بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

تفسير و تأويل اساطير در ادبيات کلاسيک ايران به دلايل زيادي از جمله کفرآميز پنداري آنها چندان مورد توجه قرار نگرفته است . در کنار تأويلات اندک و از هم گسيخته سنايي، شاعر قرن پنجم، شيخ اشراق، عارف و فيلسوف بزرگ قرن ششم يکي از کساني است که با جدّيت تمام در پي تفسير و تأويل اساطير ايران باستان برآمده است . شيخ اشراق با اين تأويلات مي خواهد پيوندي عميق ميان سه فرهنگ مجزّا از هم؛ يعني فرهنگ اسلامي، حکمت ايران باستان و فلسفه يونان برقرار کند . زيرا وي از يک سو به عنوان مسلمان معتقد، با فرهنگ اسلامي و عناصر فرهنگي آن از جمله تصوّف به خوبي آشناست و از طرف ديگر به عنوان ايراني نژاده و اصيل، ميراث دار تمدن ايران قبل از اسلام است و نيز نمي تواند به فلسفه يونان که محصول با ارزش خرد و عقلانيت بشري است، بي اعتنا باشد. سهروردي با ژرف بيني خاص خود پي برده است کلّيت سه فرهنگ به ظاهر مخالف هم نه تنها تضادّي با يکديگر ندارند، بلکه در صورت اتحاد و سازش ميان آنها، مي توان به تجربه اي گرانسنگ براي هدايت و رشد بشريت دست يافت . در اين مقاله سعي شده است تلاش و کوشش اين نابغه بزرگ در ايجاد پيوند و سازش جريان هاي تفکر بشري که در تأويل وي از داستا ن اسطوره اي رستم و اسفنديار منعکس شده است، تبيين و دلايل چنين تأويلي ضمن نشان دادن عناصر فرهنگ هاي مذکور باز نموده شود. پيداست که در دوره سهروردي اين داستان و ديگر داستان هاي شاهنامه به اندازه اي مشهور شده بودند که به راحتي و جز براي اغراض ويژه اي در هم ريختن ساختمان آنها سهل و آسان نبود . اما شيخ اشراق با توجه به ذهنيت خاص خود از عهده اين مهم بر آمده و اين داستان را ساختارشکني کرده است تا بتواند نظرات اشراقي خود را در لابه لاي آن باز گويد.

 نسخه قابل چاپ