الاديان، و کشف المحجوب. بررسي اين آثار نشان مي دهد که نويسندگان ايراني سده هاي مذکور درباره مانويت، سه گونه اطلاعات به دست داده اند: 1) اطلاعاتي که با متون اصيل مانوي همخواني دارد، 2) اطلاعاتي که با هاله هاي افسانه اي همراه است، 3) اطلاعات نادرست و بي ماخذ. متون مذکور از ماني دو چهره مثبت و منفي ارائه داده اند. چهره مثبت او نگارگري و هنرهاي خلاّقه اوست که حتي مخالفان را به ديده اعجاب وا مي دارد، و چهره منفي اش که همان بدعت ثنوي نور و ظلمت اوست و بيش تر با لفظ "زنديق" به باد انتقاد گرفته شده است. مقاله حاضر کوششي است در جهت اثبات ديدگاه ايراني مانويت که پايه هايش در سده هاي نخستين بعد از اسلام شکل گرفته است.

 نسخه قابل چاپ