بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

در برخي از منظومه‌ هاي عرفاني و تعليمي فارسي، قصه ‌هاي كوتاهي ديده مي ‌شود كه از چارچوبي يکسان برخوردار است. در اين قصه ‌ها، پادشاه در شكارگاه به دلايلي نامعلوم، از همراهان جدا مي‌ ماند و در بين راه، يكي از اهالي شهرها يا روستاهاي دوردست كه از ستم ماموران يا والي ديار خويش به تنگ آمده است، سر راهش سبز مي ‌شود. دادخواهي او كه با تيززباني همراه است، در آغاز خشم پادشاه را برمي ‌انگيزد؛ اما سرانجام وجدان خفته وي بيدار مي ‌شود و با درنگ در سخن دادخواه، به عمق نابساماني و پريشاني اوضاع حكومت پي‌ مي ‌برد. اين ‌گونه داستان ‌ها كه صبغه ‌اي آرماني به خود مي ‌گيرد، با پيامدي خجسته همراه است؛ زيرا پادشاه افزون بر احقاق حق شاكي و مجازات مجرمان، در پيِ اصلاح امور برمي ‌آيد. پراكندگي اين حكايات در شعر سده‌ هاي ششم و هفتم، نشانگر دغدغه مشترک سخنوران اين دوره ‌ها و تلاشي فرهنگي براي غفلت ‌زدايي ارباب قدرت و بيدارسازي آنان است. نگارنده در اين نوشتار، به چند و چون اين قصه‌ ها، ساختار بيروني، اجزاي دروني و علل شكل ‌گيري آنها پرداخته است.

 نسخه قابل چاپ