بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

در اين مقاله، عدم تجانس به منزله يکي از سازکارهاي زباني شوخ طبعي بررسي مي شود. پرسش اصلي اين است که عوامل سرگرم کنندگي و خنده در شوخ طبعي کدامند؟ به نظر مي آيد عوامل بسياري، مانند رويکردهاي رواني، ادبي و زباني در ايجاد خنده موثرند. در اين مقاله، عدم تجانس در سطوح ساختاري و کارکردي از جمله عوامل سرگرم کنندگي معرفي مي شود. پس از اشاره به پيشينه مرتبط با بحث و واژگان مرتبط با شوخ طبعي، نظريه عدم تجانس زباني در دو سطح ساختاري و کارکردي را با نگاهي به برخي از لطايف رساله دلگشاي عبيد زاکاني مورد بررسي و تحليل قرار مي دهيم. در سطح ساختاري به جناس و بازي هاي کلامي از جمله همنامي، هم آوايي، همجنسي و همشکلي و نيز انواع تجنيس در زبان فارسي اشاره مي شود. در سطح کارکردي به ابهام/ ايهام و کارکرد آن در سطح معنايي اشاره مي شود. نتايج بررسي نشان مي دهند که عدم تجانس زباني از رهگذر برخي مولفه هاي سطوح ساختاري مانند تجنيس و سطوح کارکردي مانند ابهام/ ايهام، از جمله علل اصلي سرگرم کنندگي متون مطايبه آميز به شمار مي آيند. البته اين مقاله زمينه را براي پرداختن به ساير نظريه هاي شوخ طبعي نيز هموار مي کند.