بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

خواجه حافظ چنان که از اشعارش پيداست به حسين بن منصور حلاج، عارف بلند آوازه قرن سوم دلبستگي وافر، و با سرگذشت تحسين برانگيزش آشنايي کامل داشته است. همين علاقه وافر سبب شده که خواجه، اگر نه همه آثار، دست کم بعضي از آنها، از جمله «طواسين» و «ديوان» اش را مطالعه کند و در نتيجه، تحت تاثير انديشه هاي بلند عرفاني او قرار گيرد.
از آنجا که درباره تاثيرپذيري هاي حافظ از «طواسين» و «ديوان» حلاج تاکنون تحقيقي صورت نگرفته و يا نگارنده از آن بي خبر است، در اين مقاله کوشش شده است که نخست اين دو اثر حلاج به اجمال معرفي شود، و سپس تعريفي از شطح که پايه سخنان حلاج در اين دو کتاب بر آن است ارايه شود و آنگاه هر يک از وجوه تاثيرپذيري هاي حافظ از حلاج به طور تطبيقي بيان گردد، بدان اميد که طرح اين موضوع خود انگيزه اي باشد بر اين که اهل قلم، در اين زمينه دست به تحقيقات بيشتري بزنند.
البته، در ديوان حافظ ابيات ديگري نيز در ارتباط با «دايره» و «نقطه» هست که نشاني از تاثيرپذيري از «طواسين» و «ديوان» حلاج در آنها به چشم نمي خورد، بلکه خواجه در سرودن آنها به شکل هندسي و مفاهيم متداولشان نظر داشته است، با اين حال، ما براي فزوني فايده اين گفتار، نظري اجمالي به اين قبيل موارد نيز خواهيم داشت.

 نسخه قابل چاپ