بانک مقالات زبان و ادبیات فارسی

سنت ديرينه، غني و مردمي قصه گويي شفاهي توسط قصه گويان نزد همه هندو اروپاييان بويژه اقوام آريايي ساكن فلات ايران و شرق ايران، خراسان بزرگ، رواج بسيار داشته و افسانه ها و اساطير كهن و نيز بسياري از اخبار حوادث تاريخي را حفظ و منتقل کرده است. در اين مقاله،ضمن بررسي تاريخي اين سنت، نشان داده مي شود كه بسياري از آثار داستاني دوره اسلامي از رهگذر همين سنت شفاهي پديد آمده است. قسمتهاي بسياري از شاهنامه، سمك عيار و نيز ابومسلم نامه به وسيله راويان و به صورت شفاهي روايت شده است. مقايسه سازه شناختي شاهنامه، سمك عيار و ابومسلم نامه ،كه در اين جستار بتفصيل بدان پرداخته شده است، نه تنها اين نظريه را اثبات مي كند بلكه آشكار مي سازد كه به دليل داشتن عناصر، بنمايه ها و سازه هاي حماسي بسيار، سمك عيار،حماسه است نه افسانه و ابومسلم نامه هم بيشتر،حماسه اي ملي است تا حماسه اي تاريخي. سرانجام نشان داده شده است كه پس از شاهنامه فردوسي، اين سنت و آثار موجود درآن اولا به انگيزه هايي غير از ميهن پرستي مثل سرگرمي و كسب در آمد، انتقال و استمرار يافت و دو ديگر كه بشدت دچار تنزل محتوا، عاميانگي و . . . شد. در نتيجه مسيراين آثار از ادبيات رسمي جدا و مخاطبش عوض شد و سازه هايي غيرحماسي بدان راه يافت بويژه كه هيچ كسي همچون فردوسي بزرگ از لوازم وضروريات، بايدها و نبايدها و در يك كلام ،روح حماسه آگاهي نداشت.

 نسخه قابل چاپ